Những “zombie” có ví: Mặt tối của thanh toán AI

x402, một giao thức của Coinbase xây dựng cho việc thanh toán giữa các agent, đã xử lý khoảng 200 triệu giao dịch kể từ khi ra mắt. Điều này thường được dùng làm bằng chứng cho những người lạc quan về AI rằng máy móc có thể tự quản lý tiền mà không cần con người. Nhà khoa học người Đức kiêm chuyên gia nghiên cứu AI Joscha Bach cũng từng phát biểu như vậy.

Nhưng liệu điều này đúng được bao nhiêu phần? Báo cáo về trạng thái thanh toán của AI Agent năm 2026 của BeInCrypto cho thấy phần lớn các giao dịch của agent đều có giá trị dưới một cent.

Thực tế, trong một mẫu x402 trong 35 ngày, các agent đã thực hiện 6.4 triệu giao dịch nhưng chỉ xử lý tổng cộng 120,000 USD.

Vậy, sự lạc quan về AI có đang đi quá xa thực tế?

What if there is no hard problem? @Plinz pic.twitter.com/ib81qNulzW

— Machine Learning Street Talk (@MLStreetTalk) November 2, 2026

Tiền có thực sự vận hành được mà không cần con người?

Joscha Bach xem tiền như một chuỗi “nhân – quả” tồn tại độc lập với giấy tờ hay mực in. Theo ông, phần mềm hoàn toàn có thể tự duy trì chuỗi đó.

“Nó có thể vận hành cả thị trường chứng khoán mà không cần sự can thiệp của con người. Do đó, có thể nói tiền không thực sự cần con người nữa một khi nó đã tồn tại, chỉ cần có máy móc biết xử lý tiền.”

Báo cáo về trạng thái thanh toán của AI Agent năm 2026 của BeInCrypto cho thấy rằng 90.8% các khoản thanh toán từ agent có giá trị chưa đến một cent.

Các agent chủ yếu chi tiêu để mua thông tin, trong đó việc kiểm tra an toàn token và tìm kiếm trên web là những dịch vụ phổ biến nhất. Kết quả này mang tính kiểm nghiệm thực tế hơn là một cơn sốt bùng nổ.

Tại sao các khoản thanh toán của agent vẫn phụ thuộc vào ngân sách do con người kiểm soát?

Báo cáo này đã xem xét 19 sản phẩm AI và các luồng tài chính, từ công cụ sàn giao dịch cho tới hệ thống ngân hàng. Trong đó, 14 sản phẩm chỉ vận hành trong giới hạn đã được con người phê duyệt trước.

Không có sản phẩm nào cho phép agent tự quyết mục tiêu của mình. Ngoài ra, 5 trên 7 nền tảng giao dịch đều cấm agent rút tiền khỏi hệ thống.

Dữ liệu giao dịch cũng cho kết quả tương tự. Trên sàn Hyperliquid, các ứng dụng được gắn nhãn “AI” chỉ chiếm 0.55% trong tổng số 653 triệu USD giao dịch từ 01/01/2026 đến 25/08/2026.

Vì vậy, kiểu “tiền máy chủ động” mà Bach nói chỉ tồn tại trong lý thuyết. Thực tế, con người vẫn là bên quyết định ngân sách, do đó rủi ro về giới hạn chi tiêu vẫn là chủ đề tranh luận lớn trong giới kinh doanh.

Chuyện gì xảy ra khi “zombie” nắm giữ chìa khóa tài chính?

Joscha Bach gọi một chương trình đánh cờ là “zombie”: rất giỏi nhiệm vụ, nhưng bên trong không hề có trải nghiệm tự nhận thức. Nếu vậy, agent thực hiện thanh toán dữ liệu cũng thuộc loại “zombie” này.

Ông cho rằng ý thức giống như một thuật toán học cho phép não tự giám sát nhận thức của mình. Nhà khoa học thần kinh Anil Seth — người từng tranh luận với Bach — lại cho rằng ý thức phụ thuộc vào sinh học sống.

Dù thế nào, những agent hiện nay đều không có khả năng “tự kiểm soát”, và điều đó dẫn tới không ít tổn thất. Tháng 05/2026, một hacker đã đăng tải tin nhắn bằng mã Morse, sau đó chatbot Grok của xAI dịch lại nội dung này.

Bankrbot — một agent trong mảng crypto có khả năng chi tiền từ ví liên kết — đã xem câu trả lời này là lệnh chuyển và gửi đi 175,000 USD token. Sau vụ tấn công lợi dụng mã Morse này, khoảng 80% số tiền đã được hoàn trả.

Một vụ việc khác, một hacker đã truy cập vào dashboard của AIXBT, một agent AI chuyên đăng bình luận thị trường. Vụ đột nhập làm thất thoát 55.5 Ethereum (ETH), được định giá 106,200 USD tại thời điểm của báo cáo.

“Không ai truy vấn blockchain trực tiếp… Khác với con người, agent sẽ không bao giờ dừng lại và suy nghĩ: con số này có vấn đề gì không?” — Rodrigo Coelho, CEO Edge & Node chia sẻ trong báo cáo của BeInCrypto

Coelho cũng cảnh báo rằng khi nhiều agent cùng lấy thông tin từ một nguồn, hàng loạt sai sót kiểu này có thể xảy ra đồng thời. Điều này đúng với ý kiến của Bach rằng các mô hình AI khác nhau thường sẽ học được những đặc điểm nội tại khá giống nhau.

Hiện tại, chưa có sản phẩm nào để agent tự đặt mục tiêu cho mình. Nếu điều đó xảy ra trong tương lai, tranh luận về “ý thức” sẽ không còn là vấn đề triết học, mà trở thành câu hỏi về trách nhiệm pháp lý.