Khi các AI Agent trở thành người dùng chính của DeFi

Nếu các tác nhân tự động (autonomous agents) trở thành người dùng chủ yếu trong DeFi, vai trò của blockchain cũng sẽ thay đổi. Blockchain sẽ trở thành các hệ thống phối hợp và thanh toán giữa phần mềm với nhau, thay vì là nơi hoạt động dựa trên cảm xúc, thời điểm giao dịch và đầu cơ của con người.

Federico Variola, CEO của Phemex, cho rằng điều này có thể giúp hoạt động on-chain phát triển hiệu quả hơn. Ông nhận định:

“Gần đây, hệ sinh thái blockchain gặp khó khăn vì nhiều token không thể phát triển mạnh mẽ như kỳ vọng, và phần lớn hoạt động chỉ xoay quanh việc giao dịch PvP, nơi người dùng chỉ cố gắng rút giá trị lẫn nhau.”

Theo ông, “các agent có thể hoạt động theo hướng hợp tác hơn thay vì cạnh tranh, chủ yếu vì chúng thường hành động lý trí hơn so với người dùng là con người.”

Dmitry Lazarichev, đồng sáng lập Wirex, tập trung vào việc cách điều này thay đổi hành vi như thế nào:

“Khi các agent trở thành thành phần chính, blockchain sẽ bớt giống một thị trường của con người, mà chuyển thành một phần hạ tầng cho máy móc.”  

“Hoạt động diễn ra liên tục: các agent không chờ đến giờ thị trường, không biết mệt và không bị chi phối cảm xúc.”

Cách hoạt động này giúp tăng hiệu suất nhưng cũng gây ra những vấn đề mới. Theo Lazarichev, nếu các agent sử dụng cùng một nguồn dữ liệu:

“Sẽ dễ dẫn đến hành vi chen lấn của các agent và tạo ra những vòng lặp phản hồi mạnh,” đồng thời gây áp lực lớn lên “không gian block, phí giao dịch, MEV, và chất lượng đảm bảo thực thi giao dịch.”

Fernando Lillo Aranda, Giám đốc Marketing tại Zoomex, thì cho rằng sự thay đổi đi sâu hơn. Anh chia sẻ:

“Khi các AI agent chiếm ưu thế trong hệ sinh thái blockchain, chúng ta sẽ chuyển từ cấu trúc thị trường do người dùng dẫn dắt sang hệ thống phối hợp kinh tế tự động.”

Trong môi trường đó, blockchain sẽ vận hành như một hệ thống thực thi các chiến lược dành riêng cho máy móc.

Pauline Shangett, CSO tại ChangeNOW, cũng đồng tình:

“Mạng lưới blockchain không còn chỉ phục vụ con người nữa, mà giờ nó chứa đựng các thuật toán mà con người không còn có thể kiểm soát theo thời gian thực.”

BeInCrypto đã phỏng vấn riêng bốn lãnh đạo trong lĩnh vực crypto để tìm hiểu xem DeFi sẽ thay đổi thế nào khi các AI agent trở thành người dùng chủ đạo.

Trách nhiệm pháp lý cho agentic vẫn chưa có câu trả lời rõ ràng

Nếu các agent AI có thể tự động thực hiện giao dịch, triển khai hợp đồng, hoặc chuyển tiền trên blockchain, thì việc xác định ai chịu trách nhiệm khi xảy ra sự cố sẽ trở nên khó khăn hơn.

Lazarichev cho rằng quyền tự chủ không thể là lý do để trốn tránh trách nhiệm.

“Điều quan trọng là không thể biện minh bằng câu ‘agent làm’ để lách luật và trốn trách nhiệm,” ông nói.

Ông giải thích rằng một agent luôn hoạt động “dưới sự kiểm soát của một cá nhân hoặc tổ chức, được cấp quyền và giới hạn từ con người.” Vì vậy, cần chú ý tới “ai đã triển khai, ai cấu hình, ai hưởng lợi và ai cung cấp mô hình cũng như môi trường thực thi của agent đó.”

Lazarichev nhận định giải pháp vẫn dựa trên các tiêu chuẩn bảo mật cơ bản đã quen thuộc:

“Nếu bạn triển khai một hệ thống tự động có khả năng chuyển giá trị, bạn bắt buộc cần có các cơ chế an toàn tối thiểu như: phân quyền, giới hạn chi tiêu, mô phỏng giao dịch, ngắt mạch và lưu lại nhật ký kiểm toán.”

Shangett cho rằng tư duy pháp lý hiện tại vẫn còn quá cũ kỹ:

“Chúng ta đã có luật, nhưng chúng đã có từ 30 năm trước và xây dựng cho thời đại phần mềm chưa thể ‘phản hồi’. Những khung pháp lý như ETHOS, NIST hay PLD mới chỉ là những bản vá cho một hệ thống vốn không được thiết kế cho thời đại này. Chúng ta cần cách tiếp cận hoàn toàn mới. Cứ giả vờ như không có vấn đề gì là rất nguy hiểm.”

Bà cũng nêu một điểm then chốt: “Luật đại diện giả định agent có thể bị kiện, nhưng AI agent thì không. Nó không có ví, không có bảo hiểm, không có tư cách pháp lý.”

Xác minh danh tính không còn giới hạn cho người dùng là con người

Khi ngày càng nhiều hệ thống tự động hoạt động on-chain, vai trò của nhận dạng (identity) cũng thay đổi. Các mạng lưới cần xác định rõ ai – hay cái gì – đang tương tác với mình và quyền hạn của đối tượng đó đến đâu.

Lazarichev nhận định “DID có thể hỗ trợ, nhưng nó không thể giải quyết triệt để sự khác biệt giữa người thật và bot.”

Theo ông, phân biệt đó không thực sự chính xác với cách các hệ thống này vận hành. “Nhiều bot cũng sẽ là những thành phần hợp pháp,” ông nói. “Quan trọng là xác định loại actor đó là gì và mức độ đảm bảo đằng sau nó ra sao.”

Điều này dẫn đến nhu cầu kiểm soát truy cập rõ ràng hơn. “Mô hình thực tế là kiểm soát truy cập theo tầng lớp: mỗi quyền hạn sẽ có thông tin xác thực riêng,” Lazarichev nêu quan điểm.

Ông cũng nhấn mạnh rằng các hệ thống nhận dạng cần hoạt động song song với mô hình giám sát hành vi, nhất là khi agent thực hiện những giao dịch hoặc hành động giá trị lớn.

Lillo Aranda cũng đồng ý. “Trong một nền kinh tế dành cho máy móc, ‘người dùng’ chính là agent – do đó, độ tin cậy, tính xác định và khả năng kết hợp sẽ trở thành ưu tiên thiết kế, thay cho sự đơn giản,” anh nói.

Shangett nhấn mạnh thêm: “Bot không còn là vấn đề chính. Chính các agent mới là điểm đáng quan tâm.”

Ba chuyên gia đều cho rằng, mô hình nhận diện cần tập trung vào vai trò, quyền hạn và trách nhiệm giải trình.

Bảo mật ví bị phá vỡ ở lớp prompt

Đối với ví tự động, rủi ro bảo mật lớn nhất có thể không phải nằm ở việc bị đánh cắp khóa, mà chính là các quyết định của agent bị thao túng.

Lazarichev cho rằng prompt injection là mối nguy hiểm lớn vì nó “nhắm vào tầng quyết định thay vì nhắm vào lớp mã hóa.” Nếu một tác nhân AI lấy dữ liệu từ nguồn bên ngoài, kẻ tấn công có thể “điều hướng nó thực hiện những việc mà nó không nên làm: thay đổi địa chỉ nhận, phê duyệt hợp đồng độc hại, mở rộng quyền truy cập hoặc qua mặt kiểm tra nội bộ.”

Nguy cơ này sẽ càng tăng lên nhanh khi ví có quyền hạn rộng. “Bạn không cần phải phá giải mã hóa nếu bạn có thể khiến hệ thống tự cho phép thực hiện sai hành động,” Lazarichev giải thích.

Shangett chỉ ra một mô hình mối đe dọa cụ thể hơn.

“Mọi người đều hào hứng về việc AI agent có ví. Nhưng tôi lại lo lắng nhiều hơn về việc nếu những ví này bị dụ làm rỗng chính mình thì sẽ thế nào.”

Cô lấy Owockibot làm ví dụ thực tế.

“Owockibot. Tháng 02 năm nay. Một AI agent có ví crypto, được kết nối Internet. Năm ngày sau khi ra mắt, nó đã tự công khai khoá riêng tư trên một repo GitHub. Khi được hỏi về điều này, tác nhân AI này còn phủ nhận mình làm gì sai. Tổng thiệt hại chỉ khoảng 2,100 USD do ai đó đã giới hạn ngân quỹ rất nhỏ cho nó. Nhưng vấn đề là agent này không bị hack, mà bị nói chuyện lừa tiết lộ thông tin.”

Tất nhiên, điều này khiến mô hình bảo mật cần thay đổi.

“Đây là bề mặt tấn công mới. Smart contract thì có tính xác định, cùng đầu vào sẽ cho cùng đầu ra, có thể kiểm toán, có thể kiểm thử. LLM thì không có những đặc điểm đó.”

Cô cũng bổ sung:

“Nếu bạn giao ví cho một AI agent, thì bạn không chỉ bảo vệ code nữa, mà còn phải bảo vệ cả một chiếc hộp đen có thể bị thao túng chỉ bằng lời nói.”

Vì vậy, theo cô, chỉ quản lý khoá thôi là chưa đủ an toàn.

“Bảo mật khoá riêng tư chưa bao giờ là nguy cơ chính với ví của agent. Bạn có thể lưu khoá ở vùng an toàn, cách ly khỏi bộ nhớ, làm đủ mọi biện pháp mã hóa… nhưng agent vẫn bị dụ ký vào giao dịch độc hại nếu ai đó thuyết phục được nó.”

Cả hai chuyên gia đều nhấn mạnh việc cần thay đổi cách hiểu về bảo mật ví. Trong nền kinh tế agent, bảo mật không chỉ là giữ khoá mà còn là kiểm soát những gì AI agent có thể hiểu và thực hiện.

Tổng kết

Sự phát triển của nền kinh tế agent có thể ảnh hưởng đến cách blockchain được thiết kế, đối tượng phục vụ cũng như vị trí khởi đầu của những rủi ro mới.

Nếu các hệ thống tự động trở thành chủ thể quan trọng trên blockchain, các mạng lưới sẽ cần hỗ trợ hoạt động máy liên tục và đối mặt với các vấn đề hoàn toàn khác về thực thi, trách nhiệm, xác định danh tính và bảo mật.

Variola nhận định, một thị trường do các agent lý trí vận hành thì có thể hợp tác và lành mạnh hơn so với môi trường cảm tính, chạy theo lợi ích từng phần mà crypto từng tạo ra.

Lazarichev, Lillo Aranda và Shangett cũng chỉ ra rằng tương lai này sẽ có nhiều câu hỏi khó hơn. Khi agent có thể tự thực hiện giao dịch, triển khai hoặc phản ứng mà không cần con người giám sát từng bước, thì việc xác định trách nhiệm trở nên phức tạp, danh tính khó nhận diện hơn, và bảo mật ví không chỉ dừng lại ở bảo vệ khoá mà cần kiểm soát cách quyết định của agent nữa.

Nếu AI agent trở thành người tham gia chính trên blockchain, Web3 sẽ cần xây dựng hệ thống hỗ trợ hoạt động tự động mà vẫn đảm bảo được sự minh bạch, kiểm soát và niềm tin. Điều này có khi còn quan trọng không kém gì sự phát triển của tự động hóa.