Nếu Mỹ chi tiêu cho AI gấp 23 lần Trung Quốc, tại sao vẫn lo ngại Kimi K3?

Mỹ chi tiêu cho AI tư nhân gấp 23 lần Trung Quốc. Thế nhưng, chỉ một mô hình AI của Trung Quốc là Kimi K3 đã khiến Washington một lần nữa cân nhắc lệnh cấm.

Theo Báo cáo Chỉ số AI của Stanford năm 2026, đầu tư tư nhân vào AI của Mỹ dự kiến sẽ đạt 285.9 tỷ USD vào năm 2025. Trong khi đó, Trung Quốc chỉ ghi nhận 12.4 tỷ USD. Tuy nhiên, theo nguồn tin thân cận, hiện Bộ Thương mại Mỹ vẫn chưa có động thái tiến tới ban hành lệnh cấm nào.

Tại sao Kimi K3 khiến Washington lo lắng

Kimi K3 được phát triển bởi startup Moonshot AI của Trung Quốc. Mô hình này có mã trọng số mở, ai cũng có thể tải về và vận hành trên máy chủ riêng của mình. Sự phát triển nhanh chóng của Kimi K3 trong các bài kiểm tra về lập trình đã khiến cổ phiếu các công ty chip ở Mỹ dao động mạnh vào tuần trước.

Thành công này đã khiến những kế hoạch cũ được mang ra xem xét lại. Theo Axios, năm ngoái Bộ Thương mại Mỹ từng cân nhắc đưa các phòng nghiên cứu AI của Trung Quốc vào danh sách Entity List. Đây là danh sách đen thương mại từng được sử dụng với Huawei vào năm 2019.

Không chỉ vậy, Cơ quan An ninh Quốc gia Mỹ (NSA) còn từng xem xét phát đi cảnh báo công khai về AI của Trung Quốc. Nhà Trắng cũng đã nghiên cứu khả năng khiến các công ty Mỹ phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu mô hình AI của Trung Quốc được lưu trữ trên nền tảng của họ bị rò rỉ thông tin.

Tuy nhiên, các ý kiến chú trọng đến đổi mới sáng tạo đã khiến những kế hoạch này bị hoãn lại. Nhưng hiện nay, những người ủng hộ quan điểm an ninh đang lên tiếng mạnh mẽ hơn, và thành công của Kimi K3 lại càng tiếp thêm lý do cho họ.

“Chúng ta đang ở thời điểm bước ngoặt quan trọng về chính sách AI. Các phòng nghiên cứu AI lớn hiện nay, vốn gần như độc quyền về doanh thu mô hình AI, đang muốn chính phủ loại bỏ sự cạnh tranh đến từ các mô hình nguồn mở,” cố vấn AI độc lập cho Nhà Trắng, David Sacks, chia sẻ.

Trong khi đó, nhu cầu sử dụng Kimi K3 vẫn tăng lên nhanh chóng. Moonshot đã tạm dừng nhận đăng ký mới chỉ sau 48 giờ ra mắt. Bên cạnh đó, công ty này cũng đang chuẩn bị cho đợt IPO tại Hồng Kông.

Khoảng cách chi tiêu AI gấp 23 lần đang che giấu điều gì?

Con số chênh lệch 23 lần này là một góc nhìn thú vị, bởi chính báo cáo của Stanford nêu rõ phép so sánh này đã bỏ sót một phần chi tiêu của Trung Quốc. Chỉ riêng các quỹ hướng dẫn do nhà nước quản lý đã rót khoảng 184 tỷ USD vào các doanh nghiệp AI Trung Quốc trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2023.

THIS IS INSANEThe US is "Outspending" China on AI by 23x.US private AI investment hit $285.9 billion in 2025, versus China's reported $12.4 billion, according to Stanford's 2026 AI Index Report. On paper, that's a 23x gap.But that gap is inflated on one side and misleading… pic.twitter.com/dMO1aMJ0rG

— Bull Theory (@BullTheoryio) July 20, 2026

Con số của Mỹ cũng ẩn chứa những câu chuyện riêng. Phần lớn nguồn vốn này được rót vào một vài tập đoàn khổng lồ. Số vòng gọi vốn trên 1 tỷ USD trong năm 2025 đã tăng gấp đôi lên 28 thương vụ, dẫn đầu bởi OpenAI gọi thành công 40 tỷ USD.

Yếu tố giá cả là lý do vì sao các doanh nghiệp Mỹ vẫn lựa chọn mô hình AI của Trung Quốc. DeepSeek V4 Pro tính phí 0.87 USD cho mỗi triệu token đầu ra. Trong khi đó, Claude Fable 5 của Anthropic niêm yết mức giá 50 USD cho cùng một lượng token.

Khoản tiết kiệm là rất đáng kể. CEO Coinbase, Brian Armstrong, chia sẻ vào tháng 06 rằng sàn giao dịch này sử dụng GLM 5.2 và Kimi K2.7 Code, từ đó cắt giảm chi phí AI xuống còn một nửa.

Washington đã cảm nhận được cú sốc này trước đây. Sự trỗi dậy của DeepSeek từng khiến Nvidia mất tới 589 tỷ USD giá trị vốn hóa chỉ trong một ngày vào tháng 01/2025. Những đề xuất về lệnh cấm được mang trở lại bàn thảo ngay sau cú sụt giảm đó.

Nhưng cấm có khi cũng không hiệu quả. Trọng số của Kimi K3 hiện đã được chia sẻ công khai trên nhiều kho lưu trữ trực tuyến, và Tom’s Hardware đánh giá việc thu hồi gần như là không thể. Jack Dorsey cũng từng cảnh báo về rủi ro khi kiểm soát AI nguồn mở, rằng việc siết chặt có thể làm tăng chi phí. Trong khi đó, sự xuất hiện của Qwen3.8-Max của Alibaba lại cho thấy thêm nhiều đối thủ mới đang bước vào cuộc đua.

Các tuần tới sẽ cho thấy liệu Washington sẽ siết chặt cảnh báo và quy định mua sắm hay để thị trường tự quyết định. Xét bảng thành tích, Mỹ vẫn đang dẫn đầu rất xa. Nhưng Kimi K3, giống như DeepSeek trước đó, cho thấy cuộc đua có lẽ sẽ phụ thuộc vào năng lực hơn là số vốn đầu tư.