30,000 EUR để đọc hợp đồng: Phí công chứng tại Đức gây sốt sau phản ứng ‘Wow' của Musk

Elon Musk chỉ dùng một từ để nói về cuộc tranh luận sôi nổi nhất trong giới startup châu Âu tuần này: “Wow.” Câu chuyện bắt nguồn từ bài đăng của CEO Stripe, Patrick Collison, kể về một nhà sáng lập người Đức phải trả 30,000 EUR phí công chứng chỉ để nghe đọc to hợp đồng đầu tư dài 90 trang — theo quy định của luật pháp Đức.

Collison đã hỏi nhà sáng lập xem liệu những câu chuyện “kinh dị” về thủ tục hành chính trong lĩnh vực startup ở Đức có bị thổi phồng không. Câu trả lời là còn bị đánh giá thấp. Công ty đầu tiên của anh ấy đã chi trả số tiền đó và mất nguyên một ngày làm việc. Công ty thứ hai thì anh ấy thành lập ở nước khác.

Tại sao phí công chứng ở Đức có thể lên tới 30,000 EUR

Quy định này là có thật. Câu chuyện Collison kể liên quan tới Điều 13 của Beurkundungsgesetz, luật công chứng của Đức. Điều luật này yêu cầu công chứng viên phải đọc to toàn bộ văn bản trước mặt tất cả các bên liên quan.

Met a German founder this week and asked him if all the stories one reads about the challenges of startups in Germany are exaggerated. "No, they're understated." Proceeded to describe spending a full day having a 90-page investment contract read to him (mandatory under German…

— Patrick Collison (@patrickc) August 29, 2026

Sau khi nghe đọc xong, các bên phải đồng ý và ký bằng tay. Các công ty khởi nghiệp thường gặp trở ngại vì hình thức công ty chuẩn ở Đức – GmbH – không thể chuyển nhượng cổ phần hay tăng vốn mà thiếu văn bản được công chứng.

Mức phí được quy định bởi nhà nước chứ không phải do công chứng viên tự đặt ra. Một luật khác, GNotKG, quy định số tiền này dựa trên giá trị của thương vụ. Giá trị càng lớn thì phí càng cao, không quan trọng là thời gian đọc hết bao lâu.

Tòa án đã ủng hộ cơ chế tính phí này, được luật sư đầu tư mạo hiểm Wolfgang Weitnauer nhắc đến trong một phán quyết từ Tòa án cấp cao vùng Karlsruhe về một thương vụ đầu tư ở Đức.

Các nhà đầu tư đã rót khoảng 7 triệu EUR vào một công ty được định giá 21 triệu EUR trước vòng gọi vốn. Điều khoản về khả năng thoái vốn trong hợp đồng cũng được tính vào tổng giá trị tài liệu cần công chứng.

Vì vậy, công chứng viên đã xác định giao dịch này trị giá khoảng 35 triệu EUR. Riêng tiền đọc hợp đồng đã lên tới 63,110.85 EUR. Tổng phí công chứng đạt gần 100,000 EUR và tòa án xác nhận hoàn toàn hợp lệ.

Các founder trong lĩnh vực crypto có thể đã quen với chuyện này, vì Đức đang dẫn đầu EU về số lượng giấy phép theo khung quản lý Markets in Crypto-Assets (MiCA).

Dù vậy, nhiều startup crypto đang rời Đức để tìm môi trường thân thiện hơn. Các công ty nhỏ cho biết chi phí tuân thủ MiCA cao hơn nhiều so với lợi ích mà thị trường chung mang lại.

Các nhà sáng lập phản ứng khi Brussels soạn thảo giải pháp thay thế

Phản ứng ngắn gọn của Musk trên mạng xã hội là tiếng nói lớn nhất, nhưng sự so sánh rõ ràng nhất lại đến từ các nhà đầu tư. Paul Graham – đồng sáng lập Y Combinator – bình luận rằng các nhà đầu tư ở Mỹ chỉ cần kiểm tra tên và con số rồi chốt thương vụ theo mẫu SAFE (simple agreement for future equity) chuẩn hóa mà không phải làm gì thêm.

Whereas in the US we can safely invest on a safe sent via the YC system without even looking at any part except the names and numbers, because we know the text will be the identical standard text.

— Paul Graham (@paulg) August 29, 2026

Không có chuyện đọc công khai. Không có khung phí cố định do luật quy định.

“Hợp đồng của chúng tôi (Lieferando) còn dài hơn, buổi đọc kéo dài xuyên đêm và tất nhiên là bằng tiếng Đức. Tôi nghĩ chi phí ít nhất là 200,000 EUR. Thậm chí công chứng viên còn dừng lại khi tôi đi vệ sinh. Mà cũng vui lắm đấy,” nhà sáng lập Just Eat Takeaway – Jitse Groen – chia sẻ.

Con số này chỉ là ước tính, chứ chưa phải là hóa đơn được kiểm toán.

Không chỉ ở Đức, nỗi khổ này còn xuất hiện ở nhiều nơi khác. Nhà sáng lập người Ý, Stefano, kể lại vòng seed round suýt chết yểu chỉ vì công chứng viên Ý và Bỉ tranh cãi về một giấy ủy quyền dịch thuật. Kết thúc vụ việc, công ty nhận hóa đơn 21,000 EUR và buộc phải ký trực tiếp mới được công nhận.

Sharing our own horror story:In December we’ve closed our Seed round with a UK lead investor. Since our company was incorporated in Italy and participated by a Belgium fund we had to translate a PoA in 3 languages and almost lost the deal because the Italian and Belgium notary…

— Stefano (@nerder_) August 29, 2026

Dù vậy, Brussels đã chuẩn bị sẵn giải pháp. Vào tháng 03/2024, Ủy ban châu Âu đề xuất EU Inc — mô hình công ty áp dụng trên toàn EU cho phép thành lập hoàn toàn kỹ thuật số chỉ trong 48 giờ.

Tuy vậy, một điều khoản gây tranh cãi đang nổi lên. Điều 14 của bản dự thảo yêu cầu điều lệ công ty phải qua kiểm tra dự phòng của cơ quan hành chính, tòa án hoặc công chứng viên. Người phản đối cho rằng cách viết này vô tình tạo cơ hội cho nhóm lợi ích công chứng quay lại.

Collison không chỉ đăng bài cho vui — trước đó năm ngày, ông còn cùng cựu chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu Mario Draghi sáng lập nhóm Rhine Group.

An announcement: Under the leadership of Mario Draghi and @patrickc we have set up the Rhine Group: policymakers, economists, entrepreneurs and business people pushing European reforms and the Draghi agenda. https://t.co/ZtoW7Rb173

— Luis Garicano 🇪🇺🇺🇦 (@lugaricano) August 24, 2026

Diễn đàn 55 thành viên này mong muốn biến báo cáo cạnh tranh Châu Âu 2024 của Draghi thành những cải cách thực tế và dự kiến gặp mặt lần đầu vào cuối tháng 09/2024.

Việc điều khoản công chứng có còn được giữ lại trong các cuộc thảo luận về EU Inc. sẽ quyết định liệu mô hình công ty mới của châu Âu có loại bỏ được nghi thức đọc hợp đồng hay chỉ khoác lên nó lớp vỏ mới.

Đăng ký kênh YouTube của chúng tôi để lắng nghe các nhà lãnh đạo và phóng viên phân tích chuyên sâu