Kenya bảo vệ kế hoạch cách ly Ebola trị giá 13 triệu USD của Mỹ giữa lúc tòa án và xã hội bất ổn

Chính phủ Kenya khẳng định sẽ không rút lại quyết định về cơ sở Ebola trị giá 13 triệu USD do Mỹ hỗ trợ, Bộ trưởng Y tế Aden Duale tuyên bố nước này “không có gì phải xin lỗi” về thỏa thuận này.

Trong buổi phát biểu trên truyền hình quốc gia, ông Duale đã bảo vệ việc chọn đặt cơ sở tại sân bay quân sự Laikipia, coi đây là một trong 23 trung tâm cách ly và là kết quả của hơn 20 năm hợp tác y tế với Mỹ. Dù có lệnh của tòa án hay những cuộc biểu tình nghiêm trọng, ông vẫn giữ nguyên quyết định.

Ebola is terrifying, but this chart puts its contagiousness in perspective.One person with Ebola infects about 1.5 to 2.5 others on average, while measles can infect 12 to 18.That means Ebola is deadlier than it is easily spread, which is exactly why the fear around it often… https://t.co/GEhqiDdr7I pic.twitter.com/MKdR9TPz1E

— Mario Nawfal (@MarioNawfal) June 2, 2026

“Không xin lỗi” trên sóng truyền hình trực tiếp

Sự bảo vệ quyết liệt của ông Duale xuất hiện trong một cuộc phỏng vấn gay gắt, khi ông tranh luận với người dẫn chương trình về việc ai kiểm soát trung tâm này và lý do vì sao dự án lại giữ bí mật trong thời gian dài. Ông khẳng định dự án do người Kenya quản lý.

Theo ông, chỉ huy căn cứ và lãnh đạo y tế của Lực lượng Phòng vệ Kenya sẽ phối hợp cùng các đồng nghiệp Mỹ để giám sát hoạt động của cơ sở này. Đơn vị này sẽ chăm sóc cả nhân viên an ninh Kenya lẫn công dân Mỹ khi cần thiết.

Ông phủ nhận ý kiến cho rằng trung tâm này chỉ dành riêng cho người Mỹ. Ông nhấn mạnh, 23 trung tâm này sẽ phục vụ tất cả bệnh nhân trên toàn quốc, kể cả người Kenya trở về từ vùng dịch.

“…chúng tôi không có gì phải xin lỗi vì đã hợp tác với Mỹ trong lĩnh vực y tế suốt hơn 23 năm qua,” ông Duale phát biểu trong cuộc phỏng vấn.

Con số 23 năm mà ông đưa ra phản ánh dấu ấn hợp tác y tế của Mỹ tại Kenya. Thông qua PEPFAR, triển khai từ năm 2003, chính phủ Mỹ đã đầu tư ít nhất 8 tỷ USD vào công tác phòng chống HIV tại quốc gia này.

Khoản 13 triệu USD mà nhiều người tranh cãi là quỹ chuẩn bị ứng phó dịch bệnh, không phải chi phí chỉ dành riêng cho một cơ sở. Khoản này được công bố sau một cuộc điện đàm giữa Tổng thống Ruto và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio.

Ông Duale cho biết đóng góp của Mỹ là khoảng 1.7 tỷ shilling Kenya (13 triệu USD) dành cho công tác phòng chống dịch quy mô rộng hơn.

Ông cũng bác bỏ nghi ngờ rằng ai đó đã nhận tiền để ký kết thỏa thuận này, gọi câu hỏi đó là “vụn vặt”.

Về việc truyền thông, ông thừa nhận chính phủ lẽ ra nên giải thích về kế hoạch này sớm hơn cho người dân.

Chủ quyền quốc gia và câu hỏi về việc “nhập” dịch bệnh

Nhiều người phản đối đặt ra câu hỏi tại sao Kenya lại xây trung tâm chữa trị một dịch bệnh khi trong nước chưa có ca bệnh nào. Câu trả lời của ông Duale dựa trên yếu tố địa lý và trách nhiệm với người dân.

"Why do Americans think that their lives are more important than the lives of Kenyans?" My CNN report on the public opposition to an Ebola isolation facility for Americans in Kenya pic.twitter.com/zC8YW9VFej

— Larry Madowo (@LarryMadowo) May 30, 2026

Ông cho biết có hàng ngàn người Kenya đang sống và làm việc tại Cộng hòa Dân chủ Congo, cùng hơn 450 binh sĩ tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc. Nếu đóng cửa đất nước, họ sẽ bị bỏ rơi.

Ông dẫn lời khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về việc không nên đóng cửa biên giới khi bùng phát dịch bệnh. Virus Ebola không phân biệt ranh giới quốc gia.

“Chúng tôi sẽ không đánh đổi chủ quyền và danh dự quốc gia của mình”

Ông Duale nhắc đến điều 35 và 36 trong Luật Y tế Công cộng của Kenya, xem đây là căn cứ pháp lý để ông có thẩm quyền trong các tình huống dịch bệnh. Các trung tâm được xây dựng là để chuẩn bị sẵn sàng, không phải vì đã có ca bệnh trong nước.

Tổ chức WHO đã tuyên bố đợt bùng phát chủng Bundibugyo là tình trạng khẩn cấp y tế cộng đồng vào ngày 17/05/2026. Chủng virus này hiện chưa có vắc-xin được cấp phép, khiến người dân càng thêm lo ngại.

Ông cũng đặt vấn đề tại sao đợt dịch lần này, theo ông là lần thứ 17, lại gây lo lắng đến vậy. Theo ông, việc chưa có vắc-xin phòng bệnh mới là điều khác biệt lớn nhất.

Tòa án, biểu tình và sự kiên quyết

Một thẩm phán Tòa án Tối cao đã đình chỉ kế hoạch xây dựng trung tâm vào ngày 29/05/2026, sau khi các nhà hoạt động đệ đơn phản đối dự án khoảng 50 giường bệnh này. Đến ngày 02/06/2026, Thẩm phán Patricia Nyaundi tiếp tục gia hạn quyết định đình chỉ.

Bà yêu cầu chính phủ phải công khai tất cả các thỏa thuận, phê duyệt và quy trình liên quan trong vòng 7 ngày. Phiên tòa tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 23/06/2026.

Mặc dù đã có lệnh đình chỉ, các thiết bị và chuyên gia Mỹ vẫn tiếp tục đến căn cứ này. Ông Duale khẳng định chính phủ tôn trọng tòa án nhưng vẫn tiếp tục các bước chuẩn bị ứng phó dịch bệnh quốc gia.

US continues Ebola facility construction in Kenya despite court order, protests and rising tensions over quarantine operations. https://t.co/aZ9KpXXf7Y pic.twitter.com/EVQHcNjqHz

— ARISE NEWS (@ARISEtv) June 4, 2026

Căng thẳng leo thang thành bạo lực. Theo một người tổ chức biểu tình, đã có hai người thiệt mạng do bị bắn trong cuộc biểu tình gần căn cứ Nanyuki.

Ông Duale cho rằng có những người biểu tình được trả tiền và kêu gọi lãnh đạo địa phương cần hành động có trách nhiệm. Các bác sĩ đối lập và tổ chức xã hội dân sự thì cho rằng thỏa thuận này đã đánh đổi an ninh sinh học lấy viện trợ nước ngoài mà không hỏi ý kiến người dân.

Ông đã cố gắng trấn an người dân bằng các con số minh bạch. Kenya đã kiểm tra hơn 72,000 lượt khách tại 26 cửa khẩu, và chưa phát hiện ca Ebola nào trong nước.

Chính phủ Mỹ xem dự án này là hợp tác hai bên cùng có lợi. Mỹ tự nhận là nhà tài trợ lớn nhất cho chương trình, với cam kết lên tới hơn 162 triệu USD cho công tác phòng chống.

Tuy nhiên gần đây ông Marco Rubio cho biết Mỹ sẽ không cho phép bất kỳ ca nhiễm Ebola nào vào nội địa nước này.

“We cannot and will not allow any cases of Ebola to enter the United States.”Sec. Marco Rubio vows to keep Ebola out of the U.S., deploying aggressive tracking and targeted assistance to contain the outbreak at its source.“We've searched assistance to make sure that that is… pic.twitter.com/qovrLzcOC0

— FOX & Friends (@foxandfriends) May 27, 2026

Đây là sự thay đổi so với trước. Trong đợt dịch năm 2014, Mỹ từng đưa công dân bị nhiễm bệnh về chữa trị tại các trung tâm cách ly sinh học như Bệnh viện Đại học Emory ở Atlanta. Hiện nay, kế hoạch là giữ người Mỹ đã tiếp xúc với Ebola ở bên ngoài biên giới nước Mỹ.

Thời hạn cuối cùng để công khai các thỏa thuận do tòa án yêu cầu sẽ kiểm tra mức độ minh bạch của chính phủ trong quá trình đàm phán. Kết quả sẽ ảnh hưởng đến cách Kenya, với tham vọng trở thành trung tâm y tế khu vực, hợp tác với các đối tác lớn trong tương lai.