Sàn giao dịch AscendEX sụp đổ đưa châu Âu đối mặt với thử thách MiCA đầu tiên

Cơ quan Quản lý Chứng khoán và Thị trường châu Âu (ESMA) vừa tiến hành đợt kiểm tra chuyên sâu đầu tiên đối với các công ty crypto được cấp phép kể từ ngày 08/07/2024, tập trung vào vấn đề lưu ký tài sản dưới góc độ toàn EU. Sự kiện này diễn ra chỉ vài ngày sau khi MiCA chính thức có hiệu lực hoàn toàn và sàn giao dịch crypto nổi tiếng AscendEX (trước đây là BitMax) đã dừng hoạt động.

ESMA không liên kết trực tiếp hai sự kiện này. Tuy nhiên, việc xảy ra cùng lúc đã cho các nhà quản lý thấy rõ hệ quả thật của việc quản lý lưu ký crypto thất bại đối với người dùng.

ESMA kiểm tra lưu ký nhắm vào điểm yếu lớn nhất của crypto

Trong thông báo ngày 08/07/2024, ESMA cho biết đợt kiểm tra chung (CSA) sẽ đánh giá cách các nhà cung cấp dịch vụ tài sản crypto (CASP) quản lý rủi ro lưu ký. Cơ quan quản lý quốc gia ở các nước thành viên sẽ lựa chọn kiểm tra một mẫu các công ty đã được cấp phép, bắt đầu từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027.

Các hoạt động kiểm tra lần này tập trung vào những rủi ro riêng có của công nghệ sổ cái phân tán (DLT). Hội đồng đánh giá sẽ rà soát về quản trị, quản lý khóa lưu trữ, kiểm soát giao dịch, phát hiện sự cố, rủi ro hợp đồng thông minh cũng như mức độ phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba.

ESMA từng áp dụng những đợt kiểm tra như vậy với các nhà quản lý quỹ trong nhiều năm. Việc mở rộng hình thức này sang crypto đã đưa ngành vào phạm vi giám sát chính thống của EU. Hoạt động kiểm tra này cũng dựa vào Đạo luật Tăng cường năng lực vận hành số (DORA), có hiệu lực với các tổ chức tài chính từ tháng 01/2025.

Kết quả sẽ được tổng hợp thành báo cáo gửi Hội đồng Giám sát ESMA vào nửa cuối năm 2027. Nhiều luật sư trong ngành đã đánh giá giai đoạn thực thi mới là “bài kiểm tra thực sự” đối với thị trường crypto vừa được cấp phép ở châu Âu.

Đăng ký kênh YouTube của chúng tôi để xem những chia sẻ chuyên sâu từ các chuyên gia và nhà báo

Sự sụp đổ của AscendEX cho thấy điều mà ESMA muốn phòng tránh

Sàn giao dịch crypto AscendEX đã thông báo ngừng hoạt động vào ngày 01/07/2024, viện dẫn lý do là quy định MiCA mới, một thương vụ gọi vốn thất bại và áp lực thị trường. Từ nay, mọi lệnh rút tiền đều phải qua kiểm duyệt thủ công, khách hàng không được đảm bảo về thời gian hay số tiền rút.

AscendEX đã đổi tên từ BitMax.io vào ngày 22/03/2021.

Nhà điều tra blockchain ZachXBT đã cảnh báo về sàn này vào ngày 26/06/2024. Anh nhận thấy các ví nóng của AscendEX thiếu hầu hết các token lớn như ether (ETH), Tether (USDT) và Solana (SOL), trong khi nạp tiền vẫn cho phép nhưng rút thì bị đóng băng.

“Ví nóng công khai của họ hiện không có đủ tài sản thanh khoản để đáp ứng các yêu cầu rút tiền lên đến hàng triệu USD mà tôi đã xác minh từ người dùng,” ZachXBT chia sẻ trên Telegram.

Theo dõi chúng tôi trên X để cập nhật tin tức nhanh nhất

Anh cũng kêu gọi các nạn nhân liên hệ báo cáo cho cơ quan chức năng và nhà quản lý, đồng thời nhắc đến tên đồng sáng lập George (Jing) Cao.

AscendEX không nằm trong phạm vi của đợt kiểm tra lần này, vì chỉ những công ty crypto đã được cấp phép mới được giám sát. Tuy nhiên, trường hợp của AscendEX lại chính là ví dụ mà ESMA muốn các đơn vị khác tránh mắc phải.

Trong một thông báo ngày 23/06/2024, cơ quan quản lý nhấn mạnh những nền tảng chưa được cấp phép cần phải dừng hoạt động một cách trật tự. Việc lưu ký chỉ duy trì khi thực sự cần thiết, đồng thời phải thông báo lộ trình chấm dứt dịch vụ rõ ràng cho khách hàng.

Hello,Sorry for your loss AscendEX suspended withdrawals for many other users as well.I have just DM’d the AscendEX co-founders personal phone number so you can call him yourself to try to get your funds back.I published warnings on Telegram about the CEX.Regards,ZachXBT pic.twitter.com/KTOSAuamk9

— ZachXBT (@zachxbt) July 6, 2026

ESMA cũng khuyến nghị người dùng rút tài sản khỏi các nền tảng chưa có giấy phép, chuyển sang các nhà cung cấp được cấp phép hoặc ví tự quản, bởi họ sẽ không được bảo vệ bởi MiCA.

Tuy nhiên, khuyến nghị này trở nên vô nghĩa khi AscendEX đóng băng rút tiền. Đây chính là ví dụ cho thấy hậu quả trực tiếp mà nhà quản lý muốn các công ty có giấy phép phải chứng minh rằng họ đủ năng lực vượt qua.

AscendEX từng gặp trường hợp tương tự trước đây. Một vụ hack ví nóng vào tháng 12/2021 đã khiến sàn này mất 77.7 triệu USD, theo công ty bảo mật PeckShield. Khi đó, họ hứa sẽ hoàn trả toàn bộ. Nhưng đến nay, AscendEX lại không còn bất kỳ cam kết nào với người dùng.

Từ giai đoạn cấp phép đến giai đoạn thực thi và kiểm soát

Việc áp dụng MiCA đã khiến thị trường crypto tại châu Âu bị sàng lọc mạnh mẽ. Chỉ còn khoảng 210 trên tổng số hơn 1,200 công ty crypto từng đăng ký được cấp phép chính thức. Chỉ có 14 nền tảng được cho là đã sở hữu giấy phép trao đổi trên toàn EU.

Các sàn lớn cũng đã rút khỏi thị trường châu Âu. Binance ghi nhận lượng rút tiền trong tuần cao nhất trong hơn 3 năm khi rời khỏi EU, còn Bybit cũng bắt đầu hạn chế người dùng tại châu Âu. Tuy nhiên, cả hai sàn vẫn đảm bảo cho khách hàng rút tiền bình thường.

Lịch sử cho thấy những trường hợp khủng hoảng nếu được điều tra kỹ sẽ mang lại nhiều bài học. Celsius từng đổ lỗi cho thị trường biến động mạnh trước khi phá sản vào năm 2022, BlockFills thì đóng băng rút tiền đầu năm nay và sau đó lộ ra khoản thiếu hụt đến 75 triệu USD. AscendEX thì lấy lý do pháp lý dù thực tế ví lạnh đã cạn kiệt.

Kết quả rà soát tập trung của ESMA sẽ chỉ được công bố vào cuối năm 2027. Câu hỏi đặt ra là, liệu các quy định về lưu ký trên giấy có đủ sức ngăn chặn xuất hiện thêm những “AscendEX khác” trong phạm vi thị trường được quản lý hay không.