Các AI agent mang đến quy tắc mới cho ví crypto

AI agents đang dần tham gia vào thị trường crypto thông qua ví, sàn giao dịch, ứng dụng thanh toán, hệ thống giao dịch và công cụ quản lý danh mục đầu tư. Khi một agent được cấp quyền ký lệnh, nó có thể chuẩn bị giao dịch, cân bằng lại tài sản, thanh toán hóa đơn, sử dụng các smart contract và di chuyển giữa các ứng dụng on-chain với tốc độ phần mềm.

Điều này đã xuất hiện một loại sản phẩm mới xoay quanh quyền kiểm soát tự động. Người dùng vẫn là chủ sở hữu tiền, còn phần mềm sẽ xử lý các thao tác lặp đi lặp lại theo những quy tắc đặt ra từ trước.

BeInCrypto đã trao đổi với Fernando Lillo Aranda (CMO tại Zoomex), Federico Variola (CEO của Phemex), và Adrian Wall (Giám đốc điều hành Digital Sovereignty Alliance) về những tình huống sử dụng ban đầu, việc duyệt giao dịch, giới hạn của người dùng, hoạt động on-chain và các rủi ro mới khi agent được quyền tiếp cận tiền của người dùng.

Thanh toán là ứng dụng sớm nhất

Adrian Wall cho rằng thanh toán sẽ là trường hợp sử dụng lớn đầu tiên của AI agents, bởi các yêu cầu thanh toán có thể được giới hạn rõ ràng về số tiền, người nhận, loại tài sản và thời điểm thanh toán.

“Thanh toán là trường hợp ứng dụng sớm nhất vì các tham số rất rõ ràng và phạm vi quyền hạn khá giới hạn,” Wall chia sẻ.

Stablecoin khiến việc thanh toán xuyên biên giới trở nên phù hợp để AI agent hoạt động, đặc biệt ở các thị trường nơi chuyển khoản ngân hàng vẫn còn chậm, chi phí cao hoặc khó kiểm tra.

“Các khoản thanh toán xuyên biên giới rất hấp dẫn vì những khó khăn trong hệ thống ngân hàng truyền thống và hiệu quả đã được chứng minh của stablecoin,” Wall nói thêm.

Giao dịch và quản lý danh mục đầu tư cũng đã sẵn sàng về mặt công nghệ, nhưng Wall cho rằng yếu tố quan trọng nhất vẫn là cách quản lý quyền hạn hơn là chỉ tập trung vào khâu thực thi.

“Giao dịch và quản lý danh mục hiện nay đã khá hoàn thiện về công nghệ,” ông bổ sung, nhưng thách thức lớn hơn là “liệu hệ thống phê duyệt và kiểm soát rủi ro đã đủ tinh vi để đảm bảo mandate của agent không vượt quá ý muốn của người dùng hay chưa.”

Phần xác thực danh tính có thể sẽ phát triển chậm hơn, tuy nhiên Wall đánh giá các định danh phi tập trung và xác minh nhờ agent sẽ giúp giảm bớt việc người dùng phải xác thực đi xác thực lại trên nhiều dịch vụ số khác nhau.

“Kết hợp định danh phi tập trung với xác thực nhờ agent rất tiềm năng, vì có thể làm giảm phiền toái mỗi khi người dùng phải xác thực lại ở nhiều nơi khác nhau,” Wall nhận định.

Duyệt giao dịch ví phải kiểm soát từng lần thực hiện

Các ví truyền thống được thiết kế theo cách người dùng chủ động xem xét, trong khi agent lại có thể chuẩn bị nhiều hành động trên các ứng dụng, hợp đồng và sàn giao dịch. Wall cho rằng thiết kế ví hiện nay cần gắn liền giữa lựa chọn sản phẩm với các chính sách kiểm soát rõ ràng.

“Câu chuyện duyệt giao dịch là nơi chính sách và thiết kế sản phẩm phải kết hợp chặt chẽ, và đây cũng là điểm ngành crypto còn nhiều việc phải làm,” Wall nhấn mạnh.

Một mô hình phê duyệt tốt là chỉ trao quyền hạn ở mức cơ bản cho các thao tác thường ngày, còn các giao dịch rút tiền, sử dụng đòn bẩy, tạo hợp đồng mới hay giao dịch lớn đều nên cần người dùng tự duyệt lại.

“Chúng ta cần một mô hình phân tầng, nghĩa là khi rủi ro giao dịch càng lớn thì mức độ kiểm soát cần phải càng chặt,” Wall nói thêm.

Cách này giúp tách biệt giữa giai đoạn quan sát, chuẩn bị giao dịch, thực thi, và chuyển tiền. Người dùng có thể cho phép agent theo dõi vị thế và lên kế hoạch giao dịch, nhưng vẫn giữ quyền duyệt thủ công khi rút tiền hoặc thao tác với hợp đồng mới.

Quyền truy cập vốn nên mở dần theo từng giai đoạn

Fernando Lillo Aranda đánh giá AI agent giúp tự động hóa tốt hơn, nhưng người dùng không nên cấp quyền truy cập vốn quá nhanh mà phải tiến hành từ từ.

“AI agent giúp tự động hóa, nhưng quyền truy cập vốn phải được tăng dần theo từng bước,” Lillo Aranda chia sẻ.

Theo ông, nên có lộ trình bài bản: ban đầu agent chỉ quan sát và đưa ra gợi ý, sau đó mới tới giai đoạn chuẩn bị giao dịch để xin duyệt, rồi được quyền thực hiện lệnh nhỏ, và cuối cùng là được giao nhiều quyền hơn nếu đã chứng minh được hiệu quả và uy tín.

Kiểm soát vốn là ưu tiên hàng đầu. Lillo Aranda khuyên người dùng nên “giới hạn tối đa số vốn, hạn mức lỗ trong ngày, kích thước mỗi vị thế và số tiền được rút.”

Tiếp đó là phân quyền. Theo ông, người dùng nên “tách biệt quyền giữa theo dõi, giao dịch, cân đối lại tài sản và chuyển quỹ,”

Đặt giới hạn thời gian cũng giúp hạn chế rủi ro từ các phê duyệt cũ. Lillo Aranda đề xuất quyền truy cập của agent chỉ có hiệu lực trong một khoảng thời gian nhất định thay vì cấp phép vĩnh viễn, và cần xác nhận lại định kỳ.

Giới hạn các điều kiện thị trường cũng rất quan trọng để agent không tự ý tham gia các tài sản, sàn, hoặc đòn bẩy ngoài vùng an toàn của người dùng. Ông nói người dùng nên “thiết lập ranh giới về loại tài sản, đòn bẩy, sàn giao dịch và điều kiện biến động mà agent được phép hoạt động,”

Cuối cùng, quyền kiểm soát của con người vẫn là lá chắn an toàn cuối cùng. Lillo Aranda cho rằng “chức năng dừng khẩn cấp, ngưỡng cần duyệt lại, cảnh báo và khả năng hoàn tác là các công cụ bắt buộc mà người dùng cần nắm.”

Wall cũng nhấn mạnh việc cần có hạn mức chi tiêu để bảo vệ người dùng. Ông khuyên mọi người nên để mức giới hạn nhỏ trước, chỉ nâng lên khi đã kiểm tra kỹ thái độ của agent qua nhiều điều kiện thị trường và kiểu hướng dẫn khác nhau.

“Giới hạn cơ bản nhất chính là trần chi tiêu, đặt ở mức thấp lúc đầu và chỉ nâng lên khi người dùng thực sự tin tưởng vào cách agent vận hành qua nhiều tình huống,” Wall cho biết.

Khi vượt qua một giới hạn nhất định, quyền xác nhận của người dùng luôn phải duy trì, kể cả khi agent đã chứng minh được khả năng.

“Giữa một giao dịch bị gián đoạn và một giao dịch bị thực hiện mà chưa được phê duyệt, đa phần phải chọn giải pháp an toàn là gián đoạn,” Wall kết luận.

Khối lượng on-chain cần hướng đến giá trị thực

Federico Variola nhận định AI agent có thể tạo ra các hoạt động on-chain thực chất, nhờ ứng dụng blockchain cho phép phần mềm dễ dàng tương tác với nhiều sản phẩm và chiến lược khác nhau.

“Đúng vậy, các AI agent có thể tạo ra khối lượng giao dịch on-chain đáng kể, đặc biệt vì môi trường on-chain mang lại khả năng kết hợp và linh hoạt giữa nhiều chiến lược khác nhau,” Variola chia sẻ.

Những chiến lược này có thể bao gồm giao dịch spot, hợp đồng perpetual futures, cho vay, đi vay, và các sản phẩm tương lai liên quan đến tài sản ngoài các loại crypto gốc.

“Điều này có thể bao gồm giao dịch spot, perpetual futures, cho vay, đi vay, và tới đây còn cả những sản phẩm ngoài các tài sản crypto truyền thống nữa,” Variola nói thêm.

Variola đã phân biệt rõ ràng giữa những hoạt động thật sự có giá trị kinh tế và việc các agent giao dịch lặp đi lặp lại với nhau.

“Hiện tại, phần lớn hoạt động on-chain vẫn bị chi phối bởi cảm xúc và lòng tham của con người,” ông nhận xét.

Theo ông, khối lượng giao dịch bền vững từ agent sẽ phụ thuộc vào các hoạt động thật sự tạo ra giá trị trong các hệ sinh thái on-chain.

“Các agent cần tạo ra hoặc hỗ trợ giá trị kinh tế thực sự,” Variola nhấn mạnh.

Wall dự đoán rằng phần lớn hoạt động của agent hiện nay sẽ bắt đầu trong môi trường app được kiểm soát trước khi chuyển sang on-chain khi các sản phẩm và quy tắc dần hoàn thiện.

“Các agent hoạt động trên blockchain công khai sẽ tiếp cận được nhiều đối tác, tài sản và giao thức hơn bất cứ nền tảng kín nào,” Wall nói thêm.

Anh dự đoán giao dịch và arbitrage sẽ xuất hiện đầu tiên, tiếp theo là các hoạt động về quản lý quỹ và thanh toán.

“Tác động của các agent sẽ thể hiện qua khối lượng giao dịch trước tiên, chủ yếu thông qua high frequency trading và arbitrage, sau đó sang quản lý quỹ (treasury) và thanh toán của tổ chức,” Wall chia sẻ.

Rủi ro của agent xảy ra với tốc độ phần mềm

Một khi các agent có quyền ký giao dịch, những rủi ro quen thuộc của crypto sẽ xảy ra nhanh hơn và khó kiểm soát hơn. Wall nhấn mạnh các nguy cơ như sai lệch mục tiêu hoạt động, lan truyền lỗ hổng, thao túng dữ liệu và hành vi thị trường đồng loạt.

“Khi phần mềm có thể giao dịch, ký duyệt và tương tác với smart contract thay cho người dùng, có bốn rủi ro quen thuộc trở nên nghiêm trọng hơn,” Wall cảnh báo.

Vấn đề đầu tiên là sai lệch mục tiêu, khi agent hoạt động vượt ra ngoài phạm vi hướng dẫn ban đầu do người dùng đặt ra.

“Các agent có thể vượt quá phạm vi cho phép,” Wall nói.

Rủi ro tiếp theo là tốc độ xử lý. Một lỗi bảo mật có thể lan truyền tới nhiều ví hoặc contract được kết nối trước khi người dùng nhận ra hậu quả.

“Các vụ khai thác lỗi có thể lan với tốc độ máy móc qua tất cả ví mà agent tiếp xúc trước khi con người phát hiện,” Wall cảnh báo.

Tiếp đến là nguy cơ bị cung cấp đầu vào giả mạo: những kẻ tấn công có thể đưa vào agent các lệnh giả, dữ liệu bị nhiễm độc hoặc thông tin hợp đồng xấu, khiến agent thực hiện các hành động gây hại dù người dùng vẫn nắm giữ khóa cá nhân.

Một mối lo khác là hành vi thị trường khi nhiều agent cùng sử dụng dữ liệu, mô hình và chiến lược tương tự. Khi đó, nhiều hệ thống có thể đồng loạt bán hoặc rút thanh khoản cùng lúc.

Wall nhấn mạnh rằng thị trường có thể mất ổn định khi nhiều agent “phản ứng hợp lý với cùng một nguồn dữ liệu tại cùng thời điểm.”

Tổng kết

Các AI agent sẽ xuất hiện trong ví crypto qua các nhiệm vụ nhỏ trước tiên như thanh toán, cân bằng danh mục, đăng ký dịch vụ, giao dịch và hỗ trợ quản lý tài sản. Những trường hợp này đều nằm trong phạm vi kiểm soát, có cấp quyền rõ ràng và được người dùng rà soát đều đặn.

Mô hình ví an toàn nhất sẽ tập trung vào quyền tự chủ có kiểm soát: cấp quyền theo phạm vi cụ thể, sử dụng session key, đặt hạn mức chi tiêu, có thời hạn cho quyền truy cập, danh sách đối tác được phê duyệt, ngưỡng phê duyệt, thông báo và nút dừng khẩn cấp khi phát hiện bất thường.

Khối lượng giao dịch on-chain sẽ tăng trưởng nếu các agent đảm nhận thanh toán, thanh toán cuối kỳ, quản lý quỹ và vận hành tài sản gắn liền với giá trị thực tế. Việc giao dịch lặp lại giữa các agent có thể làm tăng số lượng giao dịch, nhưng giá trị bền vững vẫn đến từ hoạt động liên quan đến con người, doanh nghiệp, tài sản và dịch vụ thực tế.