Sự thật khó chịu đằng sau 90% các khoản thanh toán AI

Tại mọi hội nghị tài chính lớn trong năm nay, dường như không thể tránh khỏi cơn sốt AI đang được bàn tán khắp nơi.

Một “phúc âm” xuất hiện ở khắp mọi nơi khẳng định các AI agent (tác nhân AI) tự động sắp tiến tới việc thay thế con người trong lĩnh vực tài chính toàn cầu, chuyển vốn với quy mô lớn và điều hành nền kinh tế thay cho chủ sở hữu là con người.

Nhưng thực tế có như vậy không? Các AI agent đã thực sự xử lý dòng tiền với quy mô lớn chưa? Ai mới thật sự đang sử dụng chúng? Nếu bong bóng AI vỡ, liệu các thanh toán tự động sẽ biến mất cùng dòng vốn đầu tư mạo hiểm?

Báo cáo mới nhất từ BeInCrypto, Thực trạng thanh toán AI agent năm 2026, cố gắng trả lời những câu hỏi này bằng cách phân tích các giao dịch thực tế trên x402 – một giao thức thanh toán dành riêng cho máy móc.

Nghiên cứu này, phối hợp cùng AWS, Cloudflare, Chainalysis và Zoomex, cho thấy hạ tầng cho thanh toán của máy móc đã hoạt động ổn, nhưng nhu cầu thực tế từ thị trường vẫn còn vô cùng hạn chế.

AI đã sẵn sàng để thực hiện các giao dịch của bạn chưa?

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt lớn giữa truyền thông quảng cáo và thực tế trên blockchain. Dù các giao thức như x402 của Coinbase hay Machine Payments Protocol của Stripe/Tempo xử lý hàng triệu lượt giao dịch, 90.8% trong số đó chỉ là những khoản microtransaction giá trị nhỏ hơn 1 cent.

Trong suốt 35 ngày, việc theo dõi 6.4 triệu giao dịch chỉ ghi nhận tổng giá trị vỏn vẹn 119,947 USD.

Số lượng giao dịch cao không có nghĩa là việc mua sắm tự động hay hoạt động thương mại B2B bùng nổ; thực chất, phần lớn chỉ là các lệnh giao dịch siêu nhỏ phục vụ việc truy cập API, tính toán hoặc kiểm tra dữ liệu tự động.

Chia sẻ về những con số này, Francesco Gi, Nhà sáng lập & CEO Castle Labs, cho rằng ngành này đã phát triển quá nhanh hạ tầng thanh toán so với nhu cầu thực tế:

“Báo cáo của BeInCrypto phản ánh chính xác thực trạng tài chính tự động: hạ tầng thanh toán đã sẵn sàng, nhưng thị trường vẫn chưa có sức hút. Hầu hết hoạt động trong nền kinh tế máy móc hiện tại đều nhỏ lẻ, lặp lại và chỉ tập trung ở nhóm người dùng rất ít, cho thấy thị trường còn quá mới. Đã có giải pháp cho những vấn đề thậm chí còn chưa xuất hiện, nhưng công nghệ chỉ thực sự phát huy khi được chấp nhận rộng rãi và có ứng dụng thiết thực”, Francesco Gi chia sẻ.

Khi xét về mức độ ứng dụng từ các tổ chức, sự thận trọng từ phía con người càng thể hiện rõ.

Khung đánh giá của báo cáo cho thấy điểm số dành cho micropayments là 60.7/100, trong khi quy trình tài chính dành cho tổ chức chỉ đạt điểm rất thấp là 12.0/100.

Trong 19 công cụ giao dịch và hệ thống tài chính được đánh giá, có tới 14 hệ thống đang hoạt động trong ngưỡng chi tiêu do con người thiết lập trước, còn tại các sàn lớn như Zoomex thì mọi lệnh giao dịch đều cần người thật xác nhận.

Trên các nền tảng giao dịch như Hyperliquid, các công cụ gắn mác AI chỉ chiếm chưa tới 0.55% tổng khối lượng giao dịch.

Albert Castellana, CEO GenLayer Labs, nhận định rằng việc chuyển một vài cent trên blockchain là dễ, nhưng để phần mềm tự quyết các lựa chọn kinh tế phức tạp lại là chuyện hoàn toàn khác:

“Hầu hết những giao dịch thực tế do agent thực hiện hiện nay đều rất nhỏ như trả phí API, tính toán, dữ liệu hoặc những dịch vụ kỹ thuật số đơn giản. Một agent hoàn toàn có thể thực hiện đúng như lệnh nhưng kết quả lại tệ vì thông tin sai lệch, bị thao túng hoặc phía bên kia không thật sự thực hiện đúng cam kết. Chuyển tiền chỉ là một vấn đề. Quyết định xử lý khi giao dịch gặp lỗi lại là chuyện khác”, Castellana nói.

Castellana bổ sung rằng hiện tại vấn đề an toàn chủ yếu chỉ tập trung quá nhiều vào quyền truy cập ví thay vì chú trọng đến độ chính xác của quyết định:

“Bạn có thể cấp cho agent hạn mức 100,000 USD, thiết lập quyền truy cập ví hoàn hảo, kiểm soát mọi khâu bảo mật, nhưng nó vẫn có thể chi 100,000 USD cho thứ mà bạn hoàn toàn không mong muốn. Chuyển tiền với tốc độ máy móc là điều hữu ích, nhưng chúng ta cũng cần giải pháp để xử lý sự cố với cùng tốc độ như vậy.”

Nguy cơ an toàn là rất thực tế

Các rủi ro về an ninh không chỉ dừng ở việc đặt hạn mức chi tiêu; báo cáo còn chỉ ra đã có 281,200 USD bị mất do tội phạm chuyển khoản đúng ngân sách sang các ví do hacker kiểm soát.

Robin Nordnes, Nhà sáng lập & CEO Raiku, nhận định: mối nguy lớn nhất trong giao dịch không chỉ nằm ở việc bị lừa hoặc đưa ra lệnh sai, mà nằm ở “khoảng trống thực thi” (execution gap):

“Điều tôi lo ngại nhất nằm giữa quyết định và lúc giao dịch được xác nhận. Ví dụ, nếu agent thực hiện một lệnh giao dịch hợp lý và đúng ngân sách, nhưng giao dịch đó bị chậm hoặc không được thực hiện vì bị người khác giành trước. Nếu agent không nhận biết được tiến trình, nó sẽ tự động thử lại. Cứ mỗi lần thử như vậy đều đã được xác nhận, nhưng gộp lại, tổng số giao dịch có thể gây ra thiệt hại thực sự.”

Nordnes cho rằng khi khả năng thực thi giao dịch trở nên ổn định, nhất là trên các blockchain tốc độ cao như Solana (xử lý tới 94.5% giao dịch trong báo cáo), các AI agent sẽ bắt đầu thay thế con người trong tác vụ giao dịch, và việc người dùng xác nhận giao dịch sẽ dần không còn cần thiết.

Vốn đầu tư mạo hiểm hiện đang đặt cược lớn vào xu hướng này.

Báo cáo cho thấy 92% (tương đương 3.91 tỷ USD) nguồn vốn VC đã được rót vào các nền tảng hạ tầng thanh toán và quản lý tiền mặt như Tempo và Mastercard/BVNK, thay vì chỉ tập trung vào các bot giao dịch tự động thuần túy.

Ông Francesco Gi từ Castle Labs cho rằng: Sự chuyển đổi từ các giao dịch API giá trị nhỏ sang tài chính tự động thực sự sẽ thành hiện thực khi các agent xây dựng được lịch sử hoạt động đáng tin cậy:

“Hiện tại, một giao dịch tín dụng chỉ giá trị 1 xu cũng mất đến 0.30 USD, điều này khiến việc sử dụng hạ tầng tài chính truyền thống cho các giao dịch nhỏ trong nền kinh tế máy là không khả thi. Khi các agent xây dựng được hồ sơ hoạt động minh bạch, chúng tôi kỳ vọng nhà đầu tư sẽ bắt đầu hỗ trợ những agent có độ uy tín đã được xác minh. Việc stablecoin và tài chính agent trở nên phổ biến là điều không thể tránh khỏi,” ông Francesco Gi chia sẻ.