Eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề về dầu mỏ, mà giờ còn là vấn đề về lương thực

Không chỉ dừng lại ở dầu mỏ, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa giờ đây cũng đang tác động mạnh đến một mắt xích quan trọng khác của kinh tế toàn cầu: phân bón.

Các chuyên gia cảnh báo, sự gián đoạn này có thể lan rộng thành một cuộc khủng hoảng lương thực ở nhiều quốc gia, không chỉ dừng lại ở các thị trường năng lượng.

Hiệu ứng domino thầm lặng từ cuộc chiến Iran

Khoảng một phần ba lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Các quốc gia chịu ảnh hưởng từ bất ổn ở vùng Vịnh Ba Tư xuất khẩu gần một nửa lượng ure toàn cầu và 30% lượng amoniac, hai loại chất dinh dưỡng cực kỳ quan trọng cho cây trồng.

Theo dõi chúng tôi trên X để cập nhật tin tức mới nhất

Kể từ khi xung đột bắt đầu ngày 28/02/2026, các hoạt động vận chuyển qua eo biển này đã giảm hơn 95%, theo UNCTAD. Hiệu ứng dây chuyền diễn ra rõ ràng và khốc liệt: không có phân bón → sản lượng thu hoạch thấp → giá lương thực tăng vọt → hàng triệu người không còn khả năng mua các nhu yếu phẩm cơ bản. 

Đây không phải là một nguy cơ diễn ra ở tương lai xa. Mọi thứ đã bắt đầu. Giá ure hạt ở Ai Cập, một chỉ số tham chiếu lớn của thị trường phân bón nitrogen toàn cầu, đã tăng lên khoảng 700 USD một tấn, so với mức 400 USD đến 490 USD trước chiến tranh.

“Giá phân bón ure đã tăng 50% kể từ khi eo biển bị phong tỏa năm tuần trước. 30% lượng phân bón trên toàn cầu đều đi qua Hormuz. Khu vực vùng Vịnh sản xuất gần một nửa lượng ure và 30% lượng amoniac của thế giới. Nông dân ở các nước châu Âu và châu Phi đã phải trả giá cao hơn cho điều này,” The Hormuz Letter chia sẻ.

Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO) dự báo giá phân bón toàn cầu sẽ trung bình cao hơn từ 15% đến 20% trong nửa đầu năm 2026 nếu tình trạng gián đoạn tiếp tục kéo dài. Nhà kinh tế trưởng của FAO – ông Máximo Torero, nhận định rằng việc phong tỏa này là một trong những cú sốc lớn nhất tới dòng chảy hàng hóa toàn cầu trong vài năm trở lại đây.

Chuyên gia kinh tế Arend Kapteyn từ UBS dự đoán rằng giá phân bón sẽ tăng 48% so với cùng kỳ năm trước, kéo theo giá lương thực toàn cầu tăng thêm 12%. 

Vì sao thời điểm lại khiến điều này tệ hơn

Thời điểm xảy ra gián đoạn lại càng trở nên nghiêm trọng hơn. Ở những nước như Ấn Độ, việc thiếu phân bón ảnh hưởng trực tiếp đến các quyết định gieo trồng trong mùa vụ kharif. Nếu lỡ mùa này, hậu quả sẽ kéo dài cả năm.

“Việc mua phân bón cho mùa vụ kharif thường bắt đầu từ tháng 05, trước khi gieo các cây như lúa và bông vào tháng 06, tháng 07, điều này tạo ra một khoảng thời gian ngắn trước khi thiếu hụt phân bón bắt đầu ảnh hưởng đến sản lượng thu hoạch,” The Guardian đưa tin.

Khủng hoảng lần này là mang tính cấu trúc – không chỉ là vấn đề vận chuyển tạm thời. Việc eo biển Hormuz bị gián đoạn có thể để lại hậu quả cho nguồn cung lương thực kéo dài vượt xa mọi giải pháp ngừng bắn hay giải quyết xung đột.

Ông Shanaka Anslem Perera cho rằng khủng hoảng năm 2026 này có nét tương đồng với cú sụp đổ của Sri Lanka vào năm 2022, tuy nhiên lần này nguyên nhân là gián đoạn nguồn cung từ eo biển Hormuz chứ không phải là do chính sách.

“Mùa kharif thường diễn ra từ tháng 04 đến tháng 06. Hạt giống không gieo vào tháng 04 thì sẽ không có lúa để thu hoạch vào tháng 10. Phân bón không bón đúng lúc gieo không thể tăng sản lượng lúc thu hoạch,” ông chia sẻ. “Sri Lanka vỡ nợ năm 2022 kéo dài suốt 11 tháng kể từ khi cấm phân bón đến ngày quốc gia sụp đổ. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa mới chỉ năm tuần. Cửa sổ mùa kharif sẽ đóng lại vào tháng 06. Diễn biến cũng tương tự, nhưng tốc độ đang nhanh hơn. Và số quốc gia bị ảnh hưởng không chỉ 1, mà lên tới 12 nước.”

Như vậy, những gì khởi đầu là một xáo trộn địa chính trị ở thị trường dầu mỏ giờ đây đã trở thành một cuộc khủng hoảng toàn cầu với nhiều lớp phức tạp. Phân bón là nền tảng tối quan trọng trong sản xuất lương thực hiện đại. Bất cứ cú sốc nguồn cung nào kéo dài đều có thể dẫn đến hậu quả chồng chất theo thời gian.

Khác với dầu mỏ – có thể thay thế hay chuyển hướng vận chuyển theo thời gian – việc thiếu phân bón sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng hơn nhiều. Chu kỳ nông nghiệp là cố định, và việc bỏ lỡ đầu vào sẽ dẫn đến sản lượng giảm ngay lập tức.

Nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị hạn chế, thế giới không chỉ phải đối mặt với bài toán năng lượng, mà đó còn là những dấu hiệu đầu tiên của một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu diễn ra đồng thời ở nhiều quốc gia.

Đăng ký kênh YouTube của chúng tôi để theo dõi các chuyên gia và nhà báo chia sẻ nhận định chuyên sâu