Lộ trình làm cho Ethereum “ossifiable” của Vitalik Buterin có khả thi không?

Sự phát triển dài hạn của Ethereum đang bước vào giai đoạn quan trọng khi Vitalik Buterin thúc đẩy ý tưởng “ossifiability” — tức là mạng lưới có thể “đóng băng” mà vẫn hoạt động bình thường, ngay cả khi các nhà phát triển cốt lõi không còn nữa.

Ý tưởng này, lần đầu được trình bày vào năm 2024 trong bài kiểm tra walkaway, hướng tới việc đưa Ethereum vượt lên khỏi vai trò nền tảng dành cho ứng dụng phi tập trung (dApp), để trở thành một hệ nền không cần đặt niềm tin và có khả năng hoạt động độc lập trong nhiều thập kỷ.

Lộ trình Ossifiability của Ethereum do Vitalik Buterin đề xuất: Những điều người dùng cần biết

Theo Buterin, đồng sáng lập của mạng lưới, ossifiability đòi hỏi Ethereum cần đạt tới bảy cột mốc kỹ thuật quan trọng, bao gồm:

• Khả năng chống lại tấn công lượng tử ngay lập tức
• Mở rộng quy mô bằng xác thực ZK-EVM và PeerDAS,
• Kiến trúc trạng thái cho dài hạn,
• Trừu tượng hóa tài khoản hoàn toàn,
• Mô hình gas an toàn,
• Cơ chế kinh tế proof-of-stake mạnh mẽ, và
• Quy trình xây dựng block chống kiểm duyệt.

“Chúng ta không nhất thiết phải ngừng thay đổi giao thức, nhưng cần đưa Ethereum đến một trạng thái mà giá trị của nó không còn phụ thuộc vào những tính năng chưa có sẵn,” Buterin chia sẻ.

Về vấn đề này, vị lãnh đạo ngành crypto nhấn mạnh rằng những đổi mới trong tương lai nên ưu tiên tối ưu hoá ở phía phần mềm client và điều chỉnh các thông số, thay vì hard fork giao thức.

Mặc dù lộ trình này rất tham vọng, nhiều chuyên gia vẫn cảnh báo những thách thức thực tế còn tồn tại. Equation X, một nhà nghiên cứu về hạ tầng ZK, cho rằng việc bổ sung zkEVM như giải pháp layer 2 cho Ethereum chỉ là “giải pháp nửa vời”.

Khác với các chuỗi ZK-native như StarkNet hoặc Miden — vốn được thiết kế sẵn để xác thực zero-knowledge — Ethereum phải thích ứng với kiến trúc Solidity/EVM hiện hữu của mình.

“Các giải pháp vá thêm có thể sẽ phải làm lại hoàn toàn khi công nghệ chứng minh phát triển hơn,” Equation X nhấn mạnh, cho rằng khả năng ossifiability cuối cùng phụ thuộc vào lựa chọn thiết kế ban đầu của mạng lưới.

Những rủi ro khi triển khai và canh bạc lớn liên quan đến khả năng đóng băng của Ethereum

Những rủi ro khi triển khai không chỉ nằm ở mặt kỹ thuật. Việc phối hợp nhiều mục tiêu thông qua điều chỉnh thông số suốt hàng chục năm sẽ kéo theo những phức tạp về cả kỹ thuật lẫn yếu tố xã hội.

Tính tập trung trong staking, sự đa dạng của client và các biến động từ phía validator vẫn là những yếu tố có thể đe dọa tính phi tập trung cốt lõi của Ethereum. Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu mạng lưới có thể thực sự vận hành mà nhà đầu tư nhỏ lẻ không cần tin tưởng bất kỳ bên nào không?

“Khoảng 30–34 triệu ETH đang được staking… Các giao thức staking dạng liquid vẫn tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, các pool staking lớn (ví dụ Lido) vẫn chiếm tỷ lệ lớn — nhiều báo cáo cho thấy Lido đang kiểm soát khoảng 29–31% lượng ETH staking. Điều này gây lo ngại về việc quyền lực tập trung vào một nhóm nhỏ nhà đầu tư lớn,” trích dẫn từ một bài blog mới đây của Bitium.

Việc đánh đổi giữa sự cứng nhắc và linh hoạt cũng là vấn đề: nếu nền tảng Ethereum quá “đông cứng”, có thể sẽ hạn chế khả năng nâng cấp hoặc đổi mới trong tương lai, dẫn tới việc các nhà phát triển buộc phải lựa chọn giữa ổn định lâu dài và thích ứng với thay đổi.

Dù còn nhiều lo lắng, Buterin vẫn thể hiện sự lạc quan. Đầu tháng 01/2026, ông nhìn lại những thành tựu của Ethereum trong năm 2025, nhấn mạnh sự cải thiện về:

• Giới hạn gas
• Số lượng blob,
• Chất lượng phần mềm node, và
• Hiệu suất zkEVM.

Nhưng ông cũng nhấn mạnh rằng mạng lưới cần làm nhiều hơn là chỉ tối ưu các chỉ số hay chạy theo xu hướng ngắn hạn.

“Chúng ta đang xây dựng các ứng dụng phi tập trung. Ứng dụng hoạt động mà không có gian lận, kiểm duyệt hay bị bên thứ ba can thiệp. Ứng dụng vượt qua bài kiểm tra walkaway… sự ổn định của chúng tồn tại bất chấp sự lên xuống của công ty, trào lưu hay chính trị,” Buterin chia sẻ.

Lộ trình ossifiability là một canh bạc lớn đặt vào khả năng Ethereum tồn tại bền vững trong dài hạn. Nếu thành công, Ethereum có thể trở thành “máy tính thế giới” cho một mạng internet thực sự phi tập trung, hỗ trợ tài chính, quản trị, định danh và nhiều hạ tầng khác cho xã hội trong nhiều thập kỷ tới.

Nhưng nếu thất bại, Ethereum có thể đối mặt với sự thiếu hiệu quả, buộc phải thiết kế lại hoặc bị áp lực tập trung hóa, điều này đi ngược lại mục tiêu cốt lõi mà mạng lưới hướng tới.