Xung đột Mỹ-Iran tiếp tục kéo dài: Có nên mua dầu thô hay cổ phiếu năng lượng vào năm 2026?

TradingKey - Quý 1 năm 2026 đã mang lại một khoảnh khắc tỏa sáng hiếm hoi cho nhóm cổ phiếu năng lượng. Quỹ Energy Select Sector SPDR (XLE) đã tăng 37,02% trong quý 1, vượt xa thị trường chung, trong khi quỹ SPDR S&P 500 ETF (SPY) giảm 4,63%. Câu hỏi đặt ra lúc này tuy đơn giản nhưng không hề hiển nhiên, khi chúng ta đã đi được nửa chặng đường của quý 2 và tình trạng đối đầu giữa Mỹ - Iran tiếp tục chi phối các tuyến cung ứng và phí bù rủi ro: Liệu các nhà đầu tư nên mua thêm cổ phiếu năng lượng ngay hôm nay hay mua dầu thô trực tiếp sẽ là lựa chọn tốt hơn?

Cổ phiếu ngành năng lượng ghi nhận đợt tăng trưởng đột biến trong Quý 1 năm 2026

Trong quý 1/2026, vị thế dẫn đầu của nhóm năng lượng cho thấy một xu hướng khác so với những gì đã diễn ra trong phần lớn năm 2025. Động lực cho sự thay đổi trong việc đặt cược của các nhà đầu tư chủ yếu đến từ các vấn đề địa chính trị thay vì chỉ dựa vào các giá trị cơ bản thuần túy. Khi các cơ sở năng lượng trong khu vực bị nhắm mục tiêu, giá dầu đã tăng lên do căng thẳng tiếp tục leo thang, dẫn đến tình trạng mất cân đối cung cầu ngày càng nghiêm trọng. Giá dầu thô West Texas Intermediate (WTI) đã tăng mạnh từ tháng 2 (tăng hơn 33%) sang tháng 3 (tăng 35%); do đó, đà tăng của XLE đã tụt hậu so với mức tăng chung trong giai đoạn này, minh chứng là tỷ suất lợi nhuận mà XLE tạo ra trong tháng 3 chỉ đạt 9,55%. Sự khác biệt về biến động giá giữa dầu thô và XLE là do XLE là một quỹ ETF, vốn không theo dõi biến động giá dầu mà chỉ theo dõi hiệu suất của 22 công ty dầu khí cấu thành nên quỹ này.

Vì XLE chỉ đầu tư vào 22 công ty dầu khí lớn, nên giống như bất kỳ quỹ ETF nào, sẽ có sự chênh lệch đáng kể về lợi nhuận giữa các công ty thành viên. Trong quý 1/2026, có một số cổ phiếu thành viên trong XLE đạt hiệu suất cực cao; tuy nhiên, nhìn chung, có tới 50% các công ty dầu khí tương ứng đạt mức lợi nhuận cao hơn mức trung bình của quỹ ETF XLE. Trong số những cổ phiếu có hiệu suất tốt nhất quý 1/2026 này, APA Corporation dẫn đầu với tỷ suất lợi nhuận 73,51%, tiếp theo là Texas Pacific Land Corporation với 65,23% và Occidental Petroleum đứng thứ ba với 58,07%. Ngược lại, Expand Energy (EXE) đã giảm 0,53% trong quý, điều này làm nổi bật thực tế rằng dù ngành dầu khí nói chung đã tăng trưởng mạnh trong quý 1/2026, hiệu suất của toàn ngành không phản ánh đầy đủ diễn biến của bất kỳ công ty riêng lẻ nào.

Tháng 3, vốn được biết đến là giai đoạn biến động nhất của quý 1, đã mang đến sự phân hóa rõ rệt hơn. Trong tháng đó, có ba cái tên đã sụt giảm: TPL, Baker Hughes (BKR), và Williams Companies (WMB). SLB (SLB) và Kinder Morgan (KMI) gần như đi ngang trong tháng. Ở chiều ngược lại, APA một lần nữa khẳng định vị thế vượt trội khi tăng 39,74% chỉ riêng trong tháng 3, bỏ xa Marathon Petroleum (MPC) với 23,19% và OXY với 22,46%. Bài học rút ra ở đây tuy quen thuộc nhưng vẫn luôn đúng: Khi giá dầu thô nhảy vọt, không phải tất cả các cổ phiếu năng lượng đều biến động cùng nhịp và một số mã thậm chí có thể đi ngược lại xu hướng chung.

Lý do triển vọng tăng giá của nhóm cổ phiếu năng lượng vẫn được duy trì trong Quý 2/2026

Các sự kiện ngắn hạn đẩy giá năng lượng tăng cao vẫn chưa thực sự lùi xa. Cơ sở hạ tầng năng lượng tại Trung Đông đã hứng chịu các cuộc tấn công gây ra những thiệt hại có thể mất nhiều quý, thậm chí là nhiều năm để khắc phục. Các nhà máy LNG của Qatar là một ví dụ cho thấy sự gián đoạn có thể diễn biến phức tạp hơn những gì mặt báo đưa tin ban đầu. Việc giải phóng kho dự trữ chiến lược đã xoa dịu tình hình trong những ngày đầu của cuộc chiến, nhưng tác động này có xu hướng mờ nhạt dần, và phần lớn lượng dầu lẽ ra phải đến được các thị trường tiêu thụ vào quý 2 vẫn đang bị kẹt lại do các đợt tắc nghẽn trước đó tại và xung quanh eo biển Hormuz.

Điều này tạo tiền đề cho khả năng giá dầu vẫn chưa đạt đỉnh. Dù một số tàu chở dầu hiện đã có thể đi qua eo biển Hormuz, nhưng hệ quả từ việc chậm trễ trước đó đang gây chấn động đến dòng chảy và lượng tồn kho trong quý 2, với tác động cộng dồn còn ở phía trước. Thêm vào đó, chúng ta có thể đã đánh giá thấp năng lực quân sự của Iran đối với thị trường. Nếu kho tên lửa và máy bay không người lái của Iran lớn hơn hoặc dễ bổ sung hơn — nhờ sự hỗ trợ từ bên ngoài để thay thế khí tài đã sử dụng — thì phí bù rủi ro đối với dầu thô có thể duy trì lâu hơn so với dự báo của nhiều mô hình. Khi đó, cổ phiếu năng lượng có thể còn dư địa tăng trưởng trong quý 2, bao gồm cả những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ giá hàng hóa và có khả năng thực thi vận hành tốt.

Những rủi ro có thể đảo chiều nhóm cổ phiếu năng lượng bất chấp đà tăng của giá dầu

Sự hồi phục của giá dầu thô không đảm bảo rằng lĩnh vực năng lượng sẽ đạt kết quả vượt trội. Cổ phiếu là quyền lợi đối với lợi nhuận, không phải quyền lợi đối với các thùng dầu. Và mỗi loại cổ phiếu đều có những rủi ro đặc thù và rủi ro địa chính trị riêng mà dầu thô – một tiêu chuẩn toàn cầu – không có. Ngoài ra còn có một rủi ro đáng kể mà chúng ta chưa thảo luận đủ trong cuộc xung đột này: các cuộc tấn công tập trung hoặc quấy rối nhằm vào các tài sản liên quan đến Hoa Kỳ – bao gồm tàu chở dầu và cơ sở hạ tầng kết nối với các công ty Mỹ. Nếu mục tiêu này leo thang, các mã cổ phiếu định danh bằng USD chiếm tỷ trọng lớn trong XLE có thể phải đối mặt với các khoản lỗ do sự kiện hoặc rào cản vận hành ngay cả khi giá dầu tăng.

Bên cạnh đó còn có các động lực trung và dài hạn có thể biến đợt tăng giá hôm nay thành những "cơn gió ngược" của ngày mai. Giá dầu cao thúc đẩy đầu tư vào nguồn cung ngoài Trung Đông, dẫn đến các đường ống và lộ trình xuất khẩu mới, đồng thời kích thích chi tiêu vốn ở các khu vực được coi là an toàn hơn. Bắc Mỹ có lẽ là đối tượng hưởng lợi lớn nhất trong năm tới. Bài học từ lịch sử: Cú sốc thập niên 1970 đã thúc đẩy người tiêu dùng và nhà sản xuất đa dạng hóa nguồn cung khỏi OPEC, dẫn đến việc thị phần của OPEC bị sụt giảm trước khi cấu trúc OPEC+ mở rộng giúp kìm hãm phần nào xu hướng này. Nếu cú sốc hiện tại kích thích một làn sóng cung ứng mới từ các lưu vực mới hơn – Guyana là ví dụ thường được nhắc đến – rủi ro dư cung có thể quay trở lại trong vài năm tới, gây áp lực lên cả giá dầu và giá cổ phiếu.

Những thay đổi ở phía cầu cũng rất quan trọng. Giá dầu cao hơn đẩy nhanh việc áp dụng các lựa chọn thay thế ít bị tổn thương hơn trước những gián đoạn tại Trung Đông, chẳng hạn như năng lượng mặt trời trong sản xuất điện và xe điện trong giao thông vận tải. Quá trình chuyển đổi đó không diễn ra trong một sớm một chiều, nhưng các ưu đãi chính sách và đường cong chi phí có thể rút ngắn lộ trình. Đối với một quỹ ETF như XLE, nơi mà Exxon Mobil (XOM) và Chevron (CVX) cùng nhau chiếm tỷ trọng lớn, một thế giới với sự tăng trưởng nhanh hơn của năng lượng tái tạo và giá dầu dài hạn đi ngang hoặc giảm là một rào cản đối với định giá. Nói cách khác, cuộc khủng hoảng hôm nay có thể gieo mầm cho những áp lực về cạnh tranh và giá cả của ngày mai.

Liệu năm 2026 có phù hợp hơn cho cổ phiếu năng lượng hay dầu thô?

Cả hai hướng đi đều có thể thành công, nhưng chúng mang lại hiệu quả trong những điều kiện khác nhau. Nếu bạn đang tìm kiếm một phương án mang tính chiến thuật trước rủi ro địa chính trị — với mục đích kiếm lời từ sự gián đoạn nguồn cung và giá dầu biến động — thì dầu thô (có thể tiếp cận thông qua một quỹ ETF dầu mỏ liên kết với các hợp đồng tương lai tháng gần nhất) là một lựa chọn trực tiếp hơn. Phương án này dường như phản ánh nhanh chóng các phần bù rủi ro và không bị ảnh hưởng bởi các rủi ro vận hành đặc thù của doanh nghiệp. Ngược lại, nếu bạn muốn giảm bớt sự nhạy cảm đối với hàng hóa bằng lợi suất, các đợt mua lại cổ phiếu tiềm năng và khả năng ban quản trị tạo ra giá trị thông qua kỷ luật vốn, thì một danh mục đa dạng các cổ phiếu năng lượng có thể phù hợp với bối cảnh năm 2026, cần lưu ý rằng cổ phiếu có thể tụt hậu so với giá dầu thô trong những đợt tăng giá mạnh nhất.

Cán cân một lần nữa đang nghiêng về phía các đợt leo thang đột ngột và những trở ngại hậu cần đẩy giá dầu thô lên cao sớm hơn dự kiến, trong khi cổ phiếu năng lượng tăng giá nhiều hơn trong môi trường giá cao nhưng ổn định, cho phép dự báo dòng tiền tốt hơn. Nếu khả năng tấn công của Iran bị suy giảm nhanh hơn dự kiến và thị trường bắt đầu phản ánh việc dòng chảy qua eo biển Hormuz đã giảm bớt rủi ro vào giá, thì giá dầu — và do đó là cả cổ phiếu — có thể mất đi một phần mức chênh lệch giá trong quá trình điều chỉnh. Nếu xung đột tiếp diễn, việc phục hồi cơ sở hạ tầng bị trì hoãn và các tác động từ dự trữ suy yếu, khả năng cả dầu thô và cổ phiếu dầu khí đều sẽ tăng trong quý 2 — mặc dù mặt hàng này vẫn được dự báo sẽ nhạy cảm với các rủi ro từ tin tức hơn so với cổ phiếu.

Từ góc độ thực tế, năm 2026 không yêu cầu một lựa chọn rạch ròi như vậy. Một tỷ trọng phân bổ khiêm tốn vào dầu thô cùng với một nhóm cổ phiếu năng lượng để thu lợi nhuận và tiềm năng đòn bẩy vận hành sẽ bám sát các thực tế cốt lõi của chu kỳ này (địa chính trị quyết định giá dầu; cổ phiếu tụt hậu so với các mức giá đó và có những rủi ro riêng; và các phản ứng cung cầu dài hạn có thể thay đổi cục diện nhanh hơn so với dự báo chung). Khung tham chiếu đó tôn trọng những gì đã diễn ra trong quý 1, những gì có thể xảy ra trong quý 2 và những gì giai đoạn sau cú sốc có thể mang lại cho các nhà đầu tư năng lượng.