Robinhood ra mắt quỹ thị trường tư nhân: Đây có phải là phiên bản ICO của Phố Wall?

Nền tảng môi giới bán lẻ Robinhood vừa công bố kế hoạch ra mắt một quỹ đầu tư mới, mang đến cơ hội cho các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiếp cận danh mục các công ty tư nhân. Động thái này được thực hiện với mục tiêu giải quyết sự bất cân bằng kéo dài trong việc tiếp cận thị trường vốn cho các cá nhân nhỏ lẻ.

Tuy nhiên, cấu trúc của quỹ này đã khiến nhiều người liên tưởng đến thời kỳ bùng nổ ICO trước đây. Dù quỹ sẽ được quản lý theo quy định pháp luật, vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lưu ý.

Mở ra thị trường riêng tư cho nhà đầu tư nhỏ lẻ

Vào ngày thứ Ba, Robinhood chính thức giới thiệu Robinhood Ventures Fund I (RVI) và dự kiến sẽ niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán New York (NYSE) trong vài tuần tới, với mã RVI.

Quỹ này sẽ giúp nhà đầu tư tiếp cận nhiều công ty tư nhân, nổi bật có Revolut, Oura, Ramp, Databricks, Airwallex, Mercor và Boom. Robinhood cũng có kế hoạch mở rộng danh mục này trong thời gian tới, bổ sung thêm nhiều công ty tư nhân khác, trong đó có Stripe.

Theo thông cáo báo chí, khách hàng có thể đặt mua cổ phiếu phát hành lần đầu (IPO) của RVI thông qua Robinhood với giá 25 USD cho mỗi cổ phiếu.

Khác với nhiều hình thức đầu tư thị trường tư nhân truyền thống, RVI được thiết kế để tất cả người dùng đều có thể tham gia mà không cần yêu cầu chứng nhận hoặc số tiền đầu tư tối thiểu. Quỹ chỉ thu phí quản lý và không thu phí hiệu suất. Cổ phiếu của quỹ được giao dịch hàng ngày tùy vào tình hình của thị trường.

“Việc mở ra thị trường tư nhân sẽ giúp giải quyết một trong những bất công kéo dài nhất trên thị trường vốn hiện nay, và chúng tôi rất hào hứng mang cơ hội này đến cho tất cả mọi người thông qua Robinhood Ventures Fund I,” CEO Vlad Tenev của Robinhood chia sẻ.

Tuy nhiên, động thái này cũng vấp phải sự hoài nghi về các rủi ro khi đầu tư gián tiếp vào các công ty tư nhân. Với nhiều nhà đầu tư kỳ cựu trong ngành crypto, cấu trúc này làm họ nhớ đến các đặc điểm quen thuộc trong thời kỳ bùng nổ ICO.

Bài học từ sự sụp đổ của ICO

RVI mang đến cho nhà đầu tư nhỏ lẻ cơ hội tiếp cận các công ty tư nhân tăng trưởng mạnh, vốn là mảng thị trường trước đây chủ yếu dành cho các tổ chức lớn. Quỹ này đã được đăng ký với SEC, niêm yết và hoạt động theo đúng quy định chứng khoán hiện hành.

Tuy nhiên, giá trị của các công ty trong quỹ là dựa vào các vòng gọi vốn thỉnh thoảng mới diễn ra chứ không được xác định liên tục bởi thị trường. Giá trị công bố của những công ty này có thể không phản ánh sát với biến động thật của thị trường cho đến khi có vòng gọi vốn mới để điều chỉnh lại giá trị.

RVI là một quỹ đóng, có nghĩa là nhà đầu tư không thể bán lại cổ phiếu cho quỹ với giá cố định. Thay vào đó, cổ phiếu sẽ được giao dịch trên sàn chứng khoán, nơi mà giá có thể cao hơn hoặc thấp hơn giá trị thực của các công ty trong danh mục quỹ sở hữu.

Vì vậy, nhà đầu tư phải đối mặt với hai lớp bất định: giá trị các công ty tư nhân không rõ ràng và giá thị trường của cổ phiếu quỹ. Quỹ còn có thể sử dụng đòn bẩy, điều này vừa có thể làm tăng mức lợi nhuận, nhưng cũng có thể làm tăng lên đáng kể mức thua lỗ khi thị trường biến động mạnh.

Các rủi ro về cấu trúc như vậy từng bộc lộ rõ nhất trong giai đoạn 2017 đến 2021, giai đoạn ICO phát triển ồ ạt.

Thời kỳ bùng nổ đó, nhà đầu tư nhỏ lẻ đã có cơ hội tiếp cận trực tiếp các dự án ở giai đoạn rất sớm, chủ yếu nhờ những câu chuyện hấp dẫn về tương lai, dù cách định giá và thời điểm thanh khoản vẫn chưa rõ ràng.

Đến năm 2018, nhiều dự án gọi vốn qua ICO không thể tạo ra sản phẩm thực tế hay mô hình kinh doanh bền vững. Giá token lao dốc khi nhu cầu đầu cơ giảm và các cơ quan quản lý siết chặt, khiến hàng tỷ USD “bốc hơi” và nhà đầu tư nhỏ lẻ chịu mất mát.

Sự kiện đó đã bộc lộ nhiều điểm yếu như công bố thông tin hạn chế, thiếu minh bạch và phụ thuộc quá nhiều vào kỳ vọng tăng trưởng lạc quan. Dù một số dự án vẫn phát triển thành những mạng lưới thực sự, nhưng phần lớn chu kỳ ICO gắn liền với kỳ vọng quá mức và rủi ro không chia đều.

Cấu trúc của RVI không giống hoàn toàn với ICO, song điều này phần nào lý giải vì sao lại có những so sánh như trên.

Khi định giá cao giới hạn tiềm năng tăng trưởng

Ở cả hai trường hợp, nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể tiếp cận những cơ hội tăng trưởng mạnh mà trước đây vốn chỉ dành riêng cho các tổ chức, dù việc minh bạch về định giá và thời gian rút vốn vẫn còn hạn chế.

Vấn đề lớn được các chuyên gia nhấn mạnh không nằm ở quản lý pháp lý, mà là cách phân bổ rủi ro.

Khi cơ hội tham gia rộng mở nhưng không có giá thị trường liên tục hay sự đảm bảo về thanh khoản, nhà đầu tư có thể bị chôn vốn lâu dài, bất ngờ bị điều chỉnh giá trị danh mục mạnh, hoặc rơi vào tình trạng mua với mức giá đầu vào quá cao.

Một số người hoài nghi cũng cho rằng cần xem xét kỹ các tài sản trong quỹ. Nhiều khoản đầu tư nổi bật trong RVI như Stripe, Databricks và Revolut gần đây gọi vốn lên tới 140 tỷ USD, 134 tỷ USD và 75 tỷ USD.

Tập trung vào những công ty đã được định giá rất cao có thể khiến dư địa tăng trưởng tương lai không còn nhiều. Ngoài ra, nếu thị trường tư nhân gặp khó, rủi ro giảm giá càng lớn.

Một số ý kiến khác thì cho rằng các quỹ đầu tư mạo hiểm truyền thống thường tìm đến các dự án giai đoạn sớm hơn, nơi định giá còn thấp nhưng tiềm năng tăng trưởng lại lớn.

Ở góc nhìn này, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố cần bàn là thời điểm tham gia hơn là khả năng tiếp cận, tức nhà đầu tư nhỏ lẻ đang gia nhập thị trường tư nhân khi giá đã tăng cao thay vì từ lúc bắt đầu còn nhiều dư địa tăng trưởng.