Sinh viên đang bỏ ngành khoa học máy tính vì lo ngại về việc làm AI ngày càng tăng

Goldman Sachs vừa tìm được bằng chứng rõ ràng đầu tiên cho thấy sinh viên Đại học đang dần tránh xa những ngành học dễ bị AI thay thế. Số lượng sinh viên đăng ký ngành khoa học máy tính và lập trình đều giảm hơn 10% trong năm học 2025-2026.

Xu hướng này là một phần của sự “định giá lại” trong giáo dục đại học. Hiện nay, sinh viên, nhà tuyển dụng và cả các trường kinh doanh đều đánh giá giá trị của các tấm bằng dựa trên khả năng chống chịu với tự động hóa.

Sinh viên rời bỏ các ngành học dễ bị AI thay thế

Sự sụt giảm này đã đảo ngược xu hướng tăng mạnh của sinh viên ngành khoa học máy tính trong nhiều năm qua, điều mà trước đây chưa từng xuất hiện trong dữ liệu trước năm học 2024-2025.

Trong khi đó, các ngành học có nguy cơ bị AI thay thế thấp lại tăng trưởng trung bình khoảng 3%, nổi bật nhất là lĩnh vực y tế và kỹ thuật.

Xu hướng giảm này thể hiện rõ tại một số trường. Tại Đại học Bang Arizona, số sinh viên học khoa học máy tính bậc cử nhân giảm khoảng 14% từ mùa thu 2024 đến mùa thu 2025.

Còn ở Đại học Washington tại St. Louis, tỉ lệ sinh viên theo học ngành khoa học máy tính cũng giảm 16% trong vòng hai năm qua.

Thay vì hỏi trực tiếp sinh viên về nỗi sợ của họ, kinh tế gia Pierfrancesco Mei của Goldman Sachs đã nghiên cứu nơi các sinh viên tốt nghiệp thực sự làm việc.

Ông đã liên kết hơn 180 ngành học với các vị trí việc làm tương ứng dựa trên dữ liệu khảo sát dân số từ năm 2022 đến 2024. Sau đó chấm điểm từng ngành nghề theo mức độ rủi ro tự động hóa.

Các ngành liên quan đến khoa học máy tính, thống kê và quản trị kinh doanh định lượng thuộc nhóm có nguy cơ bị thay thế bởi AI cao nhất. Ngược lại, ngành dược, điều dưỡng và giáo dục được đánh giá là an toàn hơn.

Sinh viên hiện nay đang đọc hiểu thị trường, nơi Goldman dự báo AI sẽ tiếp tục cắt giảm việc làm tại Mỹ hàng tháng. Mei dự đoán xu hướng phản ứng lần này sẽ nhanh hơn so với các cuộc chuyển đổi công nghệ trước đây.

“Trước đây, những sự điều chỉnh như vậy phải mất vài năm mới xảy ra… Nhưng lần này có thể mọi thứ diễn ra nhanh hơn nhiều vì ảnh hưởng của AI quá rõ rệt,” theo Fortune dẫn lời Mei.

Áp lực lan rộng từ sinh viên mới ra trường đến các trường kinh doanh

Nỗi lo này không phải không có căn cứ. Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York thống kê tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới tốt nghiệp cuối năm 2025 ở mức khoảng 5.7%. Còn tỉ lệ làm trái ngành đạt 42.5%, mức cao nhất kể từ năm 2020.

Nhiều nhà tuyển dụng đang tự động hóa các vị trí công việc vốn trước đây cần người mới ra trường. Ngày nay, AI đảm nhận luôn cả các vị trí đầu vào trong lĩnh vực công nghệ, riêng Block đã cắt giảm khoảng 4,000 việc làm và cho biết lý do là tự động hóa.

Giám đốc điều hành ServiceNow, Bill McDermott – người cung cấp các giải pháp AI tự động hóa này – cảnh báo tỉ lệ thất nghiệp của sinh viên mới ra trường có thể tăng lên mức 30% do các AI agent đảm nhận phần lớn công việc cho người mới.

Sự điều chỉnh giá trị bằng cấp này đã lan sang cả bậc sau đại học. Rất nhiều trường đã giảm học phí MBA tới 50%, ví dụ chương trình MBA online của Purdue giảm từ 60,000 USD xuống còn 36,000 USD.

Dù vậy, lượng hồ sơ đăng ký MBA tiếp tục giảm 20 – 30% trong kỳ tuyển sinh này, nhưng những trường giảm học phí lại không nằm trong top 20. Các trường top cao vẫn giữ mức giá, còn nhóm giảm học phí chủ yếu là nơi dạy các kỹ năng công nghệ – những thứ AI giờ đã xử lý rẻ hơn nhiều.

Tháng 07 tới sẽ áp dụng hạn mức vay tối đa 100,000 USD cho chương trình sau đại học. Sự bất mãn của sinh viên lộ rõ tại trường, khi sinh viên tốt nghiệp tại Stanford bỏ về giữa lúc CEO Google phát biểu trong tháng này.

AI có thể thay đổi công việc, nhưng không hoàn toàn xóa sổ nghề nghiệp

Không phải ai cũng xem sự thay đổi này là một cách “thoát hiểm” an toàn. Nhiều nhà kinh tế nhận định AI sẽ chủ yếu làm thay đổi công việc thay vì xóa bỏ hoàn toàn cả ngành nghề.

Bản thân Goldman cũng nhìn nhận dữ liệu theo hướng thích nghi, nhấn mạnh rằng người trẻ thích ứng với các làn sóng công nghệ mới nhanh hơn người lớn tuổi.

Ngành khoa học máy tính cũng từng trải qua giai đoạn trầm lắng sau bong bóng dot-com, rồi lại tăng vọt trở lại. Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự báo AI có thể tạo ra 170 triệu việc làm mới trước năm 2030.

Chênh lệch lớn hơn trong tương lai có lẽ nằm ở kỹ năng, chứ không phải ngành học. CEO NVIDIA, Jensen Huang, đã chia sẻ điều này tại Viện Milken.

“Mọi công việc đều sẽ bị ảnh hưởng, và gần như ngay lập tức… Bạn sẽ không bị AI lấy mất việc, nhưng có thể mất việc vào tay người biết dùng AI,” Huang nói.

Lựa chọn chuyển hướng có thực sự “ăn nên làm ra” hay không vẫn còn là câu hỏi lớn. Các chương trình đào tạo điều dưỡng bị giới hạn số lượng, còn nguồn cung kỹ sư phải mất 4-5 năm để bổ sung lực lượng mới.

Ngay cả ngành y tế cũng không đứng ngoài cuộc, khi AI đã hỗ trợ nhiều khâu như lên lịch khám, quản lý hồ sơ, hay hỗ trợ chẩn đoán. Những ai từ chối ứng dụng công nghệ, ngược lại, có thể có nguy cơ mất việc cao hơn so với người chủ động chấp nhận AI.

Những quyết định chuyển đổi ngành học của sinh viên ngày hôm nay có thể tái định hình thị trường lao động tương lai, trước khi mọi người biết liệu họ có chọn đúng hay không.