"Khoảnh khắc Truss" của Nhật Bản đã đến. Thị trường trái phiếu lao dốc, ngân hàng lớn thứ hai Nhật Bản sẽ gia tăng đặt cược?

TradingKey - Nhật Bản đã phải đối mặt với "khoảnh khắc Truss" của riêng mình vào đầu năm 2026.

Vào ngày 19/1, tân Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã công bố chấm dứt các chính sách thắt lưng buộc bụng tài khóa kéo dài và kế hoạch giải tán Hạ viện trong tuần này, đồng thời kêu gọi một cuộc bầu cử nhanh vào ngày 8/2. Sự kết hợp giữa những thay đổi chính sách chính trị và kinh tế vĩ mô này, cùng với kết quả đấu thầu trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB) yếu kém, đã ngay lập tức kích hoạt một làn sóng bán tháo trên thị trường trái phiếu chính phủ nước này.

Ngày hôm sau, lợi suất JGB vọt lên 2,35%, chạm mức cao nhất kể từ tháng 2/1999. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm và 40 năm lần lượt vượt ngưỡng 3,875% và 4,215%, trong đó kỳ hạn 40 năm lần đầu tiên trong lịch sử bước vào "kỷ nguyên 4%". Thị trường JGB đã trải qua biến động dữ dội nhất kể từ năm 2007, với nhiều nhà giao dịch mô tả đây là "ngày giao dịch hỗn loạn nhất trong nhiều năm".

Đồng thời, kết quả đấu thầu JGB kỳ hạn 20 năm yếu kém đã làm trầm trọng thêm lo ngại về các chính sách tài khóa của bà Takaichi, tạo ra một vòng xoáy tiêu cực giữa "bán tháo, lo ngại gia tăng và tiếp tục bán tháo".

Sự lặp lại của cuộc khủng hoảng trái phiếu chính phủ Anh tại Nhật Bản?

Pooja Kumra, chiến lược gia lãi suất khu vực châu Âu và Vương quốc Anh tại TD Securities, lưu ý rằng "cú sốc" bắt nguồn từ áp lực kéo dài đối với JGB kỳ hạn siêu dài đang lan sang các thị trường lãi suất toàn cầu. Hoạt động hạ tỷ trọng rủi ro và các lệnh gọi ký quỹ vẫn là những rủi ro thực tế có thể kích hoạt phản ứng thị trường rộng lớn hơn, gợi nhớ đến cuộc khủng hoảng trái phiếu chính phủ Anh năm 2022.

Cái gọi là "khoảnh khắc Truss" đề cập đến sự sụp đổ niềm tin của thị trường và sự lao dốc của trái phiếu chính phủ do đề xuất cắt giảm thuế mà không có nguồn ngân sách đảm bảo của cựu Thủ tướng Anh Liz Truss vào năm 2022, dẫn đến việc bà nhanh chóng từ chức. Ngày nay, những kịch bản tương tự đang diễn ra tại Nhật Bản.

Bà Sanae Takaichi cam kết chấm dứt tình trạng thắt lưng buộc bụng tài khóa quá mức và thực hiện các kế hoạch đầu tư cũng như cắt giảm thuế quy mô lớn. Bà tuyên bố rằng Nhật Bản cần mạnh dạn thoát khỏi những ràng buộc tài chính cũ, khẳng định rằng quốc gia này "phải nâng cao khả năng ứng phó rủi ro để thúc đẩy tăng trưởng dài hạn, nơi thuế nuôi dưỡng thuế". Nhóm của bà dự định triển khai các chính sách tài khóa nới lỏng, chẳng hạn như cắt giảm thuế tiêu thụ, nhưng việc thiếu sự rõ ràng về nguồn vốn đã làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc trên thị trường.

Trong khi đó, các cuộc đấu thầu JGB kỳ hạn 20 năm thất bại liên tiếp cho thấy nhu cầu sụt giảm mạnh, với thanh khoản thị trường suy giảm nhanh chóng. Dữ liệu từ Bloomberg cho thấy chỉ số thanh khoản JGB đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục, phản ánh sự mất cân bằng nghiêm trọng giữa cung và cầu.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận xét: "Biến động trên thị trường trái phiếu Nhật Bản đã đạt mức 'six sigma'. Nếu điều này xảy ra trên thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ, lợi suất kỳ hạn 10 năm có thể tăng vọt thêm 50 điểm cơ bản."

Tình thế tiến thoái lưỡng nan của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản

Trong giai đoạn nhạy cảm về chính trị này với cuộc bầu cử nhanh sắp tới và sự không chắc chắn cao về tài khóa, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đang bị kẹt giữa hai mục tiêu "chống lạm phát" và "ổn định thị trường", đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan khó khăn.

Tim Sun, nhà nghiên cứu cấp cao tại HashKey Financial Services Group, chỉ ra rằng nếu Nhật Bản sử dụng việc tăng lãi suất để kiềm chế đà bán tháo trái phiếu, thanh khoản toàn cầu sẽ nhanh chóng bị thắt chặt. Tuy nhiên, nếu duy trì hiện trạng mà không can thiệp, lợi suất JGB và tỷ giá hối đoái có thể cùng lúc mất kiểm soát, tạo ra một phản ứng dây chuyền.

Theo quan điểm của ông, ngân hàng trung ương khó có thể thắt chặt chính sách đột ngột trong ngắn hạn, mà ưu tiên "mua thêm thời gian" để quản lý cuộc khủng hoảng hiện tại. Các biện pháp then chốt sẽ bao gồm tăng cường truyền thông thị trường, ổn định kỳ vọng và nếu cần thiết, thực hiện các bước đi phi truyền thống như can thiệp tiền tệ hoặc mua trái phiếu có mục tiêu để giữ biến động lợi suất trong phạm vi có thể kiểm soát.

Tim Sun nhấn mạnh rằng với tư cách là một trong những chủ nợ quốc gia lớn nhất thế giới, thị trường trái phiếu của Nhật Bản có quy mô khổng lồ và gắn kết sâu sắc với hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu lợi suất JGB dài hạn tiếp tục tăng, nó sẽ thúc đẩy dòng vốn trong nước rút khỏi các tài sản nước ngoài như trái phiếu Kho bạc Mỹ hoặc trái phiếu châu Âu để trở về nước, từ đó làm tăng chi phí vay vốn toàn cầu và nén định giá các tài sản rủi ro. Những hiệu ứng lan tỏa như vậy gây ra một cú sốc đáng kể cho thị trường vốn toàn cầu.

Các nhà giao dịch của UBS cũng lưu ý rằng tình cảnh hiện tại của Nhật Bản có phần giống với cuộc khủng hoảng trái phiếu chính phủ Anh năm 2022. Vấn đề không chỉ nằm ở bản thân các biện pháp nới lỏng tài khóa, mà quan trọng hơn là sự thiếu phối hợp với các mục tiêu của ngân hàng trung ương. Một mặt, chính phủ mới đang đưa ra những hứa hẹn phô trương về mở rộng tài khóa; mặt khác, ngân hàng trung ương bị kẹt giữa áp lực lạm phát và sự hỗn loạn của thị trường trái phiếu.

Tồi tệ hơn, lộ trình tài khóa nới lỏng do bà Takaichi thúc đẩy đã khiến thị trường ngày càng bất an về tương lai của đồng Yên và thị trường trái phiếu. Nếu logic chính sách thiếu tính nhất quán nội tại, niềm tin của thị trường vào sự phối hợp giữa chính phủ và ngân hàng trung ương sẽ nhanh chóng bị xói mòn, và những "lợi ích tưởng tượng" sẽ tan biến.

Liên quan đến kỳ vọng của thị trường rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể can thiệp, nhiều nhà phân tích tin rằng thực sự có sẵn các công cụ chính sách khả thi.

Chẳng hạn, việc nối lại hoạt động mua trái phiếu lãi suất cố định không giới hạn để áp trần lãi suất dài hạn là một lựa chọn để kiềm chế lợi suất tiếp tục tăng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, hoạt động như vậy có thể bị diễn giải là tiền tệ hóa tài khóa—nơi ngân hàng trung ương tài trợ cho chính phủ bằng cách in tiền để mua trái phiếu—từ đó làm gia tăng lo ngại về tính bền vững tài khóa của Nhật Bản và làm trầm trọng thêm đà bán tháo đồng Yên.

Hơn nữa, các nhà hoạch định chính sách có thể chọn trì hoãn việc thắt chặt định lượng (QT) vốn dự kiến bắt đầu vào năm 2026, duy trì tốc độ mua JGB hiện tại để ổn định thanh khoản thị trường. Về mặt truyền thông, ngân hàng trung ương có thể cố gắng điều hướng tâm lý thị trường hướng tới một cuộc hạ cánh mềm thông qua ngôn từ ôn hòa hoặc mơ hồ hơn tại các cuộc họp chính sách tiền tệ sắp tới.

Mặc dù những động thái này có thể xoa dịu áp lực thị trường trong ngắn hạn, nhưng các vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết. Nếu chính phủ mới không đưa ra được tín hiệu rõ ràng về kỷ luật tài khóa, xu hướng các nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro dài hạn của Nhật Bản sẽ tiếp tục. Ngay cả khi các cơ quan tiền tệ can thiệp thường xuyên, điều đó có thể chỉ giúp trì hoãn thay vì đảo ngược quá trình định giá lại rủi ro.

Liên quan đến việc liệu "vũ khí tối thượng" là mua trái phiếu không giới hạn có cuối cùng được sử dụng hay không, Gareth Berry cho biết hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có ý định triển khai cơ chế này ngay lập tức. Ông lưu ý rằng công cụ chính sách này, vốn được đưa ra bởi cựu Thống đốc Haruhiko Kuroda, vẫn là một "lựa chọn dự phòng". Trong khi Thống đốc đương nhiệm Kazuo Ueda liên tục duy trì lập trường chính sách tiền tệ kiềm chế hơn, ông có thể không còn lựa chọn nào khác nếu tình trạng bất ổn thị trường vẫn tiếp diễn.

Ngân hàng lớn thứ hai Nhật Bản đang chuẩn bị "bắt đáy"?

Tập đoàn Tài chính Sumitomo Mitsui (SMFG), ngân hàng thương mại lớn thứ hai Nhật Bản, đã tuyên bố kế hoạch tăng đáng kể tỷ trọng nắm giữ trái phiếu chính phủ trong nước một khi thị trường ổn định, nhằm tái thiết lập phân bổ vào trái phiếu Chính phủ Nhật Bản (JGB). Arihiro Nagata, người đứng đầu mảng thị trường toàn cầu của ngân hàng, tiết lộ rằng mục tiêu là tăng gấp đôi danh mục JGB hiện tại là khoảng 10,6 nghìn tỷ Yên (khoảng 67 tỷ USD) sau khi biến động lợi suất ổn định lại.

Động thái này cho thấy tổ chức tài chính lớn này đang chuyển dịch trọng tâm từ việc ưu tiên đầu tư trái phiếu nước ngoài trước đây trở lại thị trường nội địa Nhật Bản.

Trong một cuộc phỏng vấn, ông Nagata thừa nhận rằng dù thị trường vẫn đang trong giai đoạn hỗn loạn, ngân hàng sẽ thực hiện một cuộc "trở lại mạnh mẽ" với thị trường JGB một khi đà tăng vọt của lợi suất dịu bớt. Ông tiết lộ rằng Sumitomo Mitsui đã bắt đầu thực hiện các giao dịch mua quy mô nhỏ khi giá JGB kỳ hạn 30 năm dần tiến về mức giá trị hợp lý.

Hiện tại, danh mục chứng khoán của đơn vị ngân hàng thuộc tập đoàn, Ngân hàng Sumitomo Mitsui, chủ yếu là trái phiếu nước ngoài, với quy mô nắm giữ khoảng 12 nghìn tỷ Yên.

Mặc dù lượng JGB nắm giữ hiện tại của SMFG chủ yếu là ngắn hạn với thời gian đáo hạn bình quân chỉ 1,7 năm và mức nắm giữ đỉnh điểm từng đạt 15,8 nghìn tỷ Yên vào tháng 3/2022, ông Nagata tuyên bố rằng kế hoạch tái thiết lập vị thế lần này có thể "vượt xa" mức cao lịch sử đó.

Mặc dù những lo ngại vẫn còn đó về sự tăng vọt nhanh chóng của lợi suất dài hạn, ông Nagata lưu ý rằng vào đầu tuần, lợi suất kỳ hạn 30 năm đã bắt đầu quay trở lại mức giá trị hợp lý, sau khi tăng vọt hơn 25 điểm cơ bản chỉ trong một ngày.

Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh rằng thị trường trái phiếu hiện đang chịu ảnh hưởng bởi các chính sách tài khóa của bà Sanae Takaichi và rủi ro đảng đối lập chính thúc đẩy lạm phát. Do đó, lợi suất vẫn có thể tiếp tục tăng và Sumitomo Mitsui vẫn chưa chọn phương án "gia nhập toàn diện".