Nhật Bản lặp lại một thí nghiệm chính sách hiếm có từng làm chao đảo thị trường Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ

Chính phủ Nhật Bản đang thúc giục các quỹ hưu trí công mua thêm tài sản trong nước, ngay cả khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất và thu hẹp lượng trái phiếu đang nắm giữ. Sự khác biệt về chính sách hiện tại của Nhật Bản đang đặt việc kích thích tài khóa đối lập với thắt chặt tiền tệ.

Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cho biết trong tuần này rằng Nhật Bản mong muốn Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ (GPIF) và các quỹ công khác tăng tỷ trọng nắm giữ tài sản trong nước. Mục đích là để ổn định thị trường trái phiếu và đồng yên khi BOJ rút dần khỏi các chính sách hỗ trợ trước đây.

Sự khác biệt chính sách của Nhật Bản là có chủ ý

Quỹ Đầu tư Hưu trí Chính phủ (GPIF) đang quản lý khoảng 1.8 nghìn tỷ USD, là quỹ hưu trí lớn nhất thế giới. Gần một nửa số tiền này đang được đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu ở nước ngoài, nên chỉ cần dịch chuyển một phần nhỏ về trong nước cũng đủ ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu. Động thái này xuất phát từ lời kêu gọi trước đó của các nhà lập pháp về việc tăng đầu tư trong nước.

Thông điệp này xuất hiện trong bối cảnh lạm phát tăng cao. Theo số liệu chính thức, chỉ số giá sản xuất tại Nhật đã tăng 7.1% trong tháng 06/2024, so với mức 6.6% của tháng 05/2024. Giá dầu, điện và nhựa là những yếu tố chính làm giá tăng, và thông thường, lạm phát tăng sẽ kéo lợi suất trái phiếu lên. Tuy nhiên, sau thông tin về việc các quỹ hưu trí tăng đầu tư trong nước, lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đã giảm 10 điểm cơ bản, còn 2.775%.

Trong khi đó, BOJ vừa tăng lãi suất chính sách lên mức 1%, cao nhất kể từ năm 1995, và đang giảm nhịp độ mua trái phiếu.

🚨 BANK OF JAPAN RATE HIKE ALERT!The Bank of Japan is expected to raise interest rates to 1% this June.If it happens, it will be the first time since 1995 that rates reach this level.This hawkish move could have a major impact on the Japanese $JPY and global markets. pic.twitter.com/0wgWh6bNwh

— Crypto Aman (@cryptoamanclub) June 9, 2026

Chính phủ lại chọn hướng đi ngược lại. Thủ tướng Sanae Takaichi đang lên kế hoạch giảm thuế tiêu dùng và phát tiền hỗ trợ bằng nguồn vay mới. Nhật Bản từng trải qua tình huống này vào tháng 01/2024, khi lợi suất trái phiếu 40 năm lần đầu vượt mốc 4% sau một đợt bán tháo kỷ lục của thị trường trái phiếu.

“Nhật Bản hiện đang đồng thời siết chính sách tiền tệ, thu hẹp bảng cân đối kế toán, nhưng lại tăng chi tiêu tài khóa. Điều này chưa từng xảy ra trước đây,” theo phân tích của Bull Theory (nguồn).

Theo dõi chúng tôi trên X để cập nhật tin tức mới nhất

Lịch sử cảnh báo có thể kết thúc như thế nào

Nhiều nước khác cũng từng thử kết hợp chính sách mở rộng tài khóa trong khi thắt chặt tiền tệ. Hiếm có trường hợp nào diễn ra suôn sẻ.

Ví dụ, vào tháng 09/2022, “mini-budget” trị giá 45 tỷ bảng của Anh (chi tiết) được công bố khi Ngân hàng Trung ương Anh đang nâng lãi suất. Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh kỳ hạn 30 năm đã tăng thêm khoảng 120 điểm cơ bản chỉ trong vài ngày, do các quỹ hưu trí sử dụng đòn bẩy buộc phải bán ra để đáp ứng yêu cầu ký quỹ.

During the Liz Truss mini-budget crisis (late September to early October 2022), the 10-year UK gilt yield spiked to a peak of approximately 4.5–4.6% before the Bank of England’s emergency bond-buying intervention calmed markets.Today 10-year UK gild yield is 5.17%.Just saying. pic.twitter.com/ZesiAz6DLh

— Thorsten Polleit (@ThorstenPolleit) May 15, 2026

Ngân hàng trung ương phải can thiệp khẩn cấp để ổn định thị trường, còn Thủ tướng Liz Truss phải từ chức chỉ sau 49 ngày.

Trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ là một ví dụ khác. Tổng thống Recep Tayyip Erdogan liên tục thúc ép giảm lãi suất khi lạm phát vẫn cao và thay luôn các thống đốc ngân hàng trung ương không hợp tác. Đồng lira mất giá khoảng 44% chỉ riêng trong năm 2021, còn lạm phát sau đó vượt 85%.

Turkey is the cautionary tale. Erdogan swapped economists for loyalists and forced low rates. Result: inflation peaked at 86%, still painfully high. That’s the movie you don’t want a sequel to. Posting the full interview over on my fledgling youtube channel:…

— Justin Wolfers (@JustinWolfers) August 27, 2025

Mâu thuẫn này thực ra đã diễn ra từ lâu. Năm 1951, Mỹ ký Thỏa thuận Bộ Tài chính – Fed (đọc thêm) để giải phóng Fed khỏi nhiệm vụ hỗ trợ vay vốn giá rẻ kéo dài suốt các năm trước đó.

Trước khi có thỏa thuận này, Mỹ từng giữ lãi suất trái phiếu dài hạn ở quanh mức 2.5% nhằm huy động vốn cho chiến tranh thế giới thứ II, được xem là ví dụ điển hình của thế mạnh tài khóa.

During the deficit explosion of WW2, the Fed did YCC from 1942 to 1951 to avoid soaring yields. It only ended with the Treasury-Fed accord of 1951. The alternative, of course, is USD devaluation. https://t.co/TEiXobG8lP

— zerohedge (@zerohedge) November 6, 2022

Tại sao thị trường crypto nên quan tâm

Chính sách của Nhật Bản ảnh hưởng lớn đến tài sản số thông qua hoạt động “carry trade” đồng yên, khi nhà đầu tư vay đồng yên lãi suất thấp để mua tài sản có lợi suất cao hơn ở nước ngoài. Có ước tính cho rằng giao dịch này trị giá đến hàng nghìn tỷ USD.

Sau khi BOJ tăng lãi suất vào tháng 07/2024, dòng giao dịch “carry trade” đồng loạt đảo chiều rất nhanh. Đầu tháng 08/2024, chỉ số Nikkei 225 giảm tới 12.4% chỉ trong một phiên, mức mạnh nhất kể từ năm 1987. Giá Bitcoin (BTC) cũng rớt xuống dưới 50,000 USD.

Bối cảnh hiện tại cũng đang có dấu hiệu lặp lại. Vị thế bán khống đồng yên vừa đạt mức cao nhất kể từ năm 2024. Nhiều chuyên gia phân tích còn cảnh báo biến động ở thị trường trái phiếu Nhật Bản có thể chấm dứt đà tăng giá của cổ phiếu và crypto vốn dựa vào dòng tiền rẻ. Nhật Bản đang gánh khối nợ lớn nhất trong các nước phát triển, gấp hơn hai lần quy mô nền kinh tế, tức gần như không còn khoảng trống để mắc sai lầm.

Việc Nhật Bản có thể hấp thụ khoản nợ tăng lên mà không gây ra cú sốc hay không có thể phụ thuộc vào việc các quỹ hưu trí của nước này thực sự mua vào bao nhiêu, và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ duy trì chính sách thắt chặt trong bao lâu. Những thị trường từng thờ ơ với Tokyo nay lại theo dõi sát sao từng động thái.