Vitalik Buterin kêu gọi hướng đi mới khi mức sử dụng Ethereum Layer 2 giảm 50%

Đồng sáng lập Ethereum, Vitalik Buterin, đang kêu gọi các mạng Layer 2 (L2) xem xét lại chiến lược của mình. Anh nhấn mạnh số lượng người dùng L2 đã giảm mạnh – từ 58.4 triệu xuống khoảng 30 triệu – ngay cả khi mạng chính Ethereum tăng hơn gấp đôi số lượng địa chỉ đang hoạt động.

Thay đổi này diễn ra khi mạng chính Ethereum lại cho thấy sức mạnh bất ngờ. Phí giao dịch hiện đang ở mức thấp kỷ lục, và các chuyên gia dự báo hạn mức gas sẽ tiếp tục tăng đến năm 2026. Nhờ vậy, lớp cơ sở của Ethereum hiện có thể tự xử lý khối lượng giao dịch lớn hơn rất nhiều.

Mục đích ban đầu của layer 2 dần phai nhạt

Trong một bài đăng chi tiết, Buterin cho rằng tầm nhìn ban đầu về Layer 2 đã trở nên lỗi thời. Trước đây, các L2 được kỳ vọng sẽ hoạt động như các “shard có thương hiệu” để tăng cường cho Ethereum trong bối cảnh mạng chính bị giới hạn về khả năng mở rộng. Tuy nhiên hiện tại, Ethereum Layer 1 đã xử lý giao dịch với chi phí rất thấp, chưa kể kế hoạch tăng mức gas sẽ còn mở rộng thêm năng lực của mạng. Đồng thời, nhiều dự án Layer 2 cũng gặp khó khăn trong việc đạt chuẩn bảo mật hàng đầu, và tiêu chuẩn “stage 2 rollup” vẫn rất thách thức.

Dữ liệu từ TokenTerminal cho thấy số lượng địa chỉ Layer 2 hàng tháng đã giảm từ 58.4 triệu vào giữa năm 2025 xuống còn khoảng 30 triệu vào tháng 02/2026. Trong khoảng thời gian này, mạng chính Ethereum lại có thêm người dùng – số lượng địa chỉ hoạt động tăng vọt từ 7 triệu lên 15 triệu, tương đương tăng 41.4%. Điều này cho thấy người dùng đang quay lại với chuỗi chính khi phí giao dịch giảm sâu.

Buterin cũng lưu ý rằng một số nhà vận hành Layer 2 thừa nhận có thể họ sẽ không bao giờ hướng đến tiêu chuẩn “stage 2 rollup hoàn chỉnh”. Thay vào đó, họ tập trung vào các yêu cầu pháp lý, cần kiểm soát hoàn toàn mạng lưới. Cách tiếp cận này đi ngược lại tư tưởng phi tập trung, không cần quyền cho phép – vốn là giá trị cốt lõi của Ethereum.

Thị trường điều chỉnh trước sự bất ổn

Thị trường đã phản ứng đầy hoài nghi trước “khủng hoảng nhận dạng” này. Các token hàng đầu Layer 2 đều giảm 15% đến 30% trong tháng 01/2026, theo số liệu từ CoinGecko. Tổng vốn hóa của lĩnh vực này hiện chỉ đạt 7.95 tỷ USD vào ngày 04/02/2026, cho thấy xu hướng yếu đi rõ rệt.

Các token nổi bật như Arbitrum (0.13211 USD), ZKsync (0.02327 USD) và Optimism (0.2192 USD) đều phản ánh tình hình này. Tuy nhiên, những con số này chỉ che giấu vấn đề sâu xa hơn: khi mạng Layer 1 của Ethereum dễ tiếp cận và an toàn hơn, nhiều người dùng sẽ chọn mạng chính thay vì L2. Vai trò tiết kiệm chi phí của Layer 2 mờ nhạt dần, buộc các đội ngũ phải cân nhắc lại sứ mệnh của mình trong hệ sinh thái.

Thay đổi hành vi khá rõ ràng: khi phí giao dịch giảm, người dùng ưu tiên sử dụng chuỗi chính. Điều này đi ngược lại dự đoán trước đó rằng đa số giao dịch nhỏ lẻ sẽ dùng Layer 2. Hiện tại, nhiều người đánh giá cao độ bảo mật và sự đơn giản của Layer 1 khi các rào cản dần biến mất.

Lộ trình phát triển Layer 2 của Vitalik Buterin

Buterin đưa ra lời khuyên cho các mạng Layer 2 nên tìm kiếm giá trị mới ngoài việc mở rộng quy mô. Anh gợi ý những lĩnh vực tiềm năng như máy ảo tập trung vào bảo mật riêng tư, chuyên môn hóa cho từng ứng dụng cụ thể hoặc hướng đi mới cho các nền tảng phi tài chính như mạng xã hội, hệ thống định danh.

“Nếu hôm nay tôi là một dự án L2, tôi sẽ lựa chọn tạo ra giá trị ngoài ‘mở rộng quy mô’. Ví dụ: các tính năng/máy ảo không phải EVM tập trung vào quyền riêng tư, tối ưu hiệu suất cho từng ứng dụng, mở rộng quy mô ở mức cực đoan mà cả Layer 1 mở rộng cũng không đáp ứng được, hoặc nền tảng thiết kế hoàn toàn mới dành cho ứng dụng phi tài chính như mạng xã hội, định danh, AI.”

Buterin nhấn mạnh những Layer 2 nào quản lý ETH hoặc tài sản khác trên Ethereum phải đạt được bảo mật ít nhất ở mức stage 1. Nếu không, chúng sẽ thành các blockchain độc lập, chỉ liên kết với Ethereum qua cầu nối, không còn đóng vai trò mở rộng cho Ethereum nữa. Bên cạnh đó, anh cũng ủng hộ khả năng tương tác mạnh mẽ, tuy nhiên chi tiết sẽ phụ thuộc vào cấu trúc từng mạng lưới.

Theo Buterin, một “native rollup precompile” sẽ là hạ tầng thiết yếu. Công cụ này giúp Ethereum xác thực bằng chứng ZK-EVM trực tiếp, bắt kịp các thay đổi của giao thức và bảo vệ trước các đợt hard-fork. Nhờ vậy, các Layer 2 có thể thiết kế giải pháp riêng biệt mà vẫn an tâm dựa vào lớp xác thực bảo mật của Ethereum.

Tầm nhìn linh hoạt này cho phép tồn tại nhiều mô hình Layer 2 khác nhau. Các mạng mở rộng EVM có thể dùng precompile cho giao dịch tiêu chuẩn và tạo bằng chứng riêng cho các tính năng bổ sung. Sự linh hoạt này hỗ trợ nhà phát triển tích hợp tin cậy với Ethereum, đồng thời vẫn có thể giữ quyền kiểm soát trung tâm nếu muốn. Theo Buterin, điều này là lựa chọn của các nhà phát triển trong một hệ sinh thái không cần phép.

Khi lớp cốt lõi của Ethereum tiếp tục phát triển đến năm 2026, Layer 2 phải đối mặt với thách thức lớn. Dữ liệu xác nhận người dùng sẽ lựa chọn bảo mật của mainnet khi điều đó khả thi. Layer 2 cần mang đến lý do thật sự hấp dẫn cho nhà đầu tư nhỏ lẻ – không chỉ dừng lại ở việc tiết kiệm chi phí. Đáp án có thể nằm ở các công cụ bảo mật nâng cao, máy ảo thế hệ mới hoặc những ứng dụng riêng biệt. Hướng đi mà Layer 2 chọn sẽ góp phần định hình tương lai của toàn hệ sinh thái Ethereum.