Khai thác Bitcoin có đang trở thành ngành kinh doanh về năng lượng và hạ tầng không?

Các thợ đào Bitcoin hiện đang trải qua một trong những chu kỳ khó khăn nhất trong lịch sử tiền mã hóa do phần thưởng khối giảm, lợi nhuận thu hẹp và giá hash biến động mạnh. Phân tích mới đây của BeInCrypto chỉ ra rằng mức ‘Chi phí điện’ thấp nhất của Bitcoin rơi vào khoảng 48,694 USD, trong khi giá thực tế đang ở mức khoảng 54,000 USD.

Như vậy, biên lợi nhuận của thợ đào giảm nhanh chóng ngay giữa lúc cạnh tranh vô cùng khốc liệt. Thêm vào đó là áp lực từ kỳ halving Bitcoin tiếp theo, chỉ còn chưa đầy 2 năm nữa sẽ diễn ra.

Sự kiện halving năm 2024 đã giảm phần thưởng khối Bitcoin xuống còn 3.125 BTC và lần halving kế tiếp dự kiến sẽ cắt tiếp xuống còn 1.5625 BTC vào khoảng năm 2028. Điều này cũng có nghĩa, với các thợ đào, mỗi quyết định về công suất tiêu thụ điện, loại chip sử dụng, hệ thống làm mát hay cả số giờ vận hành đều ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận.

BeInCrypto đã trao đổi với Michael Jerlis – CEO và nhà sáng lập EMCD; Bradley Peak – Trưởng bộ phận Kinh doanh toàn cầu của VNISH; và Fernando Lillo Aranda – CMO của Zoomex về việc chiến lược đào Bitcoin đang thay đổi như thế nào khi hoạt động kinh doanh ngày càng phụ thuộc vào bài toán kinh tế năng lượng và việc kiểm soát vận hành.

Từ hashrate thô sang hashrate có lãi

Nhiều năm qua, chiến lược đào mỏ khá đơn giản: triển khai càng nhiều máy càng tốt, tìm nguồn điện rẻ và chờ đợi giá Bitcoin tăng để hưởng lợi nhuận. Theo ông Peak, mô hình này đang bị thách thức khi phần thưởng giảm đều còn phí giao dịch lại chưa đủ lớn để “gánh” doanh thu cho thợ đào.

“Thay đổi lớn nhất là các thợ đào giờ đây vận hành chặt chẽ, chuyên nghiệp hơn rất nhiều,” Peak chia sẻ. “Vào năm 2026, xu hướng là chuyển từ ‘đẩy mạnh hashrate tối đa’ sang ‘tối đa hóa hashrate có lãi’.”

Ông cũng đề cập đến các chiến lược mới như tinh chỉnh firmware cho máy, phân tách dàn máy theo hướng tối ưu, giảm tần số lúc hashprice yếu, tăng tần lúc thuận lợi, hợp đồng điện linh hoạt và quản lý tài chính chặt chẽ hơn.

Michael Jerlis cũng nhận thấy xu hướng tương tự.

“Mô hình mua – đào – bán gần như không còn hiệu quả,” Jerlis nhận định. “Khi hashprice chỉ xấp xỉ 29 USD/PH/s/ngày và phí giao dịch tầm 1%, doanh thu hiện tại không đủ bù chi phí. Thợ đào không còn đua theo hashrate thô nữa mà tập trung tối ưu lợi nhuận cho từng kWh tiêu thụ.”

Trong bối cảnh này, các yếu tố như tỷ lệ chia sẻ bị từ chối, phí pool, hiệu năng chip, cài đặt điện áp và thời gian dừng máy đều ảnh hưởng trực tiếp đến tài chính của các thợ đào. Jerlis mô tả ngành đào Bitcoin hiện tại là “lợi nhuận nằm ở từng chi tiết nhỏ”.

Peak cho biết các thợ đào cũng đang chủ động tìm kiếm những nguồn thu mới, như tham gia các chương trình đáp ứng phụ tải điện lưới, dịch vụ cho lưới điện hoặc tận dụng cơ sở hạ tầng cho AI hay high-performance computing nếu phù hợp với thiết kế trang trại đào.

“Lĩnh vực đào coin ngày càng chuyển thành ngành năng lượng và hạ tầng, với Bitcoin chỉ là một dòng doanh thu,” ông cho biết.

Firmware, curtailment, và kiểm soát tải quyết định lợi nhuận

Khi lợi nhuận thu hẹp, tối ưu ở cấp độ phần mềm đang trở thành cách nhanh nhất giúp cải thiện kinh tế khai thác. Ông Peak giải thích, firmware đặc biệt hiệu quả vì có thể chỉnh trực tiếp trên ASIC, cho phép nhà vận hành điều chỉnh điện áp, tần số, nhiệt độ, tốc độ quạt, và các chế độ vận hành tùy vào điều kiện thực tế của site.

“Tại VNISH, chúng tôi tập trung trao quyền chủ động cho các thợ đào kiểm soát điện áp, tần số, nhiệt lượng, đường cong quạt, chức năng tự động điều chỉnh cũng như các chế độ hoạt động khác nhau,” Peak chia sẻ. “Mục tiêu là để mỗi ASIC hoạt động sát với điều kiện thực tế thay vì tất cả đều dùng cài đặt mặc định từ nhà máy.”

Ông Jerlis nhận định, việc tối ưu firmware, giới hạn công suất (curtailment), tận dụng nhiệt thừa và quản lý tải linh hoạt đã không còn là các giải pháp cộng thêm mà trở thành chìa khóa sống còn.

“Nhiều firmware gốc có thể khiến 25% sức mạnh chip bị bỏ phí nhưng vẫn tiêu thụ điện như thường,” Jerlis nói. “Điều chỉnh, curtailment, tận dụng nhiệt thừa nghe tưởng nhỏ nhặt, nhưng với hashprice chỉ 29 USD lại là ranh giới giữa site sinh lời và site âm thầm thua lỗ.”

Giới hạn công suất (curtailment) càng trở nên có giá trị tại các thị trường điện nơi khách hàng lớn, linh hoạt có thể kiếm thêm hoặc tiết kiệm chi phí nhờ giảm tải vào những thời điểm lưới điện bị áp lực. Các dàn máy đào có thể giảm tải nhanh chóng mà không gây ảnh hưởng đến dây chuyền sản xuất thông thường – một lợi thế rất lớn trong trường hợp này.

Tận dụng nhiệt thừa tuy phát triển chậm hơn, nhưng lợi ích kinh tế và hình ảnh đang gia tăng. Những site biết dẫn nhiệt nóng sang hệ thống nhà kính, sưởi khu dân cư, sấy, hoặc ứng dụng công nghiệp khác sẽ giảm được chi phí năng lượng và gia tăng giá trị đầu vào từ cùng một lượng điện mua vào.

“Trong năm 2026, các lợi thế nhỏ gộp lại sẽ góp phần tạo nên lợi nhuận,” Peak cho biết.

Các site đào tận dụng thế mạnh năng lượng đứng đầu

Các chuyên gia đều đồng ý rằng mô hình đào mạnh nhất chính là mô hình dựa vào lợi thế kiểm soát nguồn điện (năng lượng), không phải chỉ sở hữu nhiều máy đào.

Ông Peak đánh giá cao các site đào có nguồn điện rẻ, điện thặng dư, quyền điều chỉnh tải linh hoạt, hệ thống làm mát hiệu quả và khả năng điều chỉnh chế độ vận hành. Đây sẽ là những điểm tựa lớn trong chu kỳ tiếp theo.

“Lợi nhuận đào Bitcoin ngày càng được quyết định ngay từ khâu chuẩn bị điện trước khi cắm máy,” Peak nhấn mạnh.

Các nhóm vận hành nhỏ, chi phí thấp cũng sẽ cạnh tranh tốt, đặc biệt nếu biết tối ưu bộ máy và không phải chịu áp lực báo cáo tài chính, dòng vốn từ thị trường giống những công ty đại chúng.

Jerlis cho biết những thợ đào có vị thế tốt nhất là những người được tiếp cận nguồn điện giá rẻ và có khả năng di dời, tái bố trí thiết bị nhanh chóng.

“Các nhà vận hành tư nhân gọn nhẹ, với tổng chi phí khoảng 50,000 đến 64,000 USD cho mỗi coin, cùng các điểm đào được hỗ trợ bởi năng lượng sẽ là lựa chọn tốt,” ông chia sẻ. “Các công ty khai thác công khai thì đang dần chuyển thành trung tâm dữ liệu AI và chỉ kết hợp đào coin bên lề. Những đơn vị chỉ thuần mua – đào – bán là gặp nhiều khó khăn nhất. Vấn đề quan trọng là linh hoạt, chứ không phải là lớn nhất.”

Các công ty khai thác công khai đang phân hóa thành nhiều nhóm khác nhau. Một số đang chuyển mình trở thành doanh nghiệp trung tâm dữ liệu thông qua các hợp đồng AI và điện toán hiệu suất cao, trong khi số còn lại vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ kinh tế khai thác Bitcoin. Peak nhận định, mô hình thứ hai sẽ ngày càng khó khăn nếu không có nguồn điện siêu rẻ và các thiết bị hiện đại.

Các nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ vẫn có thể thành công, nhưng chỉ khi họ đảm bảo chất lượng nguồn điện tốt, thời gian hoạt động cao, minh bạch về giá cả và có chiến lược năng lượng ở cấp dự án. Các doanh nghiệp tích hợp với pool có thể hưởng lợi nhiều hơn trong chuỗi giá trị, tuy nhiên chỉ tích hợp thôi vẫn không thể giải quyết được bài toán chi phí điện quá cao hoặc hiệu suất phần cứng kém.

Khai thác Bitcoin vẫn tiêu tốn nhiều năng lượng, nhưng mô hình kinh doanh sẽ thay đổi

Nhìn về 10 năm tới, các chuyên gia dự báo khai thác Bitcoin vẫn sẽ sinh lời đối với những đơn vị vận hành mạnh, trong khi những đội hình kém hiệu quả sẽ khó trụ vững.

Peak cho biết, việc đào coin có lẽ vẫn sẽ cần tiêu tốn nhiều điện năng về mặt tổng thể vì proof-of-work (bằng chứng công việc) dựa vào sự cạnh tranh toàn cầu để nhận thưởng khối. Tuy nhiên, cách thức sử dụng năng lượng của thợ đào sẽ linh hoạt hơn và gắn kết chặt chẽ về kinh tế với thị trường điện.

“Nhiều hoạt động đào coin sẽ gắn liền với các chương trình tải điện linh hoạt, tận dụng nguồn điện thừa, năng lượng tái tạo dư thừa, sản xuất điện ngay tại chỗ, tái sử dụng nhiệt và tham gia vào các dịch vụ lưới điện,” Peak nhận định.

Fernando Lillo Aranda, giám đốc marketing của Zoomex, dự đoán việc khai thác Bitcoin sẽ ngày càng mang tính công nghiệp hóa và bớt đầu cơ hơn trong thập kỷ tới. Ông cho rằng các thợ đào sẽ cạnh tranh dựa trên khả năng tiếp cận điện nguồn điện tồn dư, năng lượng tái tạo, điện bị hạn chế hoặc có thể điều chỉnh linh hoạt, đồng thời áp dụng thêm các chiến lược phòng hộ, quản lý kho quỹ và các nguồn thu nhập kết hợp.

“Năng lượng sẽ trở thành chiến lược chứ không đơn thuần chỉ là một khoản chi phí,” Aranda cho biết. “Càng lúc các thợ đào càng cạnh tranh bằng khả năng lấy được điện tồn dư, năng lượng tái tạo, điện bị hạn chế hoặc nguồn điện linh hoạt, thay vì chỉ đơn giản đi mua điện.”

Ông cũng dự đoán ngành đào coin sẽ gắn bó chặt chẽ hơn với lưới điện, khi một số thợ đào có thể kiếm được tiền nhờ cân bằng nhu cầu, hấp thụ lượng điện dư thừa và tham gia vào thị trường năng lượng.

Jerlis cũng hình dung một tương lai tương tự, nơi việc đào coin chỉ là một phần trong hệ sinh thái kinh doanh năng lượng và điện toán lớn hơn.

“Mười năm nữa, những dàn đào sẽ ở chung với các hệ thống AI và HPC trong cùng một tòa nhà, và tài sản thực sự chính là nguồn điện cùng vị trí, chứ không còn là máy móc,” ông nói. “Khai thác chỉ là một công việc trong số nhiều loại hình khác. Thời kỳ đào coin trong gara đã qua, và thực tế đó là điều tốt cho ngành.”

Thập kỷ tới của ngành khai thác Bitcoin sẽ ưu ái cho những đơn vị hiểu về năng lượng, kiểm soát tốt phần mềm, có địa điểm linh hoạt và đa dạng hóa nguồn thu. Hashrate vẫn quan trọng, nhưng lợi nhuận sẽ phụ thuộc nhiều vào việc thợ đào tận dụng điện thông minh đến đâu, trong bối cảnh thị trường luôn biến động.