Liệu Apple có trở thành một Nokia thứ hai bị tụt hậu?

TradingKey - Vào năm 2007, Nokia (NOK) nắm giữ hơn 40% thị phần điện thoại di động toàn cầu, với vốn hóa thị trường đạt 250 tỷ USD. Những cảnh báo về việc công ty đang rơi vào tình trạng khó khăn đã bị bác bỏ là sự lo ngại thái quá. Các sản phẩm của hãng rất mạnh mẽ, doanh số bán hàng vững chắc và thương hiệu là cái tên quen thuộc với mọi nhà. Khi Steve Jobs ra mắt chiếc iPhone đầu tiên, nhận định của một giám đốc điều hành Nokia—'Chúng tôi không thua, Apple (AAPL) không thắng'—vẫn là một bài học nghiên cứu điển hình mang tính biểu tượng trong lịch sử công nghệ và hiện vẫn đang được phân tích kỹ lưỡng.

Đến năm 2013, mảng kinh doanh điện thoại của Nokia đã bị bán lại cho Microsoft với giá vỏn vẹn 7,2 tỷ USD, đánh dấu sự rút lui đầy ảm đạm của một tượng đài ngành công nghiệp một thời.

Apple của ngày hôm nay tương đồng với Nokia ở thời kỳ đỉnh cao đến mức độ nào?

Nhìn từ các số liệu bề nổi, một sự so sánh như vậy gần như là không tưởng. Doanh thu của Apple trong quý 1 năm tài chính 2026 đạt 143,8 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước và xác lập mức cao kỷ lục mọi thời đại. Doanh thu từ iPhone tăng 23% so với cùng kỳ lên 85,3 tỷ USD, trong khi doanh thu tại khu vực Trung Quốc đại lục tăng mạnh 38% lên 25,5 tỷ USD.

Tuy nhiên, thị trường lại lựa chọn thái độ lạc quan một cách thận trọng. Tính từ đầu năm đến nay, giá cổ phiếu của Apple giảm thay vì tăng. Xét theo hệ số P/E của Apple, mức định giá của thị trường đã phản ánh một lượng đáng kể sự lạc quan về "tăng trưởng trong tương lai".

Thế nhưng, Apple dường như đang lún sâu vào một "cái bẫy kiểu Nokia". Trong khi hoạt động kinh doanh hiện tại của Apple đang ở đỉnh cao, những nhân tố gây đột phá tiềm năng dựa trên AI đã xuất hiện ở các phân khúc lân cận. Trong khi đó, sự tập trung của Apple vẫn dồn vào phần cứng cơ bản, khiến hãng mất đi động lực trong cuộc đua phát triển AI tốc độ cao. Đây chính là sự mất cân bằng về cấu trúc mà Apple hiện đang phải đối mặt.

iPhone vẫn là một "con gà đẻ trứng vàng" đầy quyền năng, nhưng tỷ lệ thâm nhập điện thoại thông minh đã chạm ngưỡng bão hòa vào năm 2025. Dữ liệu từ Counterpoint cho thấy lượng xuất xưởng điện thoại di động toàn cầu đã giảm khoảng 6% trong quý 1/2026.

Tại thị trường Trung Quốc, Apple hiện xếp thứ hai, chỉ sau Huawei. Tuy nhiên, do chịu tác động từ thuế quan và chi phí lưu kho tăng cao, việc duy trì thị phần hiện tại sẽ đòi hỏi mức chi phí lớn hơn.

Cho đến nay, thông điệp cốt lõi trong chiến lược AI của Apple vẫn chỉ là "mong đợi sự kiện WWDC vào tháng 6". Với việc phiên bản Siri tích hợp Gemini do Google dẫn đầu dự kiến sẽ không ra mắt cho đến cuối năm 2026, kỳ vọng của các nhà đầu tư đối với lộ trình AI của Apple đang dần bị xói mòn bởi sự chờ đợi.

Đồng thời, Apple đang chuyển hướng từ chiến lược AI độc lập, tự phát triển sang một chiến lược thực dụng hơn: từ bỏ phát triển nội bộ để liên minh với Google, sử dụng Gemini làm nền tảng kỹ thuật cho Apple Intelligence và Siri. Trong giai đoạn mà AI đang định hình lại ngành điện tử tiêu dùng này, Apple vẫn có thể giữ chân khách hàng hiện tại, nhưng hãng phải đối mặt với một tương lai là "chạy đua theo sau" thay vì "dẫn đầu".

Sự thay đổi về bối cảnh hiện nay trong lĩnh vực AI có sự tương đồng rất lớn với thời điểm điện thoại thông minh thay thế điện thoại phổ thông. Sự bất định của Apple nằm ở chỗ: khi AI định nghĩa lại mô hình tương tác giữa người và máy tính tiếp theo, liệu vị thế thị trường của hãng có còn là không thể thay thế?

"Vùng an toàn" của Apple đang trở thành một cái bẫy

Sự khác biệt rõ rệt nhất giữa Apple và "cái bẫy Nokia" bắt nguồn từ hệ sinh thái khổng lồ với 2,5 tỷ thiết bị đang hoạt động và mảng kinh doanh dịch vụ có biên lợi nhuận gộp vượt quá 70%. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra một dạng phụ thuộc lối mòn khác: mô hình kinh doanh của Apple đã trở nên phụ thuộc sâu sắc vào chu kỳ nâng cấp thiết bị thay vì các thị trường tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo. Một chiếc iPhone 17 Pro đời mới nhất có giá khoảng 1.500 USD, nhưng người tiêu dùng chỉ mua mới sau mỗi hai hoặc ba năm. Sự tăng trưởng doanh thu dịch vụ và phần cứng mới phụ thuộc hoàn toàn vào ý định nâng cấp và tỷ lệ giữ chân người dùng cao cấp. Sức mạnh của Apple cho đến nay vẫn là "khai thác lợi nhuận từ vị thế phần cứng cao cấp" thay vì khả năng định hình "mô hình tương lai".

Về các lựa chọn không đồng thuận, Apple đang phải đối mặt với sự đánh đổi khó khăn giữa việc "chiến thắng ở hiện tại" và "đánh cược vào tương lai". CEO mới được bổ nhiệm, John Ternus – một "nhà lãnh đạo thiên hướng duy trì" với nền tảng kỹ thuật phần cứng – đang đối mặt với một tình thế hoàn toàn trái ngược với thời điểm Tim Cook tiếp quản vào năm 2011: khi đó, Apple được hưởng lợi từ sự tăng trưởng bùng nổ của iPhone; còn hiện nay, công ty đang phải vật lộn với sự bất định trong giai đoạn chuyển giao để "đuổi kịp về AI".

Trong khi đó, những bất đồng cốt lõi giữa các công ty đầu tư đã lộ diện. Barclays và UBS duy trì xếp hạng "Trung lập", với lý do thiếu niềm tin vào định giá, trong khi Wedbush, BofA và Goldman Sachs đang đặt cược vào một chu kỳ siêu nâng cấp được thúc đẩy bởi Siri tích hợp AI. Báo cáo thu nhập quý 2 sắp tới của Apple vào ngày 30 tháng 4 và sự kiện WWDC vào tháng 6 sẽ là những "sự kiện kiểm chứng định giá" mang tính quyết định.

Sự khác biệt lớn nhất giữa Apple và Nokia là: Nokia chưa bao giờ thực sự sở hữu một hệ điều hành hệ sinh thái mạnh mẽ và có độ gắn kết cao. Apple thì có. Nhưng liệu hệ sinh thái này có còn đóng vai trò là con hào kinh tế trong kỷ nguyên AI hay không sẽ phụ thuộc vào việc liệu "điện toán dựa trên tác vụ" do AI thúc đẩy có thể phá vỡ mô hình ứng dụng hiện tại hay không.

Tiến trình phát triển của AI trong thời gian tới sẽ quyết định liệu Apple phải đối mặt với "áp lực định giá P/E tạm thời" hay một sự "sụp đổ định giá mang tính cấu trúc" kiểu Nokia.