Bộ Tư pháp Mỹ ủng hộ xAI trong vụ kiện ô nhiễm, khiến cổ phiếu SpaceX thêm rủi ro

Bộ Tư pháp Mỹ đã đề nghị tòa liên bang bác bỏ vụ kiện về Đạo luật Không khí sạch nhằm vào xAI, cho rằng việc dừng các tuabin khí của công ty này có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Đơn kiến nghị này liên kết trung tâm dữ liệu Colossus 2 của xAI với các hoạt động quân sự hiện tại, biến một tranh chấp ô nhiễm địa phương thành phép thử cho mức độ bảo vệ cơ sở hạ tầng AI tư nhân lớn của chính phủ Mỹ.

Cuộc tranh cãi về ô nhiễm liên quan đến các tuabin của xAI

Hiệp hội Quốc gia vì Sự tiến bộ của Người da màu (NAACP) đã kiện xAI vào tháng 04/2024 dựa trên Đạo luật Không khí sạch.

Bên khởi kiện cho biết xAI đã vận hành 27 tuabin khí mà không có giấy phép cần thiết để cung cấp điện cho trung tâm dữ liệu Colossus 2 gần Memphis, Tennessee.

Các tuabin này đặt tại Southaven, Mississippi, ngay sát ranh giới bang. xAI cho rằng các thiết bị này chỉ là tạm thời và được gắn trên xe moóc, cách lý giải mà trước đó các cơ quan quản lý bang đã đồng tình rồi mới cấp phép vào tháng 03.

Đây là vụ tranh chấp thứ hai như vậy. Ở trung tâm Colossus đầu tiên tại South Memphis, xAI từng vận hành tới 35 tuabin chưa được cấp phép, sau đó giảm còn 15 và xin giấy phép sau sức ép pháp lý vào năm 2025.

Các luật sư môi trường nhận định nhà máy ở Southaven có thể thải ra hơn 1,700 tấn khí nitơ oxit gây ô nhiễm mỗi năm, cùng bụi mịn và formaldehyde gây ung thư.

Họ cảnh báo rằng gánh nặng ô nhiễm ảnh hưởng nhiều nhất đến các khu dân cư chủ yếu là người da màu vốn đã phải sống chung với chất lượng không khí kém, đồng thời đề nghị tòa án yêu cầu ngừng hoạt động các tuabin và xử phạt công ty.

Lý do an ninh quốc gia

Vào ngày 10/06/2024, Bộ Tư pháp Mỹ đã tham gia vụ việc và cùng xAI cũng như chính quyền bang Mississippi đề nghị bác bỏ vụ kiện. Trong đơn gửi tòa án, họ cho rằng việc dừng hoạt động các tuabin sẽ gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia, kinh tế và năng lượng của Mỹ.

Cameron Stanley, Giám đốc kỹ thuật số và AI của Bộ Quốc phòng Mỹ, đã có bản tuyên bố xác nhận rằng mô hình AI Grok là một trong bốn mô hình duy nhất được phép sử dụng trong các mạng lưới Bí mật và Tuyệt mật.

Ông cũng cho biết Grok đã được dùng trong các hoạt động quân sự gần đây, bao gồm cả các cuộc tấn công vào Iran của Mỹ.

Động thái này phù hợp với chính sách được chính quyền Trump đưa ra: duy trì vị thế số 1 về AI của Mỹ. Các quan chức đã thúc đẩy xây dựng thêm các trung tâm dữ liệu khi nhu cầu điện từ các mô hình AI tăng lên.

Một số ý kiến chỉ trích cho rằng đây là tiền lệ nguy hiểm. Họ lo ngại việc coi cơ sở hạ tầng tư nhân là tài sản chiến lược quốc gia có thể giúp các công ty AI né các quy định về môi trường và quy tắc địa phương. Ngược lại, những người ủng hộ cho rằng nếu bị trì hoãn vì pháp lý, Mỹ có thể mất lợi thế vào tay Trung Quốc.

Ảnh hưởng đối với SpaceX và cổ phiếu SPCX

Vụ việc này không chỉ liên quan đến xAI. SpaceX đã sáp nhập xAI vào tháng 02/2024 bằng thỏa thuận trao đổi cổ phiếu trị giá khoảng 1,250 tỷ USD – đây là thương vụ lớn nhất từ trước đến nay.

Vì vậy, Grok, các trung tâm dữ liệu Colossus và các tuabin đều nằm dưới một công ty, khiến lập trường của Bộ Tư pháp trực tiếp liên quan đến SpaceX.

Sự ủng hộ từ cấp liên bang đã củng cố vị thế của SpaceX trong lĩnh vực quốc phòng và AI chỉ vài tuần sau khi công ty có màn ra mắt công khai kỷ lục. SpaceX đã huy động được khoảng 75 tỷ USD trong đợt IPO lớn nhất lịch sử, định giá doanh nghiệp ở mức khoảng 1,770 tỷ USD.

Động thái này được cho là sẽ tiếp thêm động lực tăng giá cho SPCX, vốn đã giao dịch cao hơn đáng kể so với giá mở bán IPO là 150 USD.

Rủi ro vẫn chưa biến mất.

SpaceX vẫn đối mặt với một vụ kiện khác liên quan đến cùng địa điểm đó, và các vấn đề chính về môi trường vẫn chưa được giải quyết. Một phiên điều trần sơ bộ dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 08, vì vậy kết quả cuối cùng vẫn còn bỏ ngỏ.