Kiểm soát xuất khẩu của Mỹ nhằm kìm hãm AI Trung Quốc nhưng lại tạo ra công ty giá trị nhất của nước này

Khi Washington ngăn cản Trung Quốc mua các chip công nghệ cao, mục tiêu là làm chậm lại tham vọng AI của Bắc Kinh. Tuy nhiên, điều này có thể đã khiến họ phát triển nhanh hơn.

CXMT Corp, một công ty sản xuất chip nhớ trước đây phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài, đã lên sàn STAR Market của Thượng Hải vào tháng trước và tăng giá tới 466% chỉ trong một phiên giao dịch. Giá cổ phiếu của công ty này còn vượt qua cả Ngân hàng Công Thương Trung Quốc trở thành doanh nghiệp niêm yết giá trị nhất nước này. CXMT đã huy động được 9.8 tỷ USD trong một trong những đợt IPO lớn nhất của Trung Quốc trong nhiều năm, số tiền này sẽ được đầu tư vào năng lực sản xuất chip – một yếu tố Bắc Kinh cần để cạnh tranh AI.

Từ kìm hãm thành động lực mới

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ đã cắt đứt quyền tiếp cận của Trung Quốc tới các loại chip bán dẫn quan trọng cho hệ thống AI. Lý do khá rõ ràng: không có chip tiên tiến, sẽ không có con đường dẫn đến vị trí dẫn đầu về AI. Khi Washington công bố lệnh hạn chế xuất khẩu chip AI sang Trung Quốc, đối tượng chủ yếu là Nvidia, AMD cùng những hãng kế nhiệm. Nhưng nhìn vào sự phát triển của CXMT, kết quả là Trung Quốc đã tự xây dựng thay vì đi mua.

Bắc Kinh đã “dọn đường” rất nhanh. CXMT chỉ mất chưa đến tám tháng để từ khi nộp hồ sơ đến lúc được giao dịch nhờ vào quy trình xét duyệt đặc biệt dành cho các công ty có vai trò chiến lược, trong khi thông thường phải mất nhiều năm. Khi cổ phiếu công nghệ giảm giá vào tháng 07 và có nguy cơ ảnh hưởng tới IPO, các cơ quan quản lý cùng quỹ nhà nước đã vào cuộc ngay lập tức chỉ trong vài ngày để ổn định thị trường.

Chris Miller, tác giả cuốn Chip War và giáo sư tại Đại học Tufts, cũng công nhận khó khăn này. “Các công ty Mỹ có nhiều nguồn vốn hơn, nhưng chi phí tài chính đang tăng lên,” ông chia sẻ với Bloomberg. Các chip trong nước của Trung Quốc vẫn còn đắt vì chất lượng còn thua kém, nhưng khoảng cách này ngày càng thu hẹp.

Lợi thế chi phí mà Mỹ không lường trước

Bắc Kinh cũng thay đổi cách huy động vốn cho cuộc đua này. Trước đây, Trung Quốc hỗ trợ các ngành chiến lược bằng trợ cấp và các khoản vay từ nhà nước. Bây giờ họ chuyển sang khai thác khoản 26 nghìn tỷ USD đang nằm trong các tài khoản tiết kiệm hộ gia đình – đây chính là nguồn vốn tư nhân lớn nhất thế giới.

Các công ty công nghệ Trung Quốc năm nay chỉ phải trả lãi suất trung bình khoảng 1.9% khi vay vốn, thấp hơn 300 điểm cơ bản so với các đối thủ Mỹ đang phải trả 5.25%, đây là mức chênh lệch lớn nhất kể từ năm 2015. Lợi thế chi phí này cứ thế tăng dần qua từng quý.

Làn sóng IPO phía sau CXMT vẫn còn rất dài. DeepSeek đang cân nhắc lên sàn với mức định giá 71 tỷ USD. Moonshot AI với mô hình Kimi K3 từng làm cộng đồng công nghệ tại Silicon Valley chú ý, cũng chuẩn bị nộp hồ sơ tại Hong Kong. Tiếp theo sẽ là Z.AI và MiniMax. UBS đánh giá các mô hình AI hàng đầu của Trung Quốc chỉ tốn dưới 10% chi phí so với OpenAI và Anthropic khi huấn luyện. Giá API công khai của những mô hình lớn tại Trung Quốc cũng dưới 20% so với các đối thủ toàn cầu cùng loại.

Washington đã cố gắng giới hạn lựa chọn của Trung Quốc. Nhưng cuối cùng có thể lại khiến Bắc Kinh phải tự xây dựng các lựa chọn tốt hơn cho chính mình.