SpaceX có phải là lối thoát cuối cùng cho các tỷ phú?

Câu chuyện ‘thanh khoản thoát hàng SpaceX’ xuất hiện khắp nơi kể từ sau IPO tuần trước. Một số ý kiến cho rằng nhu cầu mua cổ phiếu SpaceX quá lớn giúp các nhà đầu tư sớm, nhân viên hoặc người trong nội bộ tranh thủ bán ra ở mức giá rất cao, trong khi những người mua mới – đặc biệt là nhà đầu tư nhỏ lẻ – lại là người chịu rủi ro.

Tuy nhiên, hồ sơ S-1, lịch mở khoá cổ phiếu và vị thế hợp đồng tương lai crypto lại cho thấy điều ngược lại – ít nhất là ở thời điểm hiện tại.

Ai có thể bán cổ phiếu SpaceX sớm?

Trước hết, cần hiểu rõ yếu tố nguồn cung trong câu chuyện thanh khoản thoát hàng của SpaceX. Đợt chào bán lần này chỉ gồm các cổ phiếu SpaceX mới phát hành. Công ty đã huy động khoảng 75 tỷ USD bằng việc bán ra 555.6 triệu cổ phiếu loại A mới, và theo hồ sơ S-1, không có ai trong số các cổ đông hiện hữu được phép bán cổ phiếu khi lên sàn.

Mọi khoản tiền thu được đều thuộc về SpaceX, chủ yếu phục vụ cho việc phát triển mảng AI của công ty. Nhiều bạn đọc thắc mắc cách mua cổ phiếu SpaceX IPO, cho rằng họ sẽ được mua trực tiếp từ người trong nội bộ – nhưng thực tế không phải vậy.

Bạn muốn đọc thêm những phân tích như thế này? Đăng ký nhận Bản tin hàng ngày của Biên tập viên Harsh Notariya tại đây.

Người trong nội bộ vẫn nắm khoảng 95.8% cổ phần. Elon Musk và một số cổ đông lớn đã đồng ý với một thoả thuận khoá lệnh bán trong 366 ngày, nghĩa là những người này và cả nhân viên đều sẽ bị hạn chế giao dịch cổ phiếu trong một thời gian nhất định.

Những nhân viên cấp thấp như thợ hàn, dù trên giấy tờ đã là triệu phú sau khi IPO, nhưng cổ phiếu thưởng của họ cũng bị khoá cho đến kỳ “cửa sổ” đầu tiên sau khi công bố kết quả kinh doanh quý 2. Dù muốn bán họ cũng không thể xả cổ phiếu SpaceX ngày hôm nay.

Điểm ngoại lệ duy nhất là chương trình phân phối đặc biệt tối đa 5% của cổ phiếu IPO cho những cá nhân được ban lãnh đạo chỉ định. Tuy vậy, nhóm này cũng chỉ được bán ra sau báo cáo kết quả kinh doanh đầu tiên và khi mua cũng phải trả theo giá chào ban đầu.

Vậy nếu hôm nay không ai trong SpaceX được phép bán cổ phiếu, vậy ai sẽ là người muốn bán và khi nào “cánh cửa” này sẽ mở ra?

Các tỷ phú muốn thoái vốn, nhưng lịch mở khoá mới quyết định thời điểm

Bên bán đang chờ là có thật. Đây cũng là lý do khiến câu chuyện “thanh khoản thoát hàng từ IPO SpaceX” không hoàn toàn vô căn cứ. Google hay Alphabet hiện nắm khoảng 5% cổ phần của SpaceX sau thương vụ sáp nhập xAI khiến tỷ lệ sở hữu giảm từ mức 6.11% trước đó.

Số cổ phần này có thể trị giá tới 100 tỷ USD, tức gấp gần 100 lần số vốn Alphabet đầu tư vào năm 2015. Họ rõ ràng có động lực để chốt lời một phần.

Các quỹ đầu tư mạo hiểm giai đoạn đầu cũng có ý định tương tự.

Chad Anderson – nhà sáng lập Space Capital – chia sẻ với Fortune:

“Chúng tôi đã đầu tư gần 10 năm nay, mục tiêu của chúng tôi là hoàn vốn cho nhà đầu tư.”

Tuy nhiên, việc xả hàng của họ sẽ phải tuân theo lịch mở khoá cổ phiếu SpaceX. Tối đa 20% cổ phần của người trong nội bộ được mở khoá ngay sau khi công bố kết quả kinh doanh quý 2 (thời gian dự kiến từ giữa tháng 07 đến tháng 09/2024). Thêm 10% nữa sẽ được mở nếu giá cổ phiếu SPCX duy trì trên 30% giá chào bán trong 5/10 ngày giao dịch. Tiếp theo là từng đợt 7% sau 70, 90, 105, 120 và 135 ngày; 28% tiếp theo mở sau khi công bố kết quả quý 3 và toàn bộ sẽ được tự do giao dịch sau 180 ngày kể từ IPO.

Lịch cung cổ phiếu này cũng trùng với lịch mua vào của các quỹ. Quy tắc niêm yết nhanh của Nasdaq và việc MSCI bổ sung SpaceX vào các chỉ số sớm sẽ thúc đẩy hàng loạt quỹ đầu tư chỉ số và các tài khoản hưu trí mua vào cổ phiếu SpaceX chỉ sau vài tuần giao dịch.

Dòng tiền thụ động này sẽ luôn sẵn sàng “hấp thụ” lượng cổ phiếu mà người trong nội bộ bán ra. Lý do là có một số người sẽ muốn bán nhanh.

SpaceX báo cáo doanh thu năm 2025 là 18.7 tỷ USD nhưng lỗ ròng 4.9 tỷ USD, khi lợi nhuận hoạt động từ Starlink đạt 4.4 tỷ USD nhưng đã dùng để bù lỗ 6.4 tỷ USD từ xAI. Giá trị SpaceX hiện gấp 94 lần doanh thu lũy kế 12 tháng gần nhất, và ví dụ Facebook năm 2012 cũng chứng kiến giá cổ phiếu giảm 40% sau những đợt mở khoá dần dần như vậy.

Starlink made a total of $4.4 Billion of PROFIT in 2025 https://t.co/hXqWv75PpU

— Ark Invest Tracker (@ArkkDaily) June 9, 2026

Áp lực bán sau IPO là điều đã được “lên lịch”, không phải tưởng tượng.

SpaceX is valuing its company at $1.7 trillion based on the IPO offer price.If you consider revenue at $18bn, that means SpaceX is about 94 times sales.Context? Tesla is 15 times the sales.More context? NVIDIA is 21 times the sales.Use this information as you will.

— Kalu Aja (@FinPlanKaluAja1) June 8, 2026

Việc nhà đầu tư nhỏ lẻ có thành “người cầm túi” hay không còn tùy thuộc vào ai thực sự được phân bổ cổ phiếu.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ bị cắt giảm phân bổ, không phải được phân nhiều

Nếu những người nội bộ muốn bán ra cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, họ sẽ cố gắng phân bổ tối đa cho nhóm này. Nhưng thực tế lại ngược lại. Nhà đầu tư nhỏ lẻ đã đặt mua cổ phiếu IPO của SpaceX với tổng giá trị hơn 100 tỷ USD, vượt xa quy mô IPO là 75 tỷ USD, và tổng nhu cầu gấp 3.5 đến 4 lần số lượng cổ phiếu phát hành.

Sau đó, SpaceX đã giảm tỷ lệ phân bổ cho nhà đầu tư nhỏ lẻ xuống mức hơn 20%, thay vì kế hoạch ban đầu là 30%, vì các tổ chức lớn đặt mua số lượng lớn. Riêng BlackRock đã đặt mua tối thiểu 5 tỷ USD, trong khi các quỹ đầu tư quốc gia khác cũng được phân bổ mỗi bên hơn 1 tỷ USD.

Cơ chế phân bổ càng làm yếu đi quan điểm rằng nhà đầu tư nhỏ lẻ bị “cầm túi”. Phương thức phân bổ là ngẫu nhiên hoặc theo tỷ lệ tùy theo từng sàn môi giới, và các công ty môi giới chỉ thu tiền với số cổ phiếu thực tế mà khách hàng nhận được. Ai không mua được cổ phiếu SpaceX thì vẫn giữ nguyên số tiền của mình.

Câu chuyện “thoát hàng” chỉ đúng nếu nhà đầu tư nhỏ lẻ cuối cùng phải chấp nhận “cầm túi”. Điều này chỉ xảy ra trong hai trường hợp: hoặc là nhà đầu tư nhỏ lẻ nắm giữ cổ phiếu mà không bán được, hoặc bị giao cho những cổ phiếu mà người khác không ai muốn.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ trong SpaceX đã tránh được cả hai trường hợp trên, vì họ có thể bán cổ phiếu từ ngày đầu tiên và thậm chí chỉ nhận được ít cổ phần hơn khoản đã đặt mua.