Nắm giữ đồng Đô la thay vì Vàng trong thời kỳ hỗn loạn: Liệu đây là buổi hoàng hôn của Vàng hay ánh hào quang cuối cùng của đồng Đô la?

TradingKey - Sau sự leo thang của xung đột Mỹ-Iran, theo phản ứng điển hình của thị trường trong thời kỳ bất ổn địa chính trị, vàng ( XAUUSD) đáng lẽ phải là lựa chọn hàng đầu cho dòng vốn trú ẩn an toàn. Tuy nhiên, sau khi tăng vọt lên mức 5.400 USD/ounce, giá vàng nhanh chóng giảm trở lại mức dưới 5.000 USD và kể từ đó chủ yếu dao động quanh mốc 5.100 USD. Ngược lại, đồng USD vốn đang suy yếu lại có một đợt phục hồi.

Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu "tiền mặt là vua" có thực sự đúng khi rắc rối xảy ra? Phải chăng vàng không còn là ưu tiên trong phân bổ tài sản?

Trên thực tế, không phải như vậy. Vai trò của vàng từ lâu đã vượt xa giới hạn của vị thế trú ẩn an toàn đơn thuần; nó đang trở thành một mỏ neo giá trị mới để phòng ngừa những thay đổi trong trật tự quốc tế và sự mất giá của các đồng tiền tín thác quốc gia.

Chu kỳ đồng USD và địa chính trị

Nếu mở rộng góc nhìn sang khung thời gian nửa thế kỷ, chúng ta sẽ thấy một sự cộng hưởng nhịp nhàng đầy thú vị giữa các chu kỳ sức mạnh của đồng USD và sự bùng nổ của các điểm nóng địa chính trị toàn cầu. Sự cộng hưởng này không thể chỉ được giải thích bằng các chu kỳ kinh tế thị trường hay cung cầu; nó giống như một mối quan hệ cộng sinh ở cấp độ chiến lược.

Chu kỳ tăng giá mạnh đầu tiên của đồng USD bắt đầu vào cuối thập niên 1970. Trong nhiệm kỳ của Paul Volcker tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed), dòng vốn toàn cầu đã bị thu hút trở lại Mỹ thông qua các đợt tăng lãi suất quyết liệt.

Gần như đồng thời, cuộc tấn công chiến lược toàn cầu của Mỹ chống lại Liên Xô đã leo thang đáng kể. Cuộc chiến ủy nhiệm tại Afghanistan đạt đến đỉnh điểm, và chương trình "Chiến tranh giữa các vì sao" đã đẩy căng thẳng Chiến tranh Lạnh lên những tầm cao mới. Khi thế giới bị bao phủ bởi mối đe dọa chiến tranh hạt nhân và nỗi lo ngại về xung đột khu vực, sự hoảng loạn này đã khuếch đại sức hấp dẫn của đồng USD như một "nơi trú ẩn an toàn", tạo ra sự hỗ trợ tâm lý cho việc hồi hương dòng vốn vượt xa cả các chính sách lãi suất.

Vào thập niên 1990, sự bùng nổ của "Nền kinh tế mới" dưới thời chính quyền Clinton đã khởi động chu kỳ đi lên thứ hai của đồng USD. Sự ra đời của đồng Euro vào năm 1999 được coi là một thách thức tiềm tàng đối với vị thế bá quyền của đồng USD. Chỉ hai tháng sau đó, cuộc chiến Kosovo nổ ra. Cuộc không kích kéo dài 78 ngày của NATO vào Liên bang Cộng hòa Yugoslavia đã tàn phá môi trường đầu tư châu Âu và bộc lộ lỗ hổng an ninh khu vực của châu Âu ngay khi đồng Euro vừa mới ra đời, dẫn đến dòng vốn tháo chạy ồ ạt sang Hoa Kỳ.

Sau cuộc khủng hoảng nợ dưới chuẩn năm 2008, chu kỳ đi lên thứ ba của đồng USD đã chứng kiến mối liên kết giữa địa chính trị và chu kỳ đồng USD trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Bất cứ khi nào đà phục hồi kinh tế Mỹ chững lại hoặc các mâu thuẫn nội bộ nảy sinh, các xung đột địa chính trị bên ngoài thường xuất hiện một cách "đúng lúc". Chiến lược "Xoay trục sang châu Á" của chính quyền Obama đã tạo ra các căng thẳng khu vực; cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014 đã đặt châu Âu vào trung tâm của sự đối đầu địa chính trị; và sự leo thang của xung đột Nga-Ukraine vào năm 2022 đã trực tiếp đẩy Chỉ số Đồng USD lên mức cao nhất trong 20 năm.

Cốt lõi của logic vận hành này là khi các phương tiện kinh tế thuần túy (như chính sách lãi suất) không đủ để thu hút dòng vốn quay trở lại, Mỹ sẽ sử dụng ưu thế quân sự toàn cầu của mình để tạo ra hoặc làm leo thang các xung đột khu vực, từ đó tái định hình bối cảnh rủi ro toàn cầu một cách nhân tạo.

Sự hoảng loạn đẩy dòng vốn ra khỏi các khu vực rủi ro cao, trong khi đồng USD, được hậu thuẫn bởi các thị trường tài chính sâu rộng và thanh khoản nhất thế giới cùng sự đảm bảo an ninh ngầm của bá quyền quân sự, trở thành nơi trú ẩn an toàn chính cho dòng vốn.

Mô hình "trật tự được củng cố bởi sự hỗn loạn" này tiết lộ bản chất của các chu kỳ sức mạnh đồng USD; nó không đơn thuần là sản phẩm của một nền kinh tế thị trường, mà là kết quả của sự tích hợp sâu sắc giữa bá quyền quân sự, chiến lược địa chính trị và hệ thống tài chính.

Các sự kiện hiện tại, chẳng hạn như hành động quân sự của Mỹ và Israel chống lại Iran và tình hình ở Venezuela, là sự tiếp nối đương đại của logic này, liên tục kích thích tâm lý né tránh rủi ro toàn cầu và thúc đẩy dòng vốn chảy vào các tài sản định giá bằng đồng USD.

Thách thức đối với mô hình Chiến tranh - Đồng USD

Mô hình cộng sinh "chiến tranh - đồng USD" đã vận hành trong nửa thế kỷ này hiện đang đối mặt với những thách thức chưa từng có, khi logic vận hành mà nó dựa vào bấy lâu nay đang âm thầm thay đổi.

Trong quá khứ, các cuộc chiến tranh đẩy đồng USD lên cao bằng cách kích hoạt nhu cầu trú ẩn an toàn, nhưng tính chất đặc thù của tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz đã phá vỡ logic này. Là một mắt xích quan trọng đối với vận tải năng lượng toàn cầu, eo biển Hormuz xử lý khoảng 20% lượng khí thiên nhiên hóa lỏng của thế giới và là tuyến vận tải của lượng lớn dầu thô ( USOIL ).

Sau khi trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran, Qatar đã đóng cửa cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, trực tiếp dẫn đến việc giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu tăng vọt và giá dầu thô tăng mạnh.

Sự bùng nổ giá năng lượng nhanh chóng chuyển hóa thành kỳ vọng lạm phát. Phân tích thị trường cho thấy nếu xung đột kéo dài, giá dầu tăng mạnh sẽ trực tiếp đẩy lạm phát lên cao, có khả năng vô hiệu hóa các nỗ lực chống lạm phát của Fed trong vài năm qua.

Lạm phát cao sẽ buộc Fed phải duy trì lãi suất ở mức cao, điều này nhìn bề ngoài có vẻ hỗ trợ tỷ giá đồng USD nhưng thực chất lại kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Nếu giá dầu duy trì trên mức 100 USD/thùng trong thời gian dài, tỷ lệ lạm phát của Mỹ có thể quay lại mức trên 4%, điều này không chỉ làm trầm trọng thêm sự bất mãn của công chúng mà còn làm lung lay niềm tin cơ bản của thị trường vào đồng USD.

Quan trọng hơn, các thị trường toàn cầu đang hình thành một ngưỡng chịu đựng rủi ro đối với các cuộc khủng hoảng địa chính trị thường xuyên, dẫn đến hiệu ứng cận biên trong việc thúc đẩy dòng vốn hồi hương ngày càng giảm dần.

Hơn nữa, việc Mỹ "vũ khí hóa" rủi ro địa chính trị đang làm xói mòn nền tảng tín nhiệm của hệ thống đồng USD từ cốt lõi. Điều này đã thôi thúc các quốc gia, bao gồm cả các đồng minh truyền thống của Mỹ, đánh giá lại các rủi ro hệ thống của việc phụ thuộc vào một loại tiền tệ duy nhất, đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và đa cực hóa các hệ thống thanh toán xuyên biên giới. Việc các ngân hàng trung ương liên tục tích trữ vàng là tín hiệu trực tiếp nhất của sự chuyển dịch này.

Vàng: Mỏ neo giá trị trong thời kỳ biến động

Là một loại tiền tệ mạnh trải qua hàng thiên niên kỷ, nền tảng giá trị của vàng bám rễ sâu vào sự hỗ trợ ba mặt từ tín dụng phi quốc gia, sự khan hiếm tự nhiên và sự đồng thuận toàn cầu, liên tục chứng minh vị thế là "nơi trú ẩn an toàn cuối cùng" trong các cuộc khủng hoảng toàn cầu khác nhau. Tuy nhiên, trong bối cảnh cục diện tài chính toàn cầu hiện nay, vàng không còn chỉ là một "tài sản trú ẩn an toàn" đơn thuần; nó đang trở thành mỏ neo giá trị dưới một trật tự mới.

Khi trật tự quốc tế cũ đối mặt với rủi ro sụp đổ và tín dụng tiền tệ quốc gia bị mất giá do mở rộng nợ hoặc chính sách quá mức, vàng trở thành công cụ cốt lõi để phòng ngừa những rủi ro hệ thống này.

Trong lịch sử, giá trị trú ẩn an toàn của vàng đã được kiểm chứng qua vô số cuộc khủng hoảng. Vào thập niên 1970, Mỹ rơi vào cuộc khủng hoảng lạm phát đình trệ với lạm phát vượt quá 14% và đồng USD tách rời khỏi vàng. Giá vàng đã tăng vọt từ 35 USD/ounce lên 850 USD, mức tăng vượt xa lạm phát, chứng minh khả năng phòng ngừa sự sụp đổ của tín dụng tiền tệ.

Năm 2008, sự phá sản của Lehman Brothers đã kích hoạt một cuộc khủng hoảng thanh khoản toàn cầu. Trong khi chứng khoán Mỹ sụt giảm 45%, vàng lại tăng ngược xu hướng, cho thấy mối tương quan nghịch rõ rệt là -0,8 với chỉ số S&P 500, trở thành một trong số ít tài sản có lãi vào thời điểm đó.

Từ năm 2025 đến 2026, khi nợ của Mỹ vượt quá 38 nghìn tỷ USD và quá trình phi đô la hóa toàn cầu tăng tốc, ngân hàng trung ương ở nhiều quốc gia đã liên tục tăng cường dự trữ vàng. Kết hợp với các yếu tố khác, điều này đã trực tiếp đẩy giá vàng lên các mức cao kỷ lục, phản ánh xu hướng dài hạn trong phân bổ tài sản quốc gia vào nơi trú ẩn an toàn.

Người sáng lập Bridgewater Associates, Ray Dalio, gần đây đã nhắc lại triển vọng lạc quan mạnh mẽ của mình đối với vàng, tuyên bố rằng trong cuộc so tài giữa vàng và Bitcoin, vàng là người chiến thắng rõ ràng với vị thế không thể thay thế.

Ông nhấn mạnh: "Mọi người nên có từ 5% đến 15% vàng trong danh mục đầu tư của mình." Dalio nói thêm: "Khi thảm họa xảy ra, vàng đóng vai trò đa dạng hóa rủi ro; khi các tài sản khác hoạt động kém hiệu quả, nó thường mang lại hiệu quả tốt hơn."

Ông cũng nhắc nhở các cá nhân, công ty cũng như các quốc gia nên kiểm tra xem dự trữ vàng của mình có đủ hay không, lưu ý rằng việc phân bổ dưới 5% có thể cho thấy một khoảng cách rủi ro.

Tuy nhiên, chúng ta cũng phải nhìn nhận các thuộc tính trú ẩn an toàn của vàng một cách biện chứng; nó không phải là không có rủi ro. Trong các chu kỳ tăng lãi suất của Fed, chẳng hạn như vào năm 1980 và 2022, giá vàng từng có những đợt sụt giảm lên tới 65%. Không nên bỏ qua rủi ro khi mua đuổi ở mức giá cao với đòn bẩy lớn.