Mô hình Ponzi là gì? Chiến thuật của Mô hình Ponzi là gì?

Nhắc đến “Mô hình Ponzi” (tên tiếng Anh là Ponzi scheme), ắt hẳn có rất nhiều người không có cảm tình với nó, và thậm chí còn ghét nó tới thấu xương. Mô hình Ponzi đánh vào mặt tham lam trong bản chất của mỗi người. Và tưởng như mô hình này sẽ giúp ước mơ làm giàu của mọi người trở thành hiện thực, nhưng hoá ra lại bóp cạn, vắt kiệt số tiền khó khăn, vất kiếm được của các “nhà đầu tư”. Nhiều vụ lừa đảo tài chính gần đây đều có bắt nguồn, hoặc là biến thể từ “Mô hình Ponzi”. Mặc dù nhiều người đã nghe đến thuật ngữ này rồi, nhưng họ vẫn chưa hiểu được nguồn gốc và cách thức hoạt động của Mô hình Ponzi. Hôm nay, hãy cùng chúng tôi tìm hiểu mọi thông tin quan trọng cần biết về "Mô hình Ponzi", điểm lại một số trường hợp, vụ việc kinh điển và cũng như cách làm thế nào để tránh rơi vào các cạm bẫy lừa đảo tài chính này.

Thuật ngữ “Mô hình Ponzi” có nguồn gốc từ một kẻ lừa đảo người Ý có tên là Charles Ponzi (Charies Ponzi). Tên này đã giới thiệu và hứa hẹn với các nhà đầu tư một cơ hội đầu tư với rủi ro cực thấp nhưng đi kèm với tỷ suất lợi nhuận siêu cao, nhằm thu hút, lôi kéo càng nhiều người tham gia càng tốt, kể cả những người dân bình thường, những người mơ ước làm giàu chỉ sau một đêm nhưng lại không có đầy đủ kiến thức, không biết phân biệt được đâu là thật, đâu là giả. Thay vì tiến hành đầu tư để tạo ra lợi nhuận thực sự, chương trình này sẽ thực hiện hoàn trả lợi nhuận theo cam kết hứa hẹn với những người đã tham gia bằng cách liên tục thu hút các nhà đầu tư mới, hoặc thuyết phục những người tham gia hiện tại cam kết nộp vào nhiều tiền mặt hơn. Hiểu đơn giản là Mô hình Ponzi sẽ lấy tiền của người vào sau để trả lợi nhuận cho những người đã tham gia từ trước. Khi không còn dòng tiền mới đổ vào, kế hoạch này sẽ sụp đổ và kẻ lừa đảo thường sẽ quét sạch toàn bộ hoặc phần lớn số tiền của các nạn nhân và bỏ trốn, cao chạy xa bay.

Nguồn gốc của “Mô hình Ponzi”

Nguồn gốc của mô hình kinh doanh lừa đảo này gắn với tên kẻ đầu tiên đã khi sinh ra nó. Năm 1903, Charles Ponzi, một cư dân người Ý đã nhập cư bất hợp pháp vào Hoa Kỳ, làm nhiều công việc khác nhau ở đây, bao gồm cả họa sĩ và thợ sửa chữa. Dưới ảnh hưởng lớn từ giấc mơ làm giàu của người Mỹ, Ponzi phát hiện ra rằng cách kiếm tiền nhanh nhất là làm các công việc liên quan đến lĩnh vực tài chính. Vào năm 1919, nền kinh tế thế giới rơi vào hỗn loạn, khủng hoảng trầm trọng ngay sau khi Thế chiến thứ nhất (First World War) kết thúc. Trong bối cảnh đó, Ponzi đã lợi dụng sự hỗn loạn này, tuyên bố rằng anh ta có thể kiếm được rất nhiều tiền bằng cách mua một tờ bưu điện nào đó ở Châu Âu và bán lại cho Hoa Kỳ, sau đó thiết kế một kế hoạch đầu tư phức tạp với cam kết mức lợi nhuận cao để mời chào tất cả mọi người tham gia. Và chỉ trong khoảng một năm, gần 40.000 công dân Boston đã tham gia kế hoạch kiếm tiền “tuyệt vời” của Ponzi - hầu hết trong số họ đều là những người nghèo với ước mơ làm giàu, đổi đời nhanh chóng, nhưng lại thiếu trầm trọng kiến thức cơ bản về tài chính. Trung bình mỗi người đầu tư cho Ponzi khoảng vài trăm đô la, mà không hiểu rõ thực sự mô hình này hoạt động như thế nào, tạo ra lợi nhuận ra sao, mà chỉ mù quáng đi theo lòng tham của bản thân.

Thực tế, không khó để bất cứ ai có một chút kiến thức cơ bản tài chính cũng có thể nhận ra hàng loạt những vấn đề bất ổn trong kế hoạch này. Chẳng hạn khi đó, tờ Financial Times cũng đã chỉ ra rằng khoản đầu tư của Ponzi hoàn toàn là lừa đảo, rằng thực tế không thể kiếm tiền bằng cách này. Tuy nhiên, Ponzi một mặt đã tiến hành đăng bài trên báo hòng phản bác lại Financial Times, mặt khác giương ra miếng mồi lợi nhuận hấp dẫn khổng lồ để dụ dỗ các đối tượng nhẹ dạ cả tin, muốn làm giàu nhanh chóng nhưng lại thiếu kiến thức cơ bản. Ponzi tuyên bố rằng kế hoạch của anh ta có thể mang lại cho “các nhà đầu tư” mức lợi nhuận khổng lồ lên tới 50% chỉ sau có 45 ngày. Khi những “nhà đầu tư” ban đầu đã nếm được vị ngọt như lời mà Ponzi hứa hẹn, thì những “nhà đầu tư” sau cũng bắt đầu mù quáng theo đuổi lao vào với số lượng lớn. Cuối cùng, vào tháng 8 năm 1920, kế hoạch của Ponzi phá sản hoàn toàn và gã này đã bị kết án 5 năm tù giam. Kể từ đó, “Mô hình Ponzi” đã trở thành một thuật ngữ độc quyền đối với những vụ việc lừa đảo trong ngành tài chính. Mô hình này ám chỉ việc dùng tiền của những “nhà đầu tư” vào sau để trả lại cho những “nhà đầu tư” trước, và chu kỳ này cứ kéo dài cho đến khi toàn bộ mô hình này bị phá sản, còn kẻ lừa đảo sẽ vơ vét mọi số tiền có thể và tìm cách cao chạy xa bay.

Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và mức độ phổ cập của Internet, nhiều "Mô hình Ponzi" khác nhau đã liên tục xuất hiện, cái sau càng trở nên tinh vi và khó tìm hiểu hơn cái trước.

Vụ Lừa Đảo Madoff

Vụ án Madoff là một trong những vụ án lừa đảo có thể nói là kinh điển nhất, nổi tiếng nhất và kéo dài nhất trong những vụ lừa đảo liên quan tới "Mô hình Ponzi". Vụ lừa đảo này kéo dài liên tục tới tận 20 năm, trước khi bị phanh phui và vạch trần trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu vào năm 2008, khi mà thị trường suy thoái mạnh khiến các nhà đầu tư phải đồng loạt thực hiện yêu cầu rút tiền với tổng trị giá khoảng 7 tỷ USD.

Vụ lừa đảo Madoff đã được lên kế hoạch chu đáo bởi Bernard L. Madoff, một nhà môi giới tài chính nổi tiếng người Mỹ, và là cựu chủ tịch của Nasdaq. Đây cũng được coi là vụ lừa đảo lớn nhất trong lịch sử nước Mỹ. Bernard L. Madoff đã đột nhập vào các câu lạc bộ Do Thái cao cấp, lợi dụng bạn bè, gia đình và các đối tác kinh doanh của mình để phát triển mạnh mẽ các mối quan hệ “ngoại tuyến”, và chỉ trong thời gian ngắn đã thành công thu hút được tới 17,5 tỷ nhân dân tệ đầu tư vào một Mô hình Ponzi phức tạp do anh ta vẽ ra. Anh ta hứa với “các nhà đầu tư” rằng sẽ đem lại cho họ lợi tức đầu tư ổn định lên tới 10% mỗi năm, và khoe rằng anh ta “có thể dễ dàng kiếm được lợi nhuận bất chấp xu hướng thị trường đang tăng trưởng hay rớt giá”. Nhưng điều khách hàng không biết là phần lớn lợi nhuận mà họ nhận được lại dựa trên chính vốn gốc của chính họ, và của những khách hàng nhẹ dạ cả tin khác. Và khi nhiều đồng loạt muốn lấy lại số tiền thì hành vi lừa đảo của Bernard L. Madoff mới bị phát giác. Cuối cùng, vào năm 2009, Madoff đã bị kết án tới 150 năm tù vì tội lừa đảo, ước tính giá trị mà tên này lừa đảo chiếm đoạt lên tới 64,8 tỷ USD.

Vụ Lừa Đảo Tiền Điện Tử Plustoken

Ví PlusToken được đánh giá là "Mô hình Ponzi" lớn thứ ba trong lịch sử tài chính thế giới. Theo báo cáo của Chainalysis, được thực hiện bởi nhóm các nhà phân tích blockchain hàng đầu thế giới, một nhóm lừa đảo dưới tên PlusToken đã thực hiện hành vị lừa đảo các khoản đầu tư tiền điện tử có trị giá lên tới khoảng 2 tỷ USD bên ngoài Trung Quốc, và 185 triệu USD trong số đó đã được các kẻ lừa đảo bán chót lọt.

Vào tháng 6 năm 2019, ví PlusToken sụp đổ hoàn toàn, không thể hoạt động được nó và Mô hình Ponzi mà nhóm lừa đảo đứng đằng sau ví tiền điện tử này giật dây đã bị bại lộ. Đây là một ứng dụng đã từng được quảng bá rộng rãi ở Trung Quốc, Đông Nam Á và các khu vực khác dưới khẩu hiệu là cuộc cách mạng của công nghệ blockchain. Dự án PlusToken hứa hẹn mang lại cho người dùng tham gia đầu tư thu nhập thụ động hàng tháng từ 6% -18%, và tuyên bố rằng lợi nhuận thu được sẽ là mức chênh lệch giá thông qua các giao dịch tiền điện tử. Tuy nhiên, ví tiền điện tử PlusToken là một tổ chức lừa đảo xuyên quốc gia theo Mô hình Ponzi, được ngụy trang dưới khái niệm công nghệ cực hot vào thời điểm bấy giờ là “blockchain”. Sau hơn một năm hoạt động, dự án này đã thành công đánh lừa rất nhiều “nhà đầu tư” chưa hiểu biết đầy đủ về “blockchain”. Người dùng ví PlusToken không thể thực hiện rút tiền, và khi dịch vụ khách hàng thủ công ngừng phục vụ, các nhà đầu tư mới hoảng thốt nhận ra mình đã bị lừa – khi đó thì tiền của họ cũng đã mất hết rồi.

Các “Mô hình Ponzi” luôn khoác lên mình “tấm áo choàng quyến rũ” để đánh lừa những ai nhẹ dạ cả tin, những người bị lòng tham làm cho mù quáng. Nhưng trước khi lựa chọn phương án đầu tư, để tránh rơi vào các bẫy lừa đảo như mô hình Ponzi, hãy sử dụng các phương pháp sau:

֎ Gần như không có cơ hội đầu tư có lợi nhuận khủng mà rủi ro lại thấp

Hầu như tất cả các khoản đầu tư đều có mức rủi ro nhất định, và không có khoản đầu tư nào hứa hẹn là sẽ mang lại lợi nhuận 100% cho các nhà đầu tư. Nếu có khoản đầu tư nào tuyên bố với khách hàng rằng nó có thể liên tục kiếm được lợi nhuận hàng ngày là 1%, và lợi nhuận hàng tháng là 30%, thì có khả năng cao đó là một “Mô hình Ponzi”. Lợi tức đầu tư cao như vậy gần như là điều đi ngược lại với mọi nguyên tắc tài chính cơ bản.

֎ Không có khoản đầu tư nào không có rủi ro, không bị mất tiền mà lại có thể kiếm được mức lợi nhuận ổn định

Ví dụ, Madoff đã hứa với các khách hàng rằng sẽ đem lại cho họ tỷ lệ lợi nhuận khoảng 10% mỗi năm, và nhấn mạnh rằng “đầu tư là phải thắng và không bao giờ thua”. Tuy nhiên, bất kỳ khoản đầu tư nào cũng không tránh khỏi bị ảnh hưởng bởi các biến động của nền kinh tế thị trường. Cam kết lợi nhuận luôn luôn ổn định ở mức cao là điều gần như không tưởng.

֎ Có hiểu biết nhất định về các sản phẩm và chiến lược đầu tư

Các dự án có xu hướng lừa đảo thường tự ngụy trang bởi lớp vỏ bí mật, thần thánh hoá bản thân lên nhưng cuối cùng chỉ nhăm nhe móc tiền từ túi các nhà đầu tư nhẹ dạ cả tin. Những kẻ lừa đảo theo mô hình ponzi nói riêng và lừa đảo nói chung sẽ thiết kế các sản phẩm dự án, và các chiến lược đầu tư vô cùng phức tạp và mơ hồ. Nhưng trên thực tế, những dự án mà những kẻ này cố gắng hết sức để quảng bá đều thiếu các sản phẩm thực tế và dịch vụ hỗ trợ kinh doanh – những yếu tố tối quan trọng của một dự án làm ăn uy tín.

֎ Hiểu và năm đầy đủ thông tin về tình hình của dự án 

Thông thường, khi nhà đầu tư hỏi những người quản lý dự án của công ty về thông tin dự án nhưng lại không nhận được các câu trả lời hợp lý; hoặc viện nhiều lý do khác nhau để trốn tránh, thì hãy cẩn thận, rất có thể đó là những dự án lừa đảo theo mô hình Ponzi.

Mở Tài Khoản Demo Mở Tài Khoản Thật 

֎ Sử dụng Internet để tìm kiếm các thông tin kiểm chứng liên quan

Thông thường, các “Mô hình Ponzi” đều dính dáng đến các dự án hoặc các khoản đầu tư không được đăng ký hợp pháp. Chúng ta có thể kiểm tra thông tin về việc đăng ký, vốn đăng ký của công ty, dự án đó thông qua trang web chính thống của hệ thống công nghiệp và thương mại. Khi phát hiện các khoản đầu tư chưa được đăng ký, hãy nhanh chóng thực hiện các bước xác minh kỹ càng hơn để kiểm tra chắc chắn xem đó có phải là dự án lừa đảo hay không.

֎ Khó thu hồi lại tiền vốn 

Đây được coi là “đặc điểm nhận dạng” chính của các “Mô hình Ponzi”. Các dự án lừa đảo theo mô hình này sẽ đưa ra nhiều trở ngại, yêu cầu sách nhiễu khác nhau để ngăn cản các nhà đầu tư thực hiện rút số tiền của họ. Chẳng hạn các kẻ lừa đảo có thể thực hiện các chiêu trò như tăng phí rút tiền, thay đổi quy tắc rút tiền theo ý định riêng hòng gây khó khăn cho các nhà đầu tư...

֎ Kiểm tra chính xác mô hình đầu tư

Các dự án lừa đảo “Mô hình Ponzi” rất thích áp dụng mô hình đầu tư “kim tự tháp”. Chúng tôi thường bắt gặp một số người nhiệt tình đóng vai trò là nhà tuyển dụng, tìm mọi cách để chào mừng bạn tham gia dự án, đưa ra những lời hứa hẹn, cam kết hấp dẫn, nhưng mục đích cuối cùng là chỉ để nhận lại được mức hoa hồng cao nhất có thể. Nếu ai đó ra sức khuyên bạn tham gia dự án theo cách chào mời này, bạn phải hết sức cảnh giác.

֎ Tham khảo ý kiến của chuyên gia 

Khi bạn chưa có đủ kiến thức tài chính cần thiết, và cảm thấy không chắc chắn về dự án, bạn có thể tìm đến các công ty tư vấn chuyên nghiệp, và lắng nghe lời khuyên tài chính, các nhận định của các chuyên gia trước khi đưa ra quyết định đầu tư.

֎ Hiểu về nền tảng gốc rễ của dự án

Hãy nhớ luôn tìm hiểu đầy đủ thông tin, thực hiện các nghiên cứu kỹ lưỡng trước khi ra bất cứ quyết định đầu tư nào. Bạn cần phải hiểu đầy đủ về các nhà tài trợ cũng như lý lịch của dự án, đồng thời tránh bị lôi kéo bởi hiệu ứng FOMO. Những kẻ khởi xướng “Mô hình Ponzi” thường tạo cảm giác là họ có khí chất “thiên tài”, và tự tung hô bản thân giống như thần thánh. Chẳng hạn, Sergei Mavrodi, người đứng đằng sau dự án lừa đảo theo mô hình Ponzi 3M Financial Mutual đã tự biến mình thành “anh hùng” để đánh lừa dư luận.

Những kẻ lừa đảo luôn biến cách đánh bản chất tham lam tự nhiên của đa số mọi người. Vì vậy, hãy cố gắng giữ đầu óc tỉnh táo khi tham gia đầu tư, đồng thời luôn nhắc nhở bản thân kiềm chế lòng tham trong lòng và tuân thủ theo các nguyên tắc tài chính cốt lõi.

Ngày nay, mặc dù “Mô hình Ponzi” đã được các kẻ lừa đảo phát triển thêm nhiều biến thể khác nhau, tinh vi hơn, khó phát hiện nhơn, nhưng về bản chất chúng vẫn luôn giống y chóc như nhau. Các mô hình kinh doanh theo hình thức lừa đảo Ponzi đều có đặc điểm chung là có mức độ rủi ro rất thấp nhưng lại đi kèm với các cam kết lợi nhuận cao. Những kẻ lừa đảo không bao giờ đề cập, nhấn mạnh đến các yếu tố rủi ro của quá trình tham gia đầu tư mà chỉ nhăm nhăm sử dụng lợi tức đầu tư cao hơn để thu hút, lôi kéo các nhà đầu tư thiếu hoặc thậm chí không biết tí gì về kiến thức tài chính cơ bản. Hãy luôn ghi nhớ quy luật căn bản nhất của mọi loại hình đầu tư rằng “mức độ rủi ro sẽ tỷ lệ thuận với lợi nhuận”, và mong bạn luôn giữ được cái đầu lạnh, tránh bị mất tiền oan đáng tiếc.

Giao dịch chỉ số chứng khoán với Mitrade ngay bây giờ,
nhận thưởng 100 USD cho người dùng mới>>