Vụ bê bối “Sanae token” ở Nhật Bản thử thách giới hạn pháp lý của các memecoin chính trị

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi công khai phủ nhận một loại tiền điện tử sử dụng tên và hình ảnh của bà. Token này đã lao dốc 58% chỉ trong vài giờ, và các cơ quan quản lý đã vào cuộc điều tra đơn vị phát hành.

Sự việc này là ví dụ mới nhất trong chuỗi các memecoin liên quan đến chính trị khiến nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ trên toàn cầu thiệt hại nặng nề.

Thủ tướng bác bỏ khiến thị trường lao dốc

Bà Takaichi là nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản và cũng là một trong những nhà lãnh đạo được yêu thích nhất trong nhiều thập kỷ qua. Đảng LDP do bà lãnh đạo đã giành 316 ghế trong cuộc tổng tuyển cử ngày 08/02/2026, chiếm thế siêu đa số, và tỷ lệ ủng hộ nội các của bà hiện gần 70%.

SANAE TOKEN được phát hành trên blockchain Solana vào ngày 25/02 mà bà Takaichi hoàn toàn không hề biết. Nhóm NoBorder DAO của doanh nhân Yuji Mizoguchi đã tạo ra token này trong chiến dịch “Japan is Back”. Trang website của dự án còn đăng tải tên cũng như ảnh minh hoạ của bà Takaichi.

Trước đó, ông Mizoguchi cho biết trên chương trình YouTube “REAL VALUE” rằng mình đã liên hệ với phía bà Takaichi. Phát biểu này khiến nhiều người cho rằng token có sự hậu thuẫn chính thức nào đó.

Mizoguchi xuất hiện trên chương trình YouTube “REAL VALUE” và cho biết đã liên hệ với phía Takaichi. Chú thích trên màn hình ghi: “SANAE TOKEN phát hành từ dự án Japan is Back của NoBorder.” Nguồn: X.com

Ngày 02/03, bà Takaichi đã đăng bài trên X để làm rõ sự việc. Bài viết thu hút hơn 63 triệu lượt xem. Bà nói rằng bản thân bà và văn phòng không biết gì về token này, đồng thời chưa từng cho phép bất cứ ai sử dụng tên hoặc hình ảnh của mình.

Sau phát ngôn của bà, giá token giảm mạnh từ 0.0137 USD xuống còn 0.0058 USD chỉ trong chốc lát. Đến ngày 04/03, vốn hóa thị trường chỉ còn khoảng 62,000 USD và thanh khoản chỉ là 25,000 USD.

FSA bắt đầu điều tra

Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) hiện đã mở cuộc điều tra về các đơn vị liên quan đến token này. FSA xác nhận công ty phát hành chưa có giấy phép kinh doanh sàn giao dịch tiền điện tử theo quy định.

Theo Luật Dịch vụ Thanh toán của Nhật Bản, mọi hoạt động bán hoặc trao đổi tài sản tiền mã hóa đều bắt buộc phải đăng ký với FSA. Nếu vi phạm, cá nhân hoặc tổ chức có thể đối mặt với án tù lên tới 5 năm hoặc bị phạt 5 triệu yên.

Nguồn: phantom.com

Một công ty tên neu, do CEO Ken Matsui lãnh đạo, đã nhận trách nhiệm về việc thiết kế token. Ngày 03/03, Matsui đã công khai xin lỗi trên X và cho biết họ chịu hoàn toàn trách nhiệm vận hành token này.

Mizoguchi đã chia sẻ lại bài xin lỗi của Matsui, cam kết sẽ hợp tác với các cơ quan truyền thông nếu được yêu cầu điều tra. Ông cũng cho biết sẽ không né tránh trách nhiệm hoặc đổ lỗi cho người khác, mà sẽ đối mặt với sự việc dựa trên thực tế thay vì cảm xúc.

Tuy nhiên, sự khác biệt rõ ràng giữa phát biểu trên YouTube trước đó của Mizoguchi và tuyên bố phủ nhận từ bà Takaichi vẫn chưa có lời giải thích.

Trang web SANAE TOKEN mô tả token là “không chỉ là một meme, mà còn là hy vọng của Nhật Bản”, kèm hình bà Takaichi và thông tin về sự nghiệp của bà. Nguồn: japanisbacksanaet.jp

FSA xác nhận neu không có tên trong danh sách các sàn giao dịch đã đăng ký tính đến tháng 01/2024, và sau đó cũng không có hồ sơ xin phép nào được nộp lên.

Cấu trúc của token cũng đang gây nhiều tranh cãi, khi 65% tổng lượng cung token được giữ lại cho các đơn vị vận hành.

Memecoin chính trị thu hút sự chú ý toàn cầu

Scandal tại Nhật Bản lần này giống với nhiều vụ việc đang xuất hiện tại nhiều nước khác.

Tại Mỹ, cựu Tổng thống Donald Trump đã giới thiệu $TRUMP trên nền tảng Solana vào tháng 01/2025. Gia đình ông và các đối tác nắm giữ 80% lượng cung token, với khoản thu từ phí đạt hơn 350 triệu USD.

Thượng nghị sĩ Chris Murphy đã đề xuất dự luật MEME, nhằm cấm quan chức phát hành tài sản tài chính dưới mọi hình thức. Tuy nhiên, “sếp” mảng crypto của Trump là David Sacks phản hồi rằng memecoin chỉ là đồ sưu tầm, không phải chứng khoán.

Tháng 02/2025, Tổng thống Argentina Javier Milei quảng bá token $LIBRA. Token này đạt vốn hóa 4.5 tỷ USD trước khi sụp đổ 89% chỉ trong 3 tiếng.

Được cho là những người trong cuộc đã rút khoảng 100 triệu USD trước khi token sập giá. Hiện tại, ông Milei đang bị điều tra về gian lận và có nguy cơ bị luận tội.

Khoảng trống quản lý vẫn còn tồn tại

Mỗi trường hợp đều tận dụng một kẽ hở tương tự. Các memecoin thường không nằm trong định nghĩa chứng khoán ở hầu hết các quốc gia.

Khung pháp lý của Nhật Bản có thể mang đến hướng quản lý nghiêm ngặt hơn. Luật Dịch vụ Thanh toán tại đây kiểm soát mọi hoạt động trao đổi crypto, bất kể loại token nào. Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) có quyền xử lý các hoạt động không có giấy phép mà không cần phân loại token thành chứng khoán.

Tại Mỹ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch (SEC) dưới thời chính quyền Trump đã thu hẹp phạm vi xử phạt đối với lĩnh vực crypto. Đa số các memecoin hiện vẫn chưa bị điều chỉnh bởi luật liên bang.

Hiện chưa có khung pháp lý quốc tế nào giải quyết riêng về các memecoin liên quan đến chính trị. Điều này khiến các nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ rơi vào những dự án theo trào lưu, được gắn với tên tuổi các nhân vật nổi tiếng.

Theo các chuyên gia trong ngành, vụ việc liên quan đến SANAE TOKEN có thể tạo ra tiền lệ mới. Phản ứng của Nhật Bản có khả năng sẽ ảnh hưởng đến cách các cơ quan quản lý khác xử lý xu hướng phát triển này.