Khối lượng giao dịch DEX tăng hơn 9,000 lần, giờ đây thị trường crypto đối mặt vấn đề mới

Ngành công nghiệp crypto hiện nay đã thay đổi hoàn toàn so với 7 năm trước, cả về quy mô lẫn tốc độ phát triển. Chỉ riêng với các sàn giao dịch phi tập trung (DEX), khối lượng giao dịch đã tăng khoảng 9,260 lần từ năm 2019 lên mức kỷ lục 4.7 nghìn tỷ USD vào năm 2025. Tuy nhiên, sang năm 2026, hoạt động này có xu hướng điều chỉnh lại, với tổng khối lượng giao dịch chỉ còn 1.63 nghìn tỷ USD tính đến thời điểm hiện tại.

Điều này không chỉ diễn ra trên một blockchain hay một mảng cụ thể nào. Thanh khoản hiện nay đã được phân bổ trên nhiều blockchain, nhiều loại sàn, nhiều giao thức và môi trường thực thi khác nhau, mà không có bên nào thực sự vượt trội hơn tất cả.

Gần đây, SwapSpace đã công bố bản báo cáo State of Crypto Swaps 2026, minh chứng rõ ràng cho sự tăng trưởng mạnh mẽ này. Một trong những điểm nổi bật nhất là từ số liệu trên nền tảng của chính họ: có tới 90.12% người dùng đã sử dụng hơn một mạng blockchain trong năm 2026.

Đồng thời, những người tham gia khảo sát không cho rằng DEX, CEX hay các nền tảng tổng hợp đều luôn mang lại mức giá tốt nhất.

Các kết quả chỉ ra rằng, thị trường hiện nay mang đến cho người dùng nhiều lựa chọn giao dịch hơn, và không có nền tảng, mạng lưới hay nguồn thanh khoản nào thống trị hoàn toàn.

Khối lượng giao dịch DEX đạt đỉnh kỷ lục năm 2025. Nguồn: SwapSpace

90% người dùng SwapSpace sử dụng đa chuỗi

SwapSpace là nền tảng tổng hợp giao dịch crypto, giúp người dùng dễ dàng so sánh tỷ giá giữa các dịch vụ swap khác nhau và thực hiện trao đổi crypto trên nhiều blockchain chỉ trong một giao diện duy nhất. Nhờ vậy, SwapSpace có cái nhìn tổng thể về cách người dùng hiện nay tương tác với các blockchain khác nhau.Đối với người dùng của SwapSpace, hoạt động đa chuỗi không phải là điều hiếm gặp. Trong giai đoạn từ 2022 đến 2026, tỷ lệ người dùng giao dịch trên nhiều hơn một mạng lưới dao động từ 72.50% đến 93.66%.

Tỷ lệ này thấp nhất vào năm 2024 ở mức 72.50%, nhưng đã tăng lên 90.12% vào năm 2026. Ngay cả ở thời điểm thấp nhất, gần 3/4 người dùng vẫn sử dụng nhiều hơn một blockchain để giao dịch.

Những con số này cho thấy ở tầm nền tảng, người dùng hiện nay hoạt động trong môi trường mà tài sản và thanh khoản được phân tán trên nhiều mạng lưới khác nhau.

Thị trường DEX nói chung cũng ghi nhận sự phân bổ hoạt động tương tự. Theo dữ liệu của DeFiLlama được dẫn trong báo cáo của SwapSpace, Ethereum từng chiếm 46.2% tổng khối lượng giao dịch DEX toàn cầu năm 2021, trong khi BNB Chain chiếm 39.6%.

Đến năm 2025, thị phần của Ethereum chỉ còn 19.3%, của BNB Chain là 15.3%, trong khi Solana chiếm tới 33.3% và các chain khác cộng lại là 32.1%.

Thị phần khối lượng giao dịch DEX toàn cầu theo từng blockchain, 2021 so với 2025. Nguồn: DeFiLlama, dẫn lại trong State of Crypto Swaps 2026 của SwapSpace.

Số liệu nội bộ từ SwapSpace cũng cho thấy không có blockchain nào giữ vị trí dẫn đầu xuyên suốt. Ethereum dẫn đầu lượng giao dịch trên nền tảng từ 2020 đến 2024, Solana vươn lên đứng đầu năm 2025, và đến 2026 thì BNB Chain chiếm vị trí số 1.

Tổng thể lại, dữ liệu cho thấy hoạt động đa chuỗi diễn ra trong một thị trường mà vị trí dẫn đầu về thanh khoản liên tục thay đổi giữa các hệ sinh thái.

Các mạng lưới dẫn đầu về tỷ lệ hoạt động trên SwapSpace, 2019, 2025 và 2026. Nguồn: Dữ liệu nội bộ của SwapSpace.

Sự phân mảnh không chỉ dừng lại ở cấp blockchain

Bức tranh đa chuỗi chỉ phản ánh một phần của sự phân mảnh. Thanh khoản còn được phân bổ ngay trong từng hệ sinh thái blockchain riêng lẻ. Báo cáo cho biết, có khoảng 1,950 giao thức được theo dõi trên Ethereum, hơn 1,200 giao thức trên BNB Chain, và mỗi mạng Arbitrum và Base cũng có hơn 1,000 giao thức.

Mỗi giao thức lại bao gồm các pool, các loại tài sản và cơ chế vận hành khác nhau. Một người dùng hoạt động trên Ethereum, ví dụ, chưa chắc đã tiếp cận được toàn bộ môi trường thanh khoản của hệ này.

Điều này tạo ra hai lớp phức tạp: thanh khoản được phân tán giữa các hệ sinh thái blockchain và tiếp tục phân nhỏ giữa các giao thức và pool bên trong từng blockchain.

Việc phân biệt này rất quan trọng vì số lượng các cách thực hiện giao dịch có thể tăng ngay cả khi không thêm blockchain mới. Một giao dịch có thể liên quan không chỉ đến việc chọn hệ, mà còn lựa chọn nguồn thanh khoản trong từng chain đó.

Vì thế, nếu chỉ gọi thị trường là “đa chuỗi” thì chưa đủ để mô tả về mức độ phân mảnh ở tầng thực thi giao dịch hiện nay.

Sự phát triển của DEX tạo ra một thị trường lai

Giao dịch trên DEX tăng mạnh, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn các sàn tập trung (CEX).

Sau khi đạt đỉnh 4.7 nghìn tỷ USD vào năm 2025, hoạt động trên DEX vẫn ở mức cao trong năm 2026, kể cả khi thị trường crypto nói chung trầm lắng hơn. Các sàn tập trung vẫn chiếm phần lớn giao dịch spot, trong khi DEX đang dần phát triển ở các mảng như hợp đồng tương lai không kỳ hạn.

Kết quả, thị trường ngày càng trở nên lai. Các trader sẽ di chuyển giữa sàn tập trung và phi tập trung phụ thuộc vào thanh khoản, loại tài sản, khối lượng giao dịch và điều kiện thị trường. Thay vì nghiêng về một mô hình chiếm ưu thế, giao dịch crypto ngày càng phân mảnh hơn.

Tỷ giá tốt vẫn quan trọng — nhưng không phải yếu tố duy nhất

Giá vẫn là yếu tố trung tâm khi người dùng đánh giá các giao dịch hoán đổi. Dựa trên phân tích nhóm ẩn của báo cáo, SwapSpace ước tính rằng 61.86% người tham gia khảo sát coi trọng việc nhận được tỷ giá tốt nhất, so với 52.51% ưu tiên truy cập đa chuỗi và 39.91% quan tâm đến hỗ trợ các token hiếm.

Sự khác biệt này càng rõ rệt hơn ở từng nhóm người dùng. Đối với những người dùng lâu năm trong thị trường crypto, 97% đánh giá cao khả năng truy cập đa chuỗi, 91% đặt nặng yếu tố tỷ giá tốt nhất, và 87% ưu tiên hỗ trợ token hiếm. Các trader và người dùng doanh nghiệp lại chú trọng nhiều nhất vào tỷ giá tốt nhất với 88%, tiếp theo là 61% ưu tiên truy cập đa chuỗi và 52% quan tâm tới token hiếm. Trong khi đó, nhóm người dùng phổ thông lại có sự cân bằng hơn khi có đến 76% vừa coi trọng tỷ giá tốt nhất vừa quan tâm đến truy cập đa chuỗi.

Sở thích tính năng sàn giao dịch theo từng nhóm người dùng năm 2025. Nguồn: Khảo sát của SwapSpace.

Những con số này cho thấy giá vẫn quan trọng, nhưng người dùng sẽ đánh giá một giao dịch dựa trên nhiều yếu tố cùng lúc. Tỷ giá được báo có thể quan trọng nhưng cũng cần thêm quyền truy cập mạng hoặc tài sản mình mong muốn.

Sự đa dạng về lựa chọn cũng xuất hiện khi người được hỏi về loại nền tảng nào thường mang lại tỷ giá tốt nhất. Câu trả lời được phân bổ giữa DEX, CEX, các aggregator và tùy từng trường hợp, không có nhóm nào thực sự chiếm ưu thế hoàn toàn.

Dữ liệu về nhà cung cấp trên SwapSpace giúp làm rõ hơn bức tranh. Trong số những người dùng thực hiện ít nhất hai giao dịch, 70% chọn nhà cung cấp thanh khoản khác cho lần giao dịch tiếp theo, chỉ 30% quay lại với nhà cung cấp cũ.

Kết quả này cho thấy khái niệm “tốt nhất” có thể thay đổi theo từng giao dịch chứ không phải là một thuộc tính cố định của một nền tảng hay nhà cung cấp nào.

Hoán đổi ngày nay không chỉ để giao dịch

Khảo sát cũng chỉ ra rằng các giao dịch hoán đổi crypto diễn ra trong nhiều bối cảnh khác nhau.

Nhận tiền và chuyển khoản cá nhân là mục đích sử dụng crypto phổ biến nhất được ghi nhận từ khảo sát, tiếp đến là giao dịch ngắn hạn, dài hạn, còn các khoản thanh toán doanh nghiệp lại thấp hơn.

Khi được hỏi về các tính năng bổ sung trên nền tảng mà họ quan tâm, thanh toán cho hàng hóa và dịch vụ xếp ở vị trí đầu tiên, sau đó là cashback và tính năng tự động hoán đổi. Rút tiền fiat, chức năng Telegram, cùng vay và cho vay ít được quan tâm hơn.

Lý do kích hoạt giao dịch cũng rất đa dạng. Những yếu tố như biến động giá đột ngột và cân bằng lại danh mục đầu tư là nguyên nhân hàng đầu khiến người dùng thực hiện hoán đổi, tiếp đến là tin tức và nhu cầu khẩn cấp, còn các tín hiệu từ người nổi tiếng xếp ở cuối cùng.

Những phát hiện này cho thấy cùng một hạ tầng sàn giao dịch có thể hỗ trợ nhiều mục đích khác nhau, từ quản lý danh mục đầu tư, phản ứng trước biến động giá tới nhận tiền hay thanh toán.

Điều này đồng nghĩa với việc các yêu cầu khi thực hiện giao dịch không phải lúc nào cũng giống nhau. Ví dụ, một trader phản ứng trước sự biến động bất ngờ của thị trường sẽ có ưu tiên khác với người dùng chỉ thực hiện đổi coin để thanh toán.

Phần lớn người dùng sẽ đổi sang một sàn giao dịch khác cho lần hoán đổi tiếp theo.

Triển khai dựa trên mục đích giúp đưa sự phức tạp về phía sau giao diện

Một giải pháp mới nổi dành cho môi trường phân mảnh hiện tại là triển khai dựa trên mục đích.

Thay vì tự chọn sàn, blockchain hoặc tuyến giao dịch, người dùng chỉ cần nói lên mục tiêu của mình. Các hệ thống cạnh tranh sẽ tự đề xuất cách hoàn thành giao dịch đó.

Các nền tảng như UniswapX, 1inch Fusion và NEAR Intents đã áp dụng mô hình này. Khi thanh khoản crypto ngày càng phân tán trên nhiều nền tảng và mạng lưới khác nhau, cách tiếp cận này có thể giúp nhà đầu tư nhỏ lẻ giao dịch dễ dàng hơn vì không cần tự quyết định tuyến giao dịch.

Thị trường vẫn có thể phân mảnh, nhưng trải nghiệm người dùng trở nên ít phức tạp hơn. Tuy nhiên, điều này đồng nghĩa với việc phần phức tạp sẽ được xử lý ở phía sau mà người dùng không thấy.

Cách các nền tảng giải quyết sự phức tạp này có thể không giống nhau. Triển khai dựa trên mục đích chỉ là một hướng tiếp cận, nhưng không phải duy nhất. Cuối cùng, điều quan trọng nhất là nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể truy cập các mạng lưới và thanh khoản cần thiết mà không phải tự mình đối mặt với sự phức tạp phía sau.