Cuộc chiến lãi suất trị giá 6,6 nghìn tỷ USD: Sự trỗi dậy của Stablecoin, vị thế bá quyền của Trái phiếu Kho bạc Mỹ và sự chuyển dịch mang tính bước ngoặt của hệ thống ngân hàng toàn cầu

Khi hệ thống tài chính toàn cầu đang trải qua một cuộc chuyển đổi sâu sắc, một "cuộc chiến quyền sở hữu lãi suất" liên quan đến cơ sở tiền gửi giao dịch trị giá 6,6 nghìn tỷ USD đã âm thầm nổ ra. Cốt lõi của cuộc chơi này nằm ở chỗ các khoản cổ tức tiền gửi chi phí thấp mà hệ thống ngân hàng truyền thống vốn dựa vào bấy lâu nay đang đối mặt với sự phá vỡ mạnh mẽ từ cơ sở hạ tầng tài chính kỹ thuật số, đại diện là các đồng stablecoin. Với sự thúc đẩy của Đạo luật GENIUS (Guiding and Establishing New Innovations for United States) và việc cựu Tổng thống Trump công khai đứng về phía ngành công nghiệp tiền điện tử, cuộc chiến giành "quyền thu nhập lãi suất" này đã leo thang từ một cuộc thảo luận kỹ thuật lên tầm cao của chiến lược tài chính quốc gia và cạnh tranh tiền tệ địa chính trị của Hoa Kỳ.

Nền tảng "lợi nhuận kếch xù" của ngành ngân hàng: Kinh doanh chênh lệch biên lãi ròng và hệ thống ngân hàng dự trữ phân đoạn

Để hiểu được tiền đề của cuộc xung đột này, cần xem xét mô hình kinh doanh ngân hàng truyền thống. Trong một thời gian dài, các ngân hàng thương mại đã đạt được lợi nhuận ổn định thông qua chênh lệch lãi suất: một mặt, các ngân hàng huy động tiền gửi bán lẻ với lãi suất không kỳ hạn gần bằng 0 (khoảng 0,01% đến 0,05%); mặt khác, họ triển khai các nguồn vốn này vào các tài sản tín dụng có lợi suất cao hoặc Trái phiếu Kho bạc Mỹ thông qua hệ thống ngân hàng dự trữ phân đoạn để hưởng biên lãi ròng (NIM) từ 4% đến 5%.

Mô hình này tồn tại chủ yếu nhờ ngành ngân hàng đã xây dựng được các rào cản gia nhập cực cao và "phí bảo hiểm an toàn". Thông qua hạn mức bảo hiểm 250.000 USD do FDIC (Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang) cung cấp, mạng lưới chi nhánh vật lý rộng khắp và giấy phép thanh toán bù trừ, các ngân hàng đã khiến người gửi tiền chấp nhận lợi suất cực thấp để đổi lấy cái gọi là "sự an toàn tuyệt đối". Tuy nhiên, cấu trúc này về cơ bản đã chuyển đổi lợi nhuận tiềm năng của người gửi tiền thành lợi nhuận hoạt động của ngân hàng. Theo dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang, các ngân hàng Mỹ nắm giữ khoảng 18,6 nghìn tỷ USD tổng tiền gửi, trong đó tiền gửi giao dịch chiếm một tỷ trọng khổng lồ, đồng nghĩa với việc hàng trăm tỷ USD thu nhập từ chênh lệch lãi suất chảy vào bảng cân đối kế toán của ngân hàng hàng năm mà người gửi tiền không hề hay biết.

Đòn giáng đa chiều của stablecoin: Dự trữ đầy đủ so với tín dụng đòn bẩy

Theo nghiên cứu và đánh giá của Ủy ban Cố vấn Kho bạc, khoảng 6,6 nghìn tỷ USD tiền gửi giao dịch tại Mỹ đang đối mặt với nguy cơ bị stablecoin bào mòn. Các đồng stablecoin tuân thủ pháp lý, đại diện là USDC của Circle, đang thực hiện một "đòn giáng hiệu suất đa chiều" chống lại mô hình nêu trên. Không giống như hệ thống dự trữ phân đoạn của các ngân hàng, các nhà phát hành stablecoin tuân thủ thường áp dụng hệ thống dự trữ 100%, trong đó mỗi đồng tiền kỹ thuật số được bảo chứng bởi một lượng tương đương tiền mặt USD hoặc Trái phiếu Kho bạc ngắn hạn. Cấu trúc bảng cân đối kế toán minh bạch này không chỉ giúp tránh được rủi ro "rút tiền hàng loạt" của các ngân hàng truyền thống về mặt lý thuyết, mà quan trọng hơn, nó hoạt động với chi phí cực thấp.

Vì các nhà phát hành stablecoin không cần phải trả phí bảo hiểm FDIC cao (mức phí hiện nay thay đổi tùy theo quy mô ngân hàng nhưng là một khoản chi phí khổng lồ đối với các ngân hàng lớn) hay duy trì mạng lưới chi nhánh ngoại tuyến rộng khắp, nên chi phí hoạt động biên của họ gần như bằng không. Mô hình "ít tài sản" này cho phép họ chuyển lại phần lãi suất tạo ra từ Trái phiếu Kho bạc cơ sở cho người nắm giữ thông qua nhiều kênh khác nhau. Tính đến năm 2025, tổng vốn hóa thị trường stablecoin toàn cầu đã vượt quá 280 tỷ USD và các kịch bản ứng dụng tuân thủ của USDC đặc biệt nổi bật. Theo báo cáo tài chính của Circle, doanh thu cả năm 2025 của công ty đạt 2,7 tỷ USD, tăng 64% so với cùng kỳ năm ngoái, với phần lớn thu nhập đến từ lãi suất phát sinh từ các tài sản dự trữ của mình. Khả năng quản lý thanh khoản hiệu quả này đã biến stablecoin trở thành đối thủ đáng gờm nhất đối với tiền gửi ngân hàng truyền thống.

Thao túng pháp lý theo Đạo luật GENIUS và lỗ hổng "mô hình ba bên"

Đạo luật GENIUS, được ban hành vào tháng 7 năm 2025, ban đầu nhằm mục đích hợp pháp hóa stablecoin thông qua các quy định liên bang, nhưng các điều khoản nội bộ của nó đã trở thành một pháo đài vững chắc để phòng thủ cho ngành ngân hàng. Đạo luật quy định rõ ràng rằng các nhà phát hành stablecoin không được trực tiếp trả lãi suất cho người nắm giữ. Quy định này bề ngoài là để bảo vệ cơ sở tiền gửi ngân hàng và ngăn chặn dòng vốn chảy ra ồ ạt.

Tuy nhiên, thị trường tài chính đã thể hiện khả năng phục hồi sáng tạo đáng kinh ngạc. Đại diện là sự hợp tác giữa Coinbase và Circle, một "mô hình ba bên" tinh vi đã phát triển. Trong cấu trúc này, Circle, với tư cách là nhà phát hành, tuân thủ luật pháp bằng cách không trả lãi cho người dùng cuối, thay vào đó trả doanh thu cho đối tác Coinbase dưới hình thức "phí phân phối" hoặc "các khoản khuyến khích". Sau đó, Coinbase cung cấp cho những người nắm giữ USDC trên nền tảng của mình mức lợi suất hàng năm khoảng 4% dưới tên gọi "phần thưởng lòng trung thành".

Mô hình này đã tạo ra một vùng xám pháp lý: luật cấm các nhà phát hành trả lãi nhưng không định nghĩa hành động của các bên trung gian hoặc sàn giao dịch. Trong năm 2024, riêng phí phân phối mà Circle trả cho Coinbase đã lên tới 900 triệu USD. Hiện tượng này đã gây ra sự phản đối mạnh mẽ từ Hiệp hội Ngân hàng Hoa Kỳ (ABA), tổ chức đã cáo buộc đây là một trường hợp điển hình của "trục lợi quy định". Vào tháng 1 năm 2026, Thượng viện đã cố gắng lấp lỗ hổng này thông qua Đạo luật CLARITY, nhưng nỗ lực này đã bị đình trệ do hoạt động vận động hành lang quyết liệt từ các gã khổng lồ như Coinbase và phản hồi tiêu cực từ thị trường, phản ánh rằng cuộc đối đầu giữa các lực lượng tài chính mới nổi và quyền lực tài chính truyền thống đã lên đến đỉnh điểm.

Góc nhìn vĩ mô: Nhu cầu trái phiếu kho bạc Mỹ, quyền bá chủ của đồng USD và cạnh tranh tiền tệ địa chính trị

Cán cân của cuộc chiến này cuối cùng có thể được định đoạt bởi các lợi ích quốc gia cấp cao hơn. Đầu tiên là vấn đề tài trợ nợ của Mỹ. Theo đánh giá của Citigroup, stablecoin có thể thay thế tới 908 tỷ USD tiền gửi ngân hàng truyền thống vào năm 2030. Với việc Đạo luật GENIUS bắt buộc stablecoin phải được bảo chứng bằng Trái phiếu Kho bạc Mỹ làm tài sản cơ sở, việc mở rộng quy mô stablecoin sẽ trực tiếp chuyển hóa thành nhu cầu mạnh mẽ đối với Trái phiếu Kho bạc Mỹ. Trong bối cảnh nợ quốc gia của Mỹ hiện đã vượt quá 36 nghìn tỷ USD và các chủ nợ nước ngoài truyền thống cho thấy sự sụt giảm nhu cầu nắm giữ thêm, stablecoin đã trở thành một công cụ quan trọng để duy trì thanh khoản cho Trái phiếu Kho bạc Mỹ.

Thứ hai là cuộc cạnh tranh công nghệ tiền tệ ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc. Vào tháng 12 năm 2025, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc thông báo rằng đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số (e-CNY) sẽ trả lãi cho các ví kỹ thuật số trong các ngân hàng thương mại. Động thái này đánh dấu việc mở rộng chính thức của đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số từ chức năng "tiền mặt kỹ thuật số" sang chức năng "tiền gửi kỹ thuật số". Những người trong ngành, bao gồm Giám đốc Chính sách của Coinbase, đã chỉ ra rằng nếu Mỹ cấm thanh toán lãi suất stablecoin thông qua các luật lệ quá mức trong khi Trung Quốc cung cấp lợi suất lãi suất thông qua đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số, thì khả năng cạnh tranh của đồng đô la Mỹ trong thanh toán thương mại kỹ thuật số toàn cầu sẽ đối mặt với nguy cơ bị suy giảm. Góc nhìn địa chính trị này giải thích tại sao ông Trump, sau khi gặp CEO Coinbase Brian Armstrong, đã kiên quyết tuyên bố rằng "người Mỹ nên kiếm được nhiều tiền hơn từ chính tiền của họ" — logic đằng sau điều này không chỉ là các lá phiếu chính trị, mà còn là một trận chiến để bảo vệ vị thế của đồng đô la Mỹ.

Triển vọng hồi kết: Khoảnh khắc "gọi xe công nghệ" của ngành ngân hàng và sự hội tụ hệ thống

Nhìn lại lịch sử, đổi mới tài chính thường đi kèm với những ma sát quy định gay gắt. Cuộc tấn công hiện tại của ngành ngân hàng chống lại stablecoin rất giống với nỗ lực của ngành taxi nhằm ngăn chặn sự thâm nhập của các dịch vụ gọi xe công nghệ nhiều năm trước. Trong khi ngành ngân hàng sở hữu sức mạnh vận động hành lang chính trị to lớn và câu chuyện về rủi ro hệ thống, thì những lợi ích về hiệu suất và lợi nhuận mà công nghệ mang lại đại diện cho một xu hướng không thể đảo ngược.

Kết quả tương lai của cuộc chơi này có thể biểu hiện dưới dạng "hội tụ" thay vì "loại bỏ". Một mặt, các cơ quan quản lý như OCC (Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ) sẽ dần hoàn thiện các quy tắc tính lãi cho stablecoin, có thể đưa ra quy định quản lý khác biệt giữa "phần thưởng giao dịch" và "thu nhập đầu tư thụ động", hạn chế sự mở rộng mất trật tự trong khi vẫn duy trì sức sống cạnh tranh. Một mặt khác, các ngân hàng truyền thống đang trải qua quá trình "nếu không thể đánh bại họ, hãy gia nhập cùng họ". Khi Đạo luật GENIUS làm rõ vị thế pháp lý cho các ngân hàng phát hành stablecoin, các gã khổng lồ như JPMorgan Chase và BNY Mellon dự kiến sẽ tung ra các loại stablecoin có lãi suất tuân thủ pháp lý cho công chúng vào khoảng năm 2027.

Trong canh bạc nghìn tỷ đô la này, sự không chắc chắn lớn nhất đến từ các ngân hàng cộng đồng vừa và nhỏ vốn dựa dẫm nhiều vào tiền gửi bán lẻ lãi suất thấp. Bị kẹp giữa các ngân hàng lớn có nguồn lực để chuyển đổi và các nền tảng stablecoin có lợi thế công nghệ, không gian sinh tồn của các ngân hàng vừa và nhỏ sẽ càng bị thu hẹp. Điểm đến cuối cùng của cuộc chiến lãi suất này sẽ là một kỷ nguyên mới, nơi chủ quyền tài sản cá nhân được tăng cường, biên lãi suất của các tổ chức tài chính trở lại mức hợp lý và hệ thống đồng đô la Mỹ hoàn tất quá trình nâng cấp kỹ thuật số được hỗ trợ bởi công nghệ blockchain.