Sự trưởng thành của DeFi: 2020 so với 2025

Nếu bạn nhắm mắt lại và nhớ về năm 2020, có lẽ bạn sẽ cảm nhận được một bầu không khí nóng bỏng và hưng phấn như mùi điện tích và thuốc súng trong không gian kỹ thuật số. Đó chính là thời kỳ “DeFi Summer”, một giai đoạn mà mọi thứ giống như đang chơi một trò điện tử mạo hiểm trong cơn sốt.

Thời điểm đó, ai cũng như đang biến hóa, thử làm phép biến những loại food token như Yam, Sushi, Pickle thành vàng thật. Mỗi ngày tràn ngập những lời hứa lãi suất APY 1,000%, các nhóm Discord hoạt động không ngủ, cùng với cảm giác lo lắng thường trực rằng chỉ cần một lần tương tác smart contract thôi là có thể bị rug-pull bất cứ lúc nào. Đó thực sự là miền Tây hoang dã, nơi duy nhất có luật chơi là nhanh và chỉ số duy nhất người ta quan tâm là tổng giá trị bị khóa (Total Value Locked – TVL) tăng mạnh chóng mặt.

Chuyển sang năm 2025, bức tranh đã thay đổi hoàn toàn. Sương khói đã tan, những quán bar đầy bụi giờ được thay bằng các tòa nhà kính sang trọng, những người làm phép nay được đồng hành cùng các kiến trúc sư thực thụ. Hành trình DeFi trong 5 năm qua không chỉ đơn thuần là “đi vào dòng chính”, mà thực sự là một sự chuyển mình gốc rễ, thay đổi ngay từ cốt lõi về ý nghĩa của tài chính phi tập trung là gì.

Chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến những vị khách mời đã chia sẻ kinh nghiệm thực chiến của mình: Vivien Lin, Giám đốc Sản phẩm & Trưởng phòng thí nghiệm BingX; Griffin Ardern, Giám đốc Nghiên cứu & Desk Quyền chọn tại BloFin; và Fernando Lillo Aranda, Giám đốc Marketing tại Zoomex. Những trải nghiệm của họ là cầu nối để chúng ta nhìn lại sự chuyển mình từ thời kỳ đầu điên cuồng sang hiện tại trưởng thành, sáng suốt. Tất cả cùng nhau phân tích một sự thay đổi cốt lõi về bản chất của tài chính phi tập trung.

Mỏ neo của thực tại

Hồi năm 2020, thế giới DeFi giống như một vòng tròn khép kín. Đó là một không gian tuyệt vời nhưng đầy hỗn loạn, nơi chúng ta vay token này (đa phần rất biến động) để đem đi stake lấy token khác thậm chí còn biến động hơn. Cả hệ thống cứ tự xây lên và tự sụp đổ dựa vào những kỳ vọng trong nội bộ. Nhưng đến năm 2025, vòng tròn ấy đã bị phá vỡ, và yếu tố “thực tế” từ thế giới bên ngoài đã đổ vào.

Vivien Lin, Giám đốc sản phẩm & Trưởng BingX Labs, chia sẻ về sự chuyển mình từ tính đầu cơ sang xây nền móng vững chắc. Khi được hỏi về sự khác biệt lớn nhất giữa sự hỗn loạn 5 năm trước và hiện tại, cô nhấn mạnh sự thay đổi lớn ngay từ chính tài sản nền tảng.

“Sự thay đổi lớn nhất là việc tích hợp tài sản thực tế và stablecoin vào một thị trường từng chỉ có tính đầu cơ là chủ yếu,” Lin nhận định.

“DeFi đã không còn chỉ là các trò thử nghiệm lợi suất cao mà đã trở thành hệ sinh thái tài sản đa dạng, gồm cả sản phẩm trái phiếu, stablecoin và các công cụ tài chính dành cho tổ chức. Từ đó tạo ra một môi trường tài chính cân bằng và thực tiễn hơn.”

Đây chính là quá trình DeFi “Summer” trưởng thành thành DeFi “Autumn” – mùa gặt thành quả với sự ổn định. Năm 2020, chúng ta chỉ mãi đuổi theo ảo ảnh. Đến năm 2025, thứ chúng ta giao dịch là nền tảng của kinh tế toàn cầu. Lợi suất khổng lồ trước đây thực ra chỉ là “thuế” cho những người vào sau; còn bây giờ, lợi suất đến từ sự tăng trưởng thực tế của trái phiếu chính phủ và bất động sản.

Thước đo mới: Chất lượng quan trọng hơn số lượng

Ngày xưa, nếu gọi 5 năm là “xưa”, ai cũng chỉ chú ý đến chỉ số TVL. Đó gần như là con số duy nhất được quan tâm. Người ta nhìn từng tỷ USD chảy vào như điểm số trong một trận đấu lớn. Nhưng rồi chúng ta đã nhận ra TVL là một chỉ số không thực sự phản ánh giá trị. Vì phần lớn giá trị đó là “lặp đi lặp lại”, giống như xây một lâu đài thẻ bài chỉ bằng cách cho người khác vay cùng một đồng nhiều lần.

Khi đến năm 2025, ngành đã trở nên tỉnh táo hơn, nhìn dữ liệu với con mắt khắt khe, lành mạnh hơn. Giờ mọi người không còn hỏi “Có bao nhiêu giá trị bị khóa?” mà hỏi “Thực sự có gì đang được sử dụng?”

Vivien Lin chỉ ra rằng các chỉ số cũ giờ được thay bằng việc tìm kiếm tín hiệu thật sự giữa biển nhiễu loạn thông tin.

“Không có chỉ số nào là chuẩn chung, bởi nó còn tùy vào mục tiêu đánh giá,” Lin giải thích:

“Nhưng hiện nay, một chỉ số đang nổi lên là stablecoin TVL. Nó cho thấy nhu cầu thật sự, không thể bị thổi phồng bởi cơ chế phát hành token tự thân, vì vậy phản ánh chính xác hơn việc dòng tiền thực và niềm tin của nhà đầu tư nhỏ lẻ cũng như tổ chức.”

Khi nhìn vào stablecoin, bạn không còn nghĩ tới những cú pump-and-dump hay meme nữa. Đó là một dạng đô la kỹ thuật số, là sự tín nhiệm đối với hạ tầng phía sau. Năm 2025, sức khỏe của một giao thức được đánh giá qua khả năng hút được dòng vốn ổn định, ít biến động. Sự thay đổi này là sự chuyển biến tâm lý thị trường: từ “cờ bạc” sang “ngân hàng”.

Những người mặc vest trong phòng máy chủ

Nhiều năm trước, giới cypherpunks và những người yêu thích đầu cơ luôn cho rằng các ngân hàng lớn sẽ không bao giờ dấn thân vào DeFi. “Họ sẽ không bao giờ hiểu nổi DeFi”, chúng ta nghĩ vậy. “Luật pháp sẽ ngăn họ lại”, ai cũng cho là thế. Nhưng các ngân hàng không tìm đến DeFi vì muốn cách mạng, họ đến vì hệ thống cũ của tài chính ngày càng nhiều vấn đề, còn DeFi thì giống như mang lại loạt ống nước mới: vừa nhanh hơn, rẻ hơn lại khó nghẽn tắc.

Tuy nhiên, các ngân hàng không bước vào DeFi bằng cửa trước của những sàn DEX ẩn danh. Họ tự xây cho mình một lối đi riêng. Griffin Ardern, Trưởng phòng Nghiên cứu & Desk quyền chọn BloFin, mô tả một hệ sinh thái DeFi cho tổ chức có nhiều nét giống hệ thống tài chính truyền thống, nhưng hiệu quả hơn.

Ardern cho biết:

“Các tổ chức lớn như ngân hàng đã bắt đầu triển khai DeFi. Tuy nhiên, họ thường chọn các sản phẩm tuân thủ pháp lý, ví dụ như cổ phiếu on-chain được SEC phê duyệt và qua xử lý tại DTCC, đồng thời kiểm duyệt KYC chặt chẽ hơn trên blockchain.”

Thời DeFi 2020, chỉ cần một ví là có thể giao dịch hàng triệu USD. Bây giờ, DeFi đã trở thành một không gian được kiểm soát, mở cửa cho tổ chức – gọi là “permissioned” DeFi. Ardern nhìn nhận đây là sự ra đời của một sân chơi toàn cầu mới.

Ardern nói thêm:

“Không giống kiểu ‘miền Tây hoang dã’ trước đây, nhờ được hỗ trợ bởi các công nghệ phân tích blockchain hiện đại và KYC, DeFi nay đang hướng đến mô hình giống thị trường liên ngân hàng quốc tế hoặc thị trường ngoại hối quốc tế. Nhiều giải pháp trưởng thành dựa trên các thị trường này sẽ được chuyển lên blockchain, từ đó mọi thứ minh bạch và nhanh chóng hơn rất nhiều.”

Đây là điểm cực kỳ quan trọng. “Thị trường liên ngân hàng” – nơi các ngân hàng lớn cho nhau vay – chính là động lực của kinh tế toàn cầu. Khi đưa hoạt động này lên blockchain, các ngân hàng có được sự minh bạch mà trước giờ họ chưa từng có. Trong cuộc khủng hoảng 2008, các ngân hàng ngừng cho vay vì không còn biết ai còn khả năng trả nợ. Nhưng trong phiên bản thị trường liên ngân hàng DeFi năm 2025, khả năng thanh toán được xác minh ngay trên blockchain chỉ trong tích tắc.

Sức hút của tài sản thực (RWA)

Cầu nối giúp những người mặc vest (“suits”) bước chân vào thế giới của những người thích công nghệ (“hoodies”) chính là việc token hóa các tài sản thực (RWA). Nếu năm 2020, chúng ta chỉ nói về việc “đưa mọi thứ lên blockchain”, thì đến năm 2025, điều đó đang dần trở thành hiện thực. Dù đó là một căn hộ được chia nhỏ ở Berlin hay một trái phiếu Kho bạc Mỹ, blockchain đã trở thành sổ cái ghi nhận mọi giao dịch chuẩn xác nhất.

Nhưng theo Vivien Lin, chúng ta không nên nhầm lẫn giữa công cụ và động lực thật sự. Các ngân hàng không tham gia chỉ vì họ yêu thích việc token hóa; họ xuất hiện bởi vì người dùng đã đi trước một bước.

“Token hóa RWA là yếu tố thúc đẩy quan trọng, nhưng không phải là lý do duy nhất khiến các ngân hàng tham gia vào lĩnh vực này,” Lin nhấn mạnh. Cô còn bổ sung:

“Các ngân hàng rốt cuộc vẫn sẽ đi theo dòng tiền, nên mỗi người dùng cần hiểu rằng mỗi đồng đô la của mình chính là một lá phiếu. Khi thanh khoản trên blockchain tăng lên, các tổ chức truyền thống buộc phải thay đổi để tham gia, và điều này càng chứng tỏ sự phát triển thực sự của DeFi.”

Mỗi khi một nhà đầu tư nhỏ lẻ chuyển tiền từ tài khoản tiết kiệm truyền thống sang stablecoin có lợi tức trên blockchain, một ngân hàng lại mất đi một khoản gửi. Để tồn tại, các ngân hàng buộc phải đi theo dòng tiền này lên blockchain. Đây là một ví dụ hiếm hoi cho thấy “người nhỏ bé” lại có thể buộc các ông lớn thay đổi chỉ nhờ sức mạnh của nguồn vốn.

Nghịch lý quyền riêng tư: thế hệ mới đối đầu với người mới

Trong khi mảnh ghép tổ chức của DeFi đang minh bạch và tuân thủ hơn, thì cuộc chiến mới lại xảy ra ở chính người dùng. Khi các quy định siết chặt trong năm 2025, một bộ phận thị trường sẽ âm thầm rút lui khỏi ánh sáng, còn những nhà đầu tư nhỏ lẻ bình thường thì vẫn đang loay hoay tìm cách tiếp cận.

Fernando Lillo Aranda, Giám đốc Marketing của Zoomex, nhận thấy khoảng cách giữa cách mọi người tiếp cận lĩnh vực này ngày càng lớn. Một bên, nhu cầu về quyền kiểm soát tuyệt đối ngày càng tăng.

“Chúng ta đang chứng kiến nhiều người dùng và nhà giao dịch tìm kiếm DEX và CEX với 100% quyền riêng tư, họ muốn bảo vệ thông tin cá nhân để tránh quy định và các lệnh cấm,” Aranda chia sẻ.

Đây là tinh thần còn sót lại của năm 2020 — mong muốn hoạt động ngoài vòng kiểm soát của nhà nước. Tuy nhiên, với các nhà đầu tư nhỏ lẻ “bình dân” mà DeFi luôn muốn thu hút, thì việc chú trọng bảo mật hoặc tự giữ tài sản lại trở thành rào cản. “Miền Tây hoang dã” từng khiến dân tiên phong hào hứng, nhưng lại khiến “người nhập cư” run sợ.

Aranda cũng thừa nhận:

“Nhưng những người mới thì không thực sự tin tưởng DEX, và phần lớn họ cũng không biết cách sử dụng nên tạo tài khoản trên CEX lại dễ dàng hơn nhiều. Tôi nghĩ DeFi đã tiến bộ rất nhanh trong 5 năm qua nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện, bởi vì CEX vẫn có ưu thế rõ ràng với các nhà giao dịch lớn.”

Đây chính là “bức tường trải nghiệm người dùng”. Năm 2020, bạn cần “tiến sĩ ngành Metamask” mới có thể sinh tồn. Đến năm 2025, giao diện đẹp mắt hơn nhưng nỗi lo vẫn còn: Nếu mất key, là mất sạch tài sản. Đó chính là lý do sàn tập trung (CEX) vẫn chiếm ưu thế trong mắt người dùng phổ thông — vì họ cung cấp “nút hoàn tác”, chức năng mà tài chính phi tập trung (DeFi) vì bản chất, không thể có.

Đã an toàn chưa?

Câu hỏi ám ảnh mọi nhà phát triển và nhà báo năm 2025 vẫn là câu đã đặt ra năm 2020: “Nó có an toàn không?” Năm 2020, câu trả lời rõ ràng là “Không”. Năm 2025, câu trả lời là “Có, nhưng mà…”

Vivien Lin tin rằng, để an toàn, không chỉ cần code tốt hơn mà còn cần công cụ hỗ trợ tốt hơn giúp người dùng tiếp cận.

“DeFi giờ đây đã an toàn và dễ dùng hơn bao giờ hết, nhưng mỗi người vẫn nên vào thị trường với mục tiêu rõ ràng và kế hoạch cụ thể,” Lin khuyến nghị.

“Nhờ UX cải tiến, hướng dẫn rõ ràng hơn và AI giúp giảm bớt sự phức tạp trong quá trình ra quyết định hằng ngày nên việc tiếp cận cho số đông đang được đẩy mạnh.”

Việc đưa AI trở thành “người hỗ trợ tài chính” trong năm 2025 đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Thay vì đọc từng trang đánh giá smart contract, giờ đây nhà đầu tư nhỏ lẻ có thể dùng AI để kiểm tra lỗ hổng giao thức gần như ngay lập tức hoặc giải thích rủi ro của một pool thanh khoản bằng ngôn ngữ đơn giản. Độ phức tạp vẫn còn nguyên — chỉ là được AI “giấu” dưới lớp thiết kế thông minh hơn mà thôi.

Kết luận về Frontier

Chặng đường từ năm 2020 đến 2025 là câu chuyện về sự trưởng thành của thị trường. Chúng ta đã đi qua thời kỳ “DeFi Summer” của những khoản đầu cơ mạo hiểm, để đến “Tiêu chuẩn DeFi” của tài chính toàn cầu.

Chúng ta thấy tầm nhìn của Griffin Ardern với việc thị trường liên ngân hàng toàn cầu được xây dựng lại trên một sổ cái minh bạch. Ta nhớ đến sự thực tế của Vivien Lin, người nhận ra stablecoin và RWA đã giúp neo giữ ngành này với thế giới thực. Và đừng quên điều Fernando Lillo Aranda nhắc nhở: Dù chúng ta đã tiến rất xa, nhưng nhu cầu về đơn giản và lòng tin mới là thứ vẫn kéo đa số người dùng tìm tới các trung tâm tập trung hơn.

Năm 2020, DeFi chỉ là thử nghiệm — và hoàn toàn có thể thất bại. Đến năm 2025, DeFi đã là hạ tầng bắt buộc phải vận hành được. “Miền Tây hoang dã” đã được thuần hóa, không nhờ cảnh sát trưởng mà nhờ các kỹ sư, ngân hàng và hàng triệu người dùng đã quyết định rằng tiền của mình ở trên blockchain an toàn hơn là gửi trong két sắt.

Câu chuyện vẫn chưa kết thúc. Sự căng thẳng giữa riêng tư và quản lý, giữa phi tập trung và dễ sử dụng, sẽ tiếp tục định hình 5 năm kế tiếp. Nhưng khi chúng ta nhìn lại “cơn bão” năm 2020 từ góc nhìn năm 2025, điều rõ ràng nhất là: chúng ta không còn chơi một trò chơi nữa, mà đang xây dựng tương lai của đồng tiền — từng khối một.