Quyền riêng tư là bài kiểm tra quyền kỹ thuật số cho Web3, theo lời COO Beldex, tiến sĩ Alex Mok Kong Ming

Quyền riêng tư trực tuyến đang trở thành một trong những chủ đề nóng nhất của Web3. Các blockchain công khai giúp giao dịch minh bạch, nhưng đồng thời cũng tạo ra một thế giới mà mọi hoạt động ví, thói quen chi tiêu, lương thưởng và các mối quan hệ tài chính có thể bị nhìn thấy mãi mãi.

Song song đó, mỗi lần sử dụng Internet hàng ngày đều để lại nhiều dữ liệu phụ trợ (metadata). Các ứng dụng nhắn tin liên kết số điện thoại với danh tính. Trình duyệt tiết lộ vị trí và thói quen sử dụng. Các hệ thống AI giúp phân tích hồ sơ số lượng lớn ngày càng nhanh và tiết kiệm hơn. Với người dùng, quyền riêng tư ngày càng giống một quyền cơ bản thay vì chỉ là tính năng bổ sung.

Theo tiến sĩ Alex Mok Kong Ming, COO của Beldex, đây chính là vấn đề mà Web3 cần đối mặt.

“Quyền riêng tư không phải là một tính năng. Đó là quyền cơ bản. Web3 sinh ra từ ý tưởng cho phép mọi người kiểm soát tiền, danh tính và giao tiếp của mình. Nếu không có quyền riêng tư, Web3 chẳng khác gì một phiên bản Web2 giám sát, chỉ là minh bạch hơn mà thôi,” ông chia sẻ.

Beldex xây dựng hệ sinh thái xung quanh ý tưởng này, với những sản phẩm như BChat, BelNet, Beldex Browser, Beldex Wallet và BNS. Mục tiêu là giúp quyền riêng tư áp dụng được cho giao tiếp, lướt web, xác thực danh tính và giao dịch, thay vì chỉ gói gọn trong một sản phẩm riêng lẻ.

Quyền riêng tư giờ là vấn đề bảo vệ người dùng

Trong thế giới crypto, quyền riêng tư thường được bàn đến dưới góc độ tuân thủ, quy định và ngăn chặn lạm dụng. Theo Mok, cách nhìn này bỏ qua vấn đề cấp bách mà người dùng hàng ngày đang đối mặt.

Các blockchain công khai tạo ra sự minh bạch để tăng lòng tin. Nhờ vậy, người dùng có thể kiểm chứng giao dịch, kiểm tra lượng cung và giảm sự phụ thuộc vào bên trung gian. Tuy nhiên, mức độ công khai này đồng nghĩa với việc mọi hành vi tài chính cá nhân có thể bị lộ khi người dùng chi trả, nhận lương, tiết kiệm hay làm ăn kinh doanh.

“Bây giờ ai cũng có thể phân tích dữ liệu blockchain công khai để vẽ ra chân dung tài chính của bạn. Đây vốn không phải mục tiêu ban đầu của crypto. Quyền riêng tư sẽ trả lại sự tự do và nhân phẩm khi tham gia vào thế giới số,” Mok nói.

Ông cho rằng, vấn đề nay càng nghiêm trọng hơn bởi hoạt động giám sát được tự động hóa dễ dàng hơn nhiều. Người dùng để lại dấu vết thông tin ở mọi hoạt động nhắn tin, lướt web, chi trả, app và thiết bị. AI giờ có thể xử lý mọi thứ này với tốc độ và chi phí rất thấp so với trước đây chỉ vài năm.

“Mọi người bắt đầu nhận ra rõ hơn cuộc sống của mình đang bị theo dõi như thế nào. Luật về giám sát ngày càng mở rộng. Việc thu thập dữ liệu đã trở nên bình thường. AI khiến việc phân tích và theo dõi hàng loạt trở nên nhanh, rẻ và khó nhận biết hơn rất nhiều,” ông chia sẻ.

Điều này tạo nên một tiêu chuẩn mới cho các dự án Web3. Quyền riêng tư phải trở thành một phần trong trải nghiệm người dùng, không còn là điều tuỳ chọn nữa.

Với Beldex, điều đó đồng nghĩa với việc xây dựng các công cụ bảo vệ quyền riêng tư cho mọi hoạt động số hằng ngày như nhắn tin qua BChat, truy cập mạng riêng tư với BelNet, lướt web tập trung vào quyền riêng tư bằng Beldex Browser, và sử dụng ví Beldex Wallet để quản lý tài khoản cá nhân một cách bảo mật.

Quyền riêng tư tài chính cần sự minh bạch có chọn lọc

Mâu thuẫn giữa minh bạch và riêng tư thể hiện rõ nét nhất trong hoạt động tài chính blockchain. Người dùng muốn hệ thống có thể kiểm chứng, nhưng cũng cần bảo vệ khỏi việc bị soi xét vĩnh viễn.

Mok tin rằng Web3 nên hướng đến “minh bạch có chọn lọc” — nơi người dùng chỉ chứng minh những gì cần thiết, không phải phơi bày toàn bộ thông tin cá nhân.

“Nhiều người lầm tưởng rằng blockchain cứ phải công khai mọi thứ mới hợp pháp. Thực ra, giải pháp thật sự là minh bạch có chọn lọc. Mỗi người nên có quyền chứng minh thông tin khi cần thiết mà không phải tiết lộ hết mọi thứ về bản thân,” ông nhấn mạnh.

Các hệ thống zero-knowledge là một trong những cách tiếp cận hướng đến sự cân bằng này. Người dùng có thể xác minh điều kiện tham gia, độ tuổi hay tuân thủ quy định mà không cần tiết lộ toàn bộ lịch sử hoạt động hoặc thông tin cá nhân của mình.

Beldex đang nghiên cứu các hệ thống xác minh độ tuổi dựa trên zk như một ví dụ thực tế. Mục đích là đảm bảo tính trách nhiệm đồng thời vẫn bảo vệ tối đa quyền riêng tư cho người dùng.

Điểm khác biệt này rất quan trọng với các dự án crypto chú trọng tới quyền riêng tư. Mok khẳng định quyền riêng tư và tuân thủ luật pháp hoàn toàn có thể song hành, nếu hệ thống được thiết kế với sự minh bạch linh hoạt và phù hợp pháp luật.

Beldex triển khai hướng đi này thông qua những sản phẩm bảo mật mặc định, và đồng thời vẫn tạo lối tiếp cận phù hợp với các quy định pháp lý. Theo Mok, công ty đã công bố white paper đạt chuẩn MiCA và được thông báo tới cơ quan quản lý tại EU.

Quyền riêng tư trong nhắn tin bắt đầu từ dữ liệu phụ trợ

BChat là một trong những sản phẩm trọng điểm của hệ sinh thái Beldex. Ứng dụng này được thiết kế như một trình nhắn tin bảo mật, không cần số điện thoại, email hay bất kỳ thông tin nhận dạng cá nhân nào để giao tiếp.

Theo Mok, điều này rất quan trọng bởi số điện thoại đã âm thầm trở thành “chìa khóa định danh” trên Internet hiện nay.

“Số điện thoại của bạn gần như là định danh toàn cầu. Nó kết nối các tin nhắn, tài khoản mạng xã hội, dịch vụ tài chính và cả danh tính thật của bạn thành một điểm để theo dõi thống nhất,” ông nói.

Hệ thống nhắn tin không cần số điện thoại giúp phá vỡ mô hình này. BChat sử dụng BChat ID thay cho số điện thoại hay email, cho phép người dùng giao tiếp một cách bảo mật mà không phải lo ngại lộ các liên kết nhận dạng phổ biến.

Mok cũng lưu ý rằng metadata chính là một trong những rủi ro thường bị bỏ qua khi nói về quyền riêng tư trong trò chuyện. Dù nội dung tin nhắn đã được mã hóa đầu cuối, dữ liệu phụ trợ có thể tiết lộ bạn đang nói chuyện với ai, vào lúc nào, tần suất ra sao và qua đó vẽ nên “bản đồ” các mối quan hệ xã hội của bạn.

“Mã hóa chỉ bảo vệ nội dung trò chuyện. Metadata lại vẽ nên bạn là ai,” ông nói thêm.

BChat được xây dựng nhằm giải quyết vấn đề này ở cấp độ mạng lưới. Tin nhắn sẽ được chuyển qua các masternode phi tập trung và sản phẩm được thiết kế sao cho không thu thập hoặc lưu trữ thông tin cá nhân của người dùng.

Đối với các nhà báo, nhà hoạt động, người nổi tiếng, doanh nghiệp hoặc bất kỳ ai, điều này giúp hạn chế rủi ro bị lộ thông tin mà các ứng dụng nhắn tin truyền thống thường gặp phải.

BelNet mang lại sự riêng tư khi truy cập internet

Tính riêng tư sẽ không còn ý nghĩa nếu chỉ dừng lại ở nhắn tin. Người dùng dù đã bảo vệ cuộc trò chuyện của mình thì vẫn có thể bị lộ hoạt động duyệt web, địa chỉ IP, vị trí hoặc các thông tin khác khi truy cập internet thông thường.

BelNet là sản phẩm VPN phi tập trung của Beldex. Ứng dụng này dùng cơ chế định tuyến “onion” và mạng lưới masternode của Beldex để định tuyến dữ liệu qua nhiều điểm tiếp nối và điểm thoát. Nhờ đó, người dùng có thể truy cập internet riêng tư mà không còn phụ thuộc vào bất kỳ nhà cung cấp trung tâm nào.

Mok cho rằng đây là một vấn đề về niềm tin.

“Dịch vụ bảo mật tập trung luôn yêu cầu đặt niềm tin vào bên cung cấp. Nhưng khi phi tập trung, bạn không cần phải tin ai cả,” anh cho biết.

VPN truyền thống yêu cầu người dùng phải tin tưởng hoàn toàn một công ty quản lý đường truyền của mình. BelNet phân phối đường truyền trên khắp mạng lưới của Beldex, giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào bất cứ cá nhân hay tổ chức nào. Ngoài ra, người dùng có thể đưa các ứng dụng web riêng tư lên các tên miền .bdx thông qua BNS trên BelNet, khá tương tự cách mà các tên miền .onion sử dụng trên mạng Tor.

Điều này giúp Beldex mở rộng vai trò của mình, không chỉ gói gọn trong thanh toán riêng tư mà còn hỗ trợ duyệt web, truy cập website và lưu trữ ứng dụng riêng tư trên cùng một hệ sinh thái.

Beldex Browser biến quyền riêng tư thành trải nghiệm dễ dùng hơn

Beldex Browser phát triển dựa trên BelNet bằng cách tích hợp quyền truy cập riêng tư và phi tập trung ngay trong trình duyệt. Sản phẩm hướng đến việc giảm theo dõi, loại bỏ quảng cáo gây phiền phức và giúp người dùng lướt web tập trung vào quyền riêng tư mà không cần thiết lập nhiều công cụ phức tạp.

Theo Mok, sự phức tạp là một rào cản lớn nhất khiến quyền riêng tư chưa được áp dụng rộng rãi.

“Vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là người dùng không biết về quyền riêng tư. Vấn đề là nó quá khó dùng. Nhiều công cụ bảo mật rất rắc rối. Người dùng không nên cần kiến thức kỹ thuật để tự bảo vệ mình trên mạng,” anh chia sẻ.

Và đó là lý do Beldex Browser có vai trò rất quan trọng trong toàn bộ hệ sinh thái. Nó giúp người dùng có một công cụ quen thuộc để truy cập internet riêng tư, thay vì phải học về cách định tuyến mạng, masternode hoặc cấu hình các cài đặt phức tạp. Tất cả đều nằm trong một trình duyệt thân thiện, dễ sử dụng.

Để quyền riêng tư Web3 thực sự đến được với số đông, thiết kế sản phẩm phải đơn giản hóa trải nghiệm người dùng, không chỉ tập trung vào mã hóa công nghệ phía sau.

Quyền riêng tư cần một hệ sinh thái, không phải một ứng dụng đơn lẻ

Lập luận cốt lõi của Beldex là quyền riêng tư không thể tồn tại bền vững nếu chỉ đơn thuần là một tính năng riêng lẻ. Người dùng có thể bảo vệ tin nhắn nhưng lại để lộ ví tiền. Hoặc bảo vệ các giao dịch, nhưng lại để lộ danh tính khi lướt web. Một ứng dụng riêng tư không thể bảo vệ bạn nếu bạn bị lộ số điện thoại, email hay địa chỉ ví công khai.

Đó là lý do Beldex kết nối BChat, BelNet, Beldex Browser, Beldex Wallet và BNS thành một hệ sinh thái thống nhất.

“Cuộc sống số ngày nay bao gồm cả liên lạc, tài chính, lướt web và danh tính. Quyền riêng tư phải đi theo người dùng ở mọi nơi, chứ không thể chỉ sống trong một ứng dụng,” Mok nhấn mạnh.

BNS giúp thay thế những địa chỉ ví dài dòng, ID trên BChat hoặc địa chỉ BelNet phức tạp thành tên dễ đọc, dễ nhớ dành cho người dùng, đồng thời vẫn giữ tính riêng tư là ưu tiên hàng đầu trong thiết kế.

Beldex cũng đang phát triển một marketplace phi tập trung, nơi người dùng có thể mua bán tên miền .bdx BNS trực tiếp với nhau mà không cần qua bên trung gian nào.

Hiện tại, BDX cũng đã được giao dịch trên các nền tảng swap phi tập trung và riêng tư, tạo điều kiện cho người dùng tiếp cận tài sản này một cách bảo mật hơn.

Quy định pháp lý cần được thảo luận từ sớm

Khi các công cụ riêng tư ngày càng phát triển, vấn đề về quy định pháp lý là điều không thể tránh khỏi. Các dự án hướng tới quyền riêng tư cần giải thích rõ hệ thống của mình giúp bảo vệ người dùng như thế nào mà vẫn tuân thủ các yêu cầu hợp pháp.

Mok cho rằng việc đối thoại với các nhà làm luật nên diễn ra ngay từ đầu.

“Nhà quản lý pháp luật không phản đối quyền riêng tư. Họ quan tâm đến rủi ro và trách nhiệm. Ngành công nghiệp này cần chứng minh được công nghệ bảo mật vừa có thể bảo vệ cá nhân, vừa tạo điều kiện cho sự tham gia tuân thủ pháp luật,” anh nói.

Anh cho rằng các diễn đàn ngành toàn cầu là nơi rất phù hợp để mở ra các thảo luận này. Beldex sẽ tham dự sự kiện Istanbul Blockchain Week vào tháng 06/2026, nơi Mok kỳ vọng những công nghệ bảo mật quyền riêng tư sẽ góp phần vào các bàn luận về quy định rộng hơn.

Thách thức của Web3 là làm sao để quyền riêng tư không bị xem là điều mờ ám hoặc đáng nghi ngờ. Theo Mok, một ví dụ dễ hiểu chính là cuộc sống hằng ngày.

“Không ai thắc mắc tại sao nhà phải có rèm cửa hay tài khoản ngân hàng lại cần bảo mật. Quyền riêng tư trên môi trường số cũng xứng đáng được đối xử bình thường như vậy,” anh chia sẻ.

Đây cũng là thông điệp mà Beldex muốn truyền tải khi Web3 bước vào giai đoạn phát triển mới. Quyền riêng tư ngày càng trở thành yếu tố quan trọng cho sự an toàn, thiết kế sản phẩm và quyền lợi số của người dùng. Với Beldex, mục tiêu lớn nhất là làm sao để nhắn tin riêng tư, duyệt web riêng tư, danh tính riêng tư và giao dịch riêng tư đều dễ áp dụng vào cuộc sống hằng ngày.

Kết lại, theo Mok, quyền riêng tư chỉ thực sự thành công nếu đi cùng với những tiến bộ về quy định pháp lý, giáo dục và thiết kế sản phẩm.