Dịch bệnh lừa đảo 221 triệu bảng ẩn náu trên mạng xã hội

Một kẻ lừa đảo giờ đây không nhất thiết phải xâm nhập vào tài khoản ngân hàng của bạn để lấy cắp tiền. Chỉ cần một quảng cáo đầu tư trên Instagram hay một tin nhắn WhatsApp trông hợp lý cũng có thể đủ để thuyết phục bạn tự chuyển tiền đi.

Xu hướng này đang thể hiện rõ trong thống kê lừa đảo mới nhất tại Anh. Theo UK Finance, các vụ lừa đảo đầu tư đã khiến nạn nhân tại Anh thiệt hại 221.5 triệu bảng Anh trong năm 2025, tăng 40% so với năm trước đó. Tổng thiệt hại do lừa đảo ở Anh gần chạm mốc 1.3 tỷ bảng Anh.

Thiệt hại từ các vụ lừa đảo trong đó nạn nhân tự nguyện thực hiện chuyển tiền đã tăng 19%, trong khi các vụ lừa đảo lấy cắp tiền mà chưa có sự đồng ý của chủ tài khoản lại giảm 5%.

Điều này khiến các công ty thanh toán cảm thấy khó khăn trong việc ngăn chặn những giao dịch mà chính khách hàng của họ khẳng định là hợp pháp.

Chet Shah, CEO của Wirex Limited — đơn vị thanh toán được quản lý tại Anh của Wirex — chia sẻ với BeInCrypto rằng phần lớn vấn đề thực chất bắt nguồn từ bên ngoài hệ thống ngân hàng truyền thống.

Mánh lừa thường kết thúc trước khi tiền được chuyển đi

Theo UK Finance, 66% các vụ lừa đảo chuyển tiền có sự đồng ý từ nạn nhân (APP) đều bắt đầu từ môi trường trực tuyến. Wirex cũng ghi nhận xu hướng tương tự trong nửa đầu năm 2026, khi lừa đảo đầu tư qua mạng xã hội là loại hành vi chiếm tỷ lệ cao nhất.

“Chúng tôi nhận thấy lừa đảo đang chuyển dần từ hành vi trộm cắp sang việc đánh lừa nạn nhân. Rất nhiều vụ xuất phát từ các chiêu trò đầu tư trên mạng xã hội, đây chính là loại chiếm đa số mà chúng tôi quan sát được.”

Một cơ hội đầu tư ảo hoặc tin nhắn mạo danh nhân viên ngân hàng có thể khiến người dùng đặt niềm tin trước khi kẻ xấu bắt đầu yêu cầu chuyển tiền.

Shah cho biết, thậm chí có những nạn nhân còn phản đối khi được đội ngũ phòng chống lừa đảo can thiệp, bởi vì họ tin rằng mình không bị lừa.

“Nạn nhân thường sẵn sàng chấp thuận thanh toán, thậm chí có thể bảo vệ quyết định của mình nếu bộ phận phát hiện gian lận có thắc mắc.”

Khi đạt đến bước này, việc ngăn chặn giao dịch trở nên khó khăn hơn nhiều.

“Đó cũng là lý do vì sao các công ty như Wirex rất khó can thiệp: đến lúc lệnh chuyển tiền tới tay chúng tôi, nạn nhân đã bị thuyết phục ở một nơi khác và rơi vào bẫy lừa đảo.”

Nạn nhân của các vụ lừa đảo không chỉ thuộc về một nhóm tuổi cụ thể. Khách hàng trẻ nhất mà Wirex ghi nhận suýt trở thành nạn nhân mới chỉ 20 tuổi, trong khi người lớn tuổi nhất là 82 tuổi. Những kẻ bị nghi ngờ liên quan lừa đảo có độ tuổi từ 18 đến 86.

“Giờ đây, loại tội phạm này không còn là đặc quyền của người trẻ, và việc tuyển người làm ‘mule’ cũng vậy.”

Shah nhận định trí tuệ nhân tạo (AI) có thể đang được tội phạm tận dụng để thử nghiệm các thông điệp mới và mở rộng quy mô các mánh lừa hiệu quả, mặc dù ông khẳng định Wirex chưa thể biết chắc điều này.

The person talking to you every day might not be real.AI-powered romance scams are becoming a serious threat in crypto because they do not start with a wallet hack. They start by building trust.It often begins on a dating app, social media platform, or messaging app. The… pic.twitter.com/PX0XdZeBpv

— Wirex (@wirexapp) June 27, 2026

Mạng xã hội chứa ổ lừa đảo, ngân hàng là bên chịu thiệt hại

Shah cho rằng trách nhiệm ngăn chặn các vụ lừa đảo này đang dồn quá nặng lên các công ty xử lý thanh toán.

Theo quy định mới tại Anh áp dụng từ 07/10/2024, những nạn nhân hợp lệ của các vụ lừa đảo chuyển tiền qua Faster Payments và CHAPS có thể được hoàn trả tối đa 85,000 bảng Anh cho mỗi lần yêu cầu. Chi phí hoàn tiền này thường được chia đều cho bên chuyển và bên nhận tiền.

Tuy nhiên, các vụ lừa đảo này thường bắt nguồn từ các nền tảng hoàn toàn khác, không thuộc công ty thanh toán.

“Ngay cả khi chúng tôi đã cảnh báo hết mức cho khách hàng về nguy cơ bị lừa đảo, các công ty công nghệ lớn sở hữu nền tảng mạng xã hội gần như không bị ảnh hưởng gì — không có động lực để chủ động ngăn chặn tình trạng này. Ngược lại, những nền tảng này thậm chí còn hưởng lợi nhờ nguồn quảng cáo lừa đảo, tương tác và phạm vi tiếp cận mà họ cho phép gian lận lan rộng hơn.”

Các cơ quan quản lý đã bắt đầu cân nhắc thay đổi. Tháng 07/2026, Ofcom đã công bố dự thảo quy tắc gồm gần 40 biện pháp đề xuất nhằm kiểm soát tình trạng quảng cáo lừa đảo trên mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và nền tảng video.

Cuộc tham vấn ý kiến đã kết thúc vào 02/10. Quan điểm cuối cùng dự kiến sẽ công bố vào giữa năm 2027, tuy nhiên vẫn cần phải chờ quốc hội phê duyệt official.

7 triệu giao dịch, và những giao dịch Wirex đã ngăn chặn

Báo cáo minh bạch H1 2026 của Wirex ghi nhận hơn 7 triệu giao dịch với tổng giá trị khoảng 600 triệu bảng Anh trong khoảng thời gian từ tháng 01 đến hết tháng 06.

Theo số liệu công bố, Wirex đã ngăn chặn thành công các khoản thiệt hại do lừa đảo lên tới 442,149 bảng Anh thông qua 238 lần can thiệp, chặn thêm 225,000 bảng nghi là tiền phạm tội, đồng thời gửi 183 báo cáo hoạt động nghi vấn lên Cơ quan tội phạm quốc gia Anh.

Những số liệu này cho thấy, đây là các trường hợp mà Wirex đã kịp thời ngăn chặn. Tuy nhiên, con số thực tế các vụ lừa đảo vượt qua vòng kiểm soát vẫn chưa thể biết, do đó không dễ đánh giá mức độ thành công chỉ dựa vào các số liệu trên báo cáo.

Wirex cho biết họ đã triển khai 246 quy tắc ngăn chặn khác nhau cùng một lúc trong suốt thời gian vừa qua. Ngoài ra, công ty cũng sử dụng AI để kết nối các hành vi đáng ngờ trên một lượng dữ liệu lớn.

The “support agent” in your DMs might be the scammer who drains your wallet.Fake customer support scams have become one of the most common threats in crypto, especially on X, Telegram, Discord, Reddit, and community forums where people ask for help publicly.Here’s why this… pic.twitter.com/6ZffeDqyki

— Wirex (@wirexapp) May 21, 2026

Shah chia sẻ cách mà công nghệ đã giúp họ phát hiện ra một mạng lưới tội phạm, ban đầu tưởng chỉ là vấn đề ở phạm vi địa phương.

“Chúng tôi phát hiện hoạt động giống như ‘người vận chuyển tiền’ ở một nhóm khách hàng nhất định, trông có vẻ chỉ xảy ra ở một khu vực nhỏ. Nhưng nhờ phân tích dữ liệu tài khoản và giao dịch diện rộng với sự hỗ trợ của AI, chúng tôi thấy hành vi này xuất hiện vượt qua cả biên giới. Nếu chỉ xem xét từng trường hợp một, có thể các nhà phân tích khó mà liên kết được vấn đề này nhanh như vậy, nhưng nhờ đó chúng tôi đã xây dựng luôn một quy tắc phát hiện vĩnh viễn.”

Wirex cho biết các nhà phân tích vẫn là người quyết định cuối cùng. Sắp tới, doanh nghiệp này sẽ ra mắt Sentinel — công cụ hỗ trợ kiểm tra phòng chống rửa tiền bằng AI, cùng với Tradecraft — hệ thống đào tạo nhà phân tích bằng các kịch bản lừa đảo được AI tạo ra.

Khi ngân hàng đóng băng nhầm tài khoản của khách hàng

Các bước kiểm tra gian lận cũng kéo theo một vấn đề khác. Đóng băng tài khoản có thể ngăn kẻ xấu, nhưng lại có thể khiến khách hàng vô tội không thể sử dụng số tiền mà họ thực sự cần.

Shah thừa nhận Wirex đã có một số trường hợp quyết định sai, thậm chí dẫn đến tranh chấp kéo dài đến Dịch vụ Hòa giải Tài chính (Financial Ombudsman Service).

“Điều chúng tôi rút ra là việc đóng băng tài khoản không phải là phương án trung lập hoặc an toàn chỉ vì nó cẩn trọng. Đôi khi chúng tôi cũng quyết định sai: quá chậm để đóng băng và tiền đã bị lấy mất, hoặc đóng băng nhầm tiền của khách hàng trung thực, gây tổn hại nghiêm trọng, đặc biệt với những người vốn đã gặp khó khăn.”

Với Shah, tốc độ xử lý khi có sự cố xảy ra cũng quan trọng không kém gì quyết định ban đầu.

“Tài khoản bị đóng băng mà không có lời giải thích là một trong những điều gây lo lắng nhất với khách hàng, đặc biệt khi họ đang rất cần tiền. Chúng tôi nhận thấy rằng việc xử lý nhanh các sự cố này gần như quan trọng như độ chính xác ban đầu, và minh bạch sớm ngay cả khi thông tin còn hạn chế vẫn giúp giảm thiểu tổn thất, dù việc đóng băng là chính đáng.”

Báo cáo của Wirex cho thấy số lượng khiếu nại đã giảm 42% và các trường hợp phải chuyển tới Dịch vụ Hòa giải giảm 67% trong 6 tháng đầu năm 2026 so với 6 tháng cuối năm 2025. Dù vậy, những con số này cũng không thể xóa bỏ hoàn toàn các sai sót cá nhân.

Con số mà Wirex muốn nhìn thấy giảm xuống

Shah cho rằng hiệu quả phòng, chống gian lận cần được đo lường dựa trên kết quả thực tế của khách hàng. Một cuộc kiểm toán tuân thủ chỉ đánh giá quy trình, nhưng có thể bỏ sót các trường hợp đóng băng nhầm hoặc những vụ lừa đảo không bị phát hiện.

“Tuân thủ chỉ nói lên bạn đã xây dựng các biện pháp kiểm soát chưa, chứ không phản ánh chúng hoạt động hiệu quả hay không. Bạn có thể vượt qua đánh giá với một quy trình rất bài bản, mà thực tế lại vẫn để lọt lừa đảo hoặc đóng băng nhầm tiền của người vô tội. Vậy nên câu hỏi chúng tôi tự đặt ra là: cuối cùng khách hàng đã gặp phải chuyện gì?”

Số lượng Báo cáo Hoạt động Đáng ngờ tại Wirex đã giảm 25% trong nửa đầu năm. Shah chia sẻ ưu tiên là phải giúp các báo cáo này hữu ích hơn cho cơ quan điều tra, thay vì chỉ tập trung tăng số lượng.

Anh cũng đề xuất rút ngắn thời gian từ lúc phát hiện xu hướng lừa đảo mới cho đến khi thiết lập quy tắc phát hiện phù hợp.

Shah thậm chí còn hy vọng trong tương lai số tiền 442,149 bảng Anh cứu được khỏi các vụ lừa đảo sẽ giảm đi.

“Thật sự tôi muốn con số này giảm; không phải vì chúng tôi kém trong phát hiện gian lận, mà bởi vì lừa đảo ít xảy ra hơn ngay từ đầu. Điều đó phụ thuộc vào cách phòng ngừa tốt hơn từ bên ngoài và phải có chế tài thực sự với các nền tảng nơi lừa đảo bắt đầu. Điều tôi muốn tăng lên là tỷ lệ chúng tôi ngăn chặn thành công trong số các vụ lừa đảo lọt tới Wirex.”

Ý của anh ấy là việc ngăn chặn lừa đảo từ đầu sẽ giúp người dùng tránh gặp rủi ro trước khi tiền ra khỏi tài khoản ngân hàng.

Hiện tại, các công ty thanh toán vẫn phải đưa ra quyết định cuối cùng, thường khi kẻ lừa đảo đã chiếm được niềm tin của nạn nhân.