Cơ quan Năng lượng Quốc tế là gì? Dự trữ năng lượng chiến lược đóng vai trò gì trong thời kỳ khủng hoảng?

TradingKey - Các cuộc xung đột quân sự gần đây giữa Mỹ và Iran đã làm dấy lên nỗi lo ngại của thị trường về sự gián đoạn nguồn cung năng lượng. Khi một số hoạt động vận tải biển bị ảnh hưởng bởi các hạn chế của Iran tại eo biển Hormuz, giá dầu quốc tế đã tăng mạnh, với giá dầu thô Brent có thời điểm vượt ngưỡng gần 120 USD/thùng.

Trong bối cảnh đó, thị trường một lần nữa tập trung vào một câu hỏi then chốt: Các quốc gia làm thế nào để ổn định thị trường khi đối mặt với những cú sốc nguồn cung năng lượng đột ngột? Câu trả lời thường liên quan đến một tổ chức quan trọng—Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA)—và các kho dự trữ chiến lược cốt lõi của tổ chức này.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế là gì?

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được thành lập vào năm 1974 ngay sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973. Vào thời điểm đó, nguồn cung dầu từ Trung Đông sụt giảm mạnh, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt trong một thời gian ngắn và khiến nhiều quốc gia công nghiệp hóa phải đối mặt với rủi ro thiếu hụt năng lượng trầm trọng.

Để ứng phó với các cú sốc tương tự, các quốc gia công nghiệp hóa lớn đã thành lập IEA trong khuôn khổ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Các trách nhiệm chính của cơ quan này bao gồm điều phối các chính sách năng lượng, giám sát cung cầu năng lượng toàn cầu và tổ chức các hành động tập thể của các quốc gia thành viên trong thời kỳ khủng hoảng.

Theo các thỏa thuận thể chế của IEA, các quốc gia thành viên được yêu cầu duy trì mức dự trữ chiến lược tương đương với ít nhất 90 ngày nhập khẩu dầu ròng của họ. Khi nguồn cung năng lượng toàn cầu đối mặt với sự gián đoạn đáng kể, cơ quan này có thể phối hợp các quốc gia thành viên để cùng giải phóng kho dự trữ nhằm giảm bớt áp lực cung ứng thị trường và ổn định kỳ vọng giá dầu.

Các kho dự trữ năng lượng chiến lược hoạt động như thế nào?

Logic cốt lõi của dự trữ chiến lược là nhanh chóng cung cấp thêm nguồn cung cho thị trường trong thời gian bị gián đoạn, từ đó tạo ra lớp đệm chống lại các cú sốc ngắn hạn.

Lấy Hoa Kỳ làm ví dụ, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) cấp quốc gia của nước này là kho dầu thuộc sở hữu của chính phủ lớn nhất thế giới. Được quản lý bởi Bộ Năng lượng Hoa Kỳ, dầu thô chủ yếu được lưu trữ trong các hang muối dưới lòng đất, với lượng nắm giữ trong lịch sử từng vượt quá 700 triệu thùng.

Khi nguồn cung năng lượng thắt chặt, chính phủ có thể xả kho bằng cách bán dầu thô hoặc thông qua các thỏa thuận trao đổi với các nhà lọc dầu. Cơ chế này có thể tăng nguồn cung thị trường trong ngắn hạn, từ đó giảm bớt sự biến động giá cực đoan.

Một công cụ chính sách quan trọng trong thời kỳ khủng hoảng

Trong những cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu, IEA thường điều phối các hành động chung giữa các quốc gia thành viên.

Ví dụ, khi cuộc nội chiến Libya dẫn đến sự sụt giảm trong xuất khẩu dầu mỏ, IEA đã điều phối việc giải phóng khoảng 60 triệu thùng dự trữ từ các quốc gia thành viên để xoa dịu tình trạng thắt chặt nguồn cung. Các hành động tương tự cũng được thực hiện sau cơn bão Katrina, vốn đã gây hư hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng năng lượng tại Vịnh Mexico của Hoa Kỳ.

Những căng thẳng hiện nay ở Trung Đông đã đưa cơ chế này trở lại tâm điểm chú ý. Khi xung đột giữa Mỹ và Iran leo thang, các thị trường năng lượng lo ngại về sự gián đoạn tiềm tàng đối với hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới.

Trong bối cảnh này, IEA đang thảo luận về việc liệu có nên điều phối một đợt giải phóng dự trữ chiến lược để ổn định thị trường hay không. Một số cuộc thảo luận chính sách thậm chí còn đề cập đến việc giải phóng hàng trăm triệu thùng dầu dự trữ để giảm bớt sự biến động của giá dầu.

Tại sao thị trường vốn quan tâm đến dự trữ chiến lược?

Dự trữ dầu mỏ chiến lược không chỉ là công cụ đảm bảo an ninh năng lượng mà còn ảnh hưởng đến logic định giá của thị trường tài chính.

Thứ nhất, giá dầu là một biến số quan trọng đối với lạm phát toàn cầu. Giá năng lượng tăng đẩy chi phí vận tải và sản xuất lên cao, từ đó ảnh hưởng đến mức lạm phát tổng thể. Nếu các chính phủ giải phóng dự trữ để ổn định giá dầu, kỳ vọng lạm phát có thể giảm xuống tương ứng.

Thứ hai, sự biến động của giá dầu làm thay đổi kỳ vọng thu nhập của ngành. Giá dầu cao nhìn chung có lợi cho các công ty năng lượng nhưng lại làm tăng áp lực chi phí cho các lĩnh vực hàng không, vận tải biển và tiêu dùng. Do đó, việc giải phóng dự trữ chiến lược thường tác động đến hiệu suất định giá của các ngành khác nhau.

Hơn nữa, giá năng lượng là biến số tham chiếu chính cho chính sách tiền tệ. Nếu giá dầu tăng đẩy lạm phát lên cao, các ngân hàng trung ương có thể cần duy trì mức lãi suất cao hơn; ngược lại, giá dầu ổn định giúp giảm bớt sự không chắc chắn trong chính sách kinh tế vĩ mô.