Phao cứu sinh stablecoin của Iran vẫn tồn tại sau các vụ đánh bom

Một tháng trước khi quân đội Mỹ đánh bom Iran, Reuters đã đưa tin rằng Bộ Tài chính Mỹ đang điều tra liệu các nền tảng tiền điện tử có giúp quan chức Iran né tránh các lệnh trừng phạt hay không. Khi các cuộc không kích bắt đầu vào ngày 28/02/2026, cuộc điều tra này đã được kiểm nghiệm thực tế — và kết quả khá bất ngờ.

Chiến tranh không làm sụp đổ hệ thống tiền điện tử tại Iran — mà còn cho thấy stablecoin hiện nay là không thể thiếu đối với nước này.

Trước các cuộc đình công: một nền kinh tế ngầm trị giá 10 tỷ USD

Reuters đưa tin vào đầu tháng 02 rằng khối lượng giao dịch tiền điện tử tại Iran ước tính đã đạt mức 8–10 tỷ USD vào năm 2025, căn cứ theo dữ liệu của TRM Labs và Chainalysis. Riêng sàn Nobitex, nền tảng giao dịch tiền điện tử lớn nhất Iran, đã phục vụ khoảng 15 triệu người dùng. Tuy nhiên, những con số nổi bật này lại che giấu một diễn biến quan trọng hơn.

Công ty phân tích Elliptic có trụ sở tại Anh cho biết với Reuters rằng Ngân hàng Trung ương Iran trong năm ngoái đã mua ít nhất 507 triệu USD USDT — và gọi đây là “chiến lược tinh vi nhằm né tránh hệ thống ngân hàng toàn cầu”. Chainalysis ước tính một nửa khối lượng tiền điện tử Iran có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). TRM thì cho rằng tỷ lệ này chỉ khoảng 5%, song họ đã xác định được hơn 5,000 địa chỉ ví có liên quan đến IRGC, các ví này đã luân chuyển tổng cộng 3 tỷ USD kể từ năm 2023.

Bên cạnh đó, một báo cáo của TRM Labs được công bố vào tháng 01 tiết lộ rằng hai công ty đăng ký tại Anh là Zedcex và Zedxion đã chuyển 619 triệu USD stablecoin cho các ví liên quan đến IRGC chỉ riêng trong năm 2024 — tăng tới 2,500% so với năm trước đó.

“Đây không phải là hành vi lạm dụng tiền điện tử kiểu chớp nhoáng — mà là một tổ chức quân sự bị cấm vận hoạt động với hạ tầng mang danh sàn giao dịch ở nước ngoài,” ông Ari Redbord, trưởng bộ phận chính sách toàn cầu của TRM nhận định.

Những điều chiến tranh đã hé lộ

Theo một phân tích của TRM Labs công bố ngay sau các cuộc tấn công, kết nối Internet tại Iran đã giảm khoảng 99% khi Mỹ và Israel đồng loạt tấn công vào ngày 28/02/2026. Khối lượng giao dịch tiền điện tử tại nước này cũng sụt giảm 80% chỉ sau vài ngày. Các sàn giao dịch lập tức chuyển sang phòng thủ — một số tạm ngừng rút tiền hoàn toàn, một số khác đóng băng cả rút tiền điện tử lẫn rút rial (đồng tiền quốc gia của Iran), và nhiều sàn chuyển sang xử lý rút tiền theo lô hai lần/ngày.

Nhưng động thái đáng chú ý nhất đến từ Ngân hàng Trung ương Iran, cơ quan này đã chỉ đạo các sàn giao dịch tạm thời ngừng giao dịch cặp USDT-toman qua đêm. Toman là đơn vị phổ biến của rial, đóng vai trò là cầu nối chính giữa tiền điện tử và tiền pháp định tại Iran.

Khi người dân lo lắng đổ xô chuyển đổi rial sang USDT neo theo USD, cặp tiền này bỗng chốc trở thành thước đo thực tế cho mức độ mất giá tiền tệ. Việc dừng cặp giao dịch này là nỗ lực của Ngân hàng Trung ương nhằm kìm hãm đợt điều chỉnh tỷ giá — giống như hành động tạm đóng cửa thị trường ngoại tệ khi xảy ra khủng hoảng vậy.

Khi giao dịch được nối lại, sổ lệnh mỏng đi trông thấy và giá biến động mạnh — thể hiện sự khó khăn của thị trường khi mất đi cặp tiền cốt lõi. Sự kiện này đã chứng tỏ rõ ràng vai trò thiết yếu của USDT trong hệ thống tài chính của Iran.

Đánh giá tổng thể của TRM: “Có dấu hiệu căng thẳng, nhưng chưa phải là thất bại.” Hệ sinh thái tiền điện tử của Iran nhỏ lại nhưng không sụp đổ.

Tuy nhiên, TRM cũng lưu ý: người dân Iran bình thường đã không thể truy cập khi mạng Internet bị ngắt, nhưng những đối tượng liên quan đến chính quyền có thể không bị ảnh hưởng. Việc khối lượng giao dịch giảm mạnh có thể đã che đậy những hoạt động chuyển tiền âm thầm của các bên có liên hệ với nhà nước — điều này, theo TRM, sẽ “có khả năng lộ diện dần” khi dữ liệu giao dịch tiếp tục được phân tích.

FATF kết nối các dấu chấm

Chỉ vài ngày sau khi TRM công bố các phát hiện của mình, Nhóm Hành động Tài chính Quốc tế (FATF) cũng đã phát hành một báo cáo chuyên biệt về stablecoin và ví không lưu ký vào ngày 03/03/2026. Thời điểm này khá đặc biệt.

Báo cáo của FATF sử dụng dữ liệu từ Chainalysis cho thấy các stablecoin chiếm khoảng 84% tổng giá trị giao dịch tiền điện tử bất hợp pháp trong năm 2025. FATF cũng chỉ đích danh các đối tượng Iran sử dụng stablecoin để tài trợ cho các chương trình vũ khí, đồng thời khuyến nghị các nhà phát hành nên có chức năng đóng băng, tiêu hủy token và chặn danh sách đen.

Khi trên thị trường có hơn 250 stablecoin lưu hành với tổng giá trị vốn hóa vượt 300 tỷ USD, FATF kêu gọi các quốc gia cần triển khai “các biện pháp phòng vệ phù hợp và hiệu quả” — thể hiện việc hiện nay hầu hết các nước vẫn chưa xây dựng khung quản lý riêng cho rủi ro từ stablecoin.

Nghịch lý

Câu chuyện của Iran đã phơi bày mâu thuẫn cơ bản bên trong hệ sinh thái stablecoin. Việc USDT neo giá theo USD — yếu tố khiến nó trở nên hữu dụng cho các khoản thanh toán xuyên biên giới hợp pháp — cũng khiến nó trở thành lựa chọn ưu tiên trong hoạt động né tránh trừng phạt. Tether luôn khẳng định “không khoan nhượng đối với các hành vi sử dụng phạm pháp”, nhưng như ông Tom Keatinge từ RUSI phát biểu với Reuters hồi tháng 02: “Càng siết chặt nền kinh tế Iran, các bên lại càng phải chuẩn bị kỹ hơn đối phó với hậu quả, mà một trong số đó chính là việc sử dụng tiền điện tử ngày càng lan rộng.”

Chiến tranh không tạo ra sự phụ thuộc của Iran vào stablecoin. Nó chỉ khiến cả thế giới phải chú ý hơn đến thực tế này.