Khoảng cách tội phạm AI: Vì sao tội phạm luôn đi trước cảnh sát

Tội phạm hiện nay sử dụng AI hàng ngày để giả giọng nói, soạn email lừa đảo hoàn hảo và mở rộng các chiêu trò lừa đảo trên toàn cầu. Trong khi đó, một số nơi lại cấm chính các điều tra viên của mình sử dụng công cụ AI, một lãnh đạo của Recoveris cảnh báo.

Cảnh báo này được đưa ra tại hội thảo của Hội đồng Thông tin Thị trường BeInCrypto về tội phạm liên quan đến crypto. Sol Cinosi từ Recoveris và Nick Pailthorpe từ Kodex đều đồng tình rằng cuộc chiến chống lại tội phạm sử dụng AI đang trở thành một cuộc chạy đua vũ trang, và một bên thì lại hoàn toàn “tay không bắt giặc”.

Kiểm tra ngữ pháp không còn phát hiện được email lừa đảo nữa

Cinosi, cựu công tố viên ở Buenos Aires hiện chuyên phụ trách đối ngoại chính phủ và doanh nghiệp tại Recoveris, chia sẻ tại panel rằng AI đang thay đổi cuộc chơi cho cả hai phe. Về phía tội phạm, AI giúp nâng cao mức độ tinh vi và mở rộng phạm vi hoạt động một cách đồng thời.

“Lời khuyên cũ về việc kiểm tra ngữ pháp kém trong các email lừa đảo giờ không còn đúng nữa. AI có thể giả giọng nói, tạo deepfake và tự động hóa các chiêu trò lừa đảo trên quy mô chưa từng có vài năm trước.”

Những con số cũng chứng minh điều đó. Ước tính, các vụ lừa đảo crypto đã khiến người dùng mất 17 tỷ USD trong năm 2025, theo Báo cáo Tội phạm Crypto 2026 của Chainalysis.

Những nhóm lừa đảo có kết nối on-chain với các nhà cung cấp AI thu về trung bình 3.2 triệu USD mỗi vụ, nhiều hơn 4.5 lần những nhóm không dùng AI. AI không chỉ khiến lừa đảo rẻ hơn mà còn giúp chúng thu lợi nhuận lớn hơn nhiều lần.

Một số cảnh sát bị cấm sử dụng AI

Ở chiều ngược lại, khoảng cách lại thể hiện rất rõ ràng. Cinosi cho biết đây là nỗi lo lớn nhất của anh hiện tại.

“Điều tôi lo nhất bây giờ là các cơ quan thực thi pháp luật, vì rất nhiều nơi vẫn còn chậm chân trong việc tiếp cận AI. Vẫn còn không ít cơ quan chưa có chính sách rõ ràng, và ở một số khu vực, thậm chí các điều tra viên còn bị cấm dùng công cụ AI.”

Kết quả là xuất hiện sự bất cân xứng mà nhà làm luật mới bắt đầu nhận ra. Báo cáo IOCTA 2026 của Europol gọi đây là “khoảng cách tốc độ”, và nói rằng việc thực thi pháp luật giờ đây phụ thuộc vào giải pháp công nghệ để thu hẹp khoảng cách này. Cinosi nói thẳng hơn nhiều.

“Nếu tội phạm dùng AI hàng ngày mà các điều tra viên, đặc biệt là lực lượng cảnh sát thì không, chúng ta đang tạo nên một sân chơi không công bằng. Và nếu vậy, khả năng thắng của chúng ta là con số 0.”

Đáng chú ý là, rào cản không hẳn lúc nào cũng do bị cấm chính thức, mà nhiều khi chỉ là do các điều tra viên tự lo ngại và nghĩ rằng mình không được phép sử dụng những công nghệ mới. Theo Cinosi, vấn đề lớn có lẽ là chuyện đào tạo và trang bị kỹ năng hơn là chỉ quy định.

AI là “cánh tay nối dài” của các điều tra viên

Điều nghịch lý là công nghệ tiên tiến hỗ trợ truy vết tài sản hiện nay chưa từng tốt như thế. Cinosi cho biết Recoveris hiện đã có thể theo dấu dòng tiền xuyên blockchain, khi qua các cầu nối, thậm chí qua cả mixer với độ chính xác cao. Gặp trục trặc trong điều tra giờ đây hiếm khi do công nghệ, mà chủ yếu là do yếu tố con người.

“Với các điều tra viên, AI giúp giải quyết bài toán năng lực bằng cách xử lý một lượng dữ liệu khổng lồ nhanh hơn và tìm ra các mô hình, mối liên kết mà thủ công sẽ mất vô cùng nhiều thời gian.”

Việc tiết kiệm thời gian này cực kỳ quan trọng khi tốc độ phổ cập crypto ngày càng nhanh, trong khi số chuyên gia blockchain là có hạn. Mỗi giờ AI tiết kiệm được là thêm thời gian cho con người xử lý những khâu mà máy móc vẫn còn “bó tay”.

“Điều này cho phép chúng tôi tập trung nhiều hơn vào những việc mà con người làm tốt nhất: suy xét logic và ra quyết định quan trọng.”

Tội phạm AI & crypto: Khoảng cách đào tạo tuyến đầu

Pailthorpe, người từng làm cảnh sát 20 năm ở Anh trước khi đến với Kodex, cho biết thực tế tại hiện trường cũng tồn tại khoảng cách tương tự. Crypto bây giờ không chỉ xuất hiện trong các vụ thuần về crypto mà còn phổ biến cả ở khủng bố hay buôn người mà anh gặp mỗi ngày.

“Điều tôi nhận thấy bây giờ là các điều tra viên đang đến hiện trường ngày một nhiều, gặp crypto trong các vụ việc ngày một nhiều, nhưng đôi khi lại không biết xử lý thế nào khi phát hiện một ví.”

Cách ngành công nghiệp đối phó là tăng cường đào tạo liên tục. Pailthorpe tổ chức hội thảo trực tuyến, đến thăm trụ sở cảnh sát hầu như mỗi ngày, còn các sàn giao dịch trên Kodex thì cung cấp tài liệu đào tạo cho cán bộ cảnh sát đã xác minh. Dù vậy, anh cũng không muốn kết lại bằng sự bi quan.

“Tội phạm có thể vẫn đi trước một bước, nhưng tôi vẫn tin tưởng vào lực lượng cảnh sát ở nhiều nước trên thế giới.”

Công cụ thì đã có, đội ngũ đào tạo cũng đã sẵn sàng. Vấn đề còn lại là chính sách có cho phép các điều tra viên sử dụng “vũ khí” tương tự kẻ xấu hay không, và đây có thể sẽ quyết định thắng thua của cuộc đua này.