Vàng đạt mốc 5,000 USD lần đầu tiên — Ba rủi ro khiến nhà đầu tư nhỏ lẻ hoảng loạn

Giá vàng lần đầu tiên trong lịch sử đã vượt ngưỡng 5,000 USD/ounce. Riêng trong tháng 01, giá vàng đã tăng hơn 650 USD. Tuần trước, vàng tăng 8.5%, mức tăng tuần lớn nhất từng ghi nhận theo USD và cũng là mức tăng phần trăm cao nhất kể từ đợt hoảng loạn Covid vào tháng 03/2020. Giá bạc cũng vượt mốc 100 USD/ounce, tăng 44% từ đầu năm đến nay.

Làn sóng chuyển dịch sang tài sản an toàn diễn ra khi thị trường đang đối mặt với ba rủi ro lớn: leo thang thuế giữa Mỹ – Canada – Trung Quốc, khả năng can thiệp vào đồng yên và rủi ro chính phủ Mỹ phải đóng cửa ngày càng tăng.

Đà tăng của vàng phản ánh niềm tin suy giảm

Chuyên gia chiến lược của TD Securities, ông Daniel Ghali, chia sẻ với Wall Street Journal rằng đà tăng của vàng gắn liền với những nghi ngờ về niềm tin vào hệ thống tài chính toàn cầu. Theo ông, niềm tin này đã bị lung lay nhưng chưa bị phá vỡ hoàn toàn. Nếu điều đó xảy ra, đà tăng của vàng có thể kéo dài lâu hơn nữa.

Nhiều yếu tố đang góp phần đẩy vàng đi lên. Đồng USD đã yếu đi do ảnh hưởng từ việc ông Trump can thiệp tại Venezuela, sức ép lên Chủ tịch Fed Jerome Powell cùng với các động thái doạ áp thuế lên đảo Greenland. Việc Fed giảm lãi suất cũng khiến lợi suất chứng khoán Kho bạc Mỹ và các quỹ tiền tệ giảm, từ đó giảm chi phí cơ hội khi nắm giữ vàng.

Trung Quốc đã liên tục mua vàng suốt 14 tháng, còn ngân hàng trung ương Ba Lan cũng vừa phê duyệt một thương vụ mua vàng lớn. Nếu điều chỉnh theo chu kỳ, tỷ lệ P/E trên thị trường chứng khoán đang ở mức cao nhất kể từ bong bóng dot-com năm 2000. Nhà đầu tư đang tìm đến các tài sản thay thế an toàn hơn.

Ba rủi ro mà thị trường đang theo dõi

Bên cạnh việc tích trữ vàng, có ba nguyên nhân cụ thể đang làm nhà đầu tư lo lắng trong tuần này.

Căng thẳng thuế quan giữa Mỹ, Canada và Trung Quốc

Tổng thống Trump đe dọa sẽ áp thuế 100% lên hàng hóa Canada nếu nước này tiến hành ký kết hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc. Thủ tướng Canada, ông Mark Carney, ngay lập tức lên tiếng phản đối và khẳng định Canada không có kế hoạch ký kết thương mại tự do với Trung Quốc.

“Theo thoả thuận thương mại tự do với Mỹ và Mexico, chúng tôi cam kết không ký hiệp định thương mại tự do với các nền kinh tế phi thị trường nếu không thông báo trước,” ông Carney cho biết. “Chúng tôi không có ý định thực hiện việc đó với Trung Quốc hay bất kỳ nền kinh tế phi thị trường nào khác.”

Thực tế, Canada chỉ đạt được một thoả thuận nhỏ nhằm phản ứng lại các biện pháp thuế trả đũa từ Trung Quốc. Trong năm 2024, Canada áp thuế 100% lên xe điện Trung Quốc và 25% đối với thép, nhôm – giống chính sách Mỹ. Trung Quốc đáp trả bằng thuế 100% lên dầu hạt cải Canada và 25% với thịt lợn, hải sản. Canada sau đó đã giảm thuế xe điện xuống 6.1% và đặt hạn ngạch 49,000 xe mỗi năm – chiếm khoảng 3% tổng thị trường ô tô Canada.

Tuy vậy, ông Trump cho rằng đây là “một trong những thỏa thuận tồi tệ nhất trong lịch sử” và liên tục gây sức ép cả cuối tuần. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng phát biểu trên ABC: “Chúng ta không thể để Canada trở thành cửa ngõ để hàng giá rẻ Trung Quốc tràn sang Mỹ.”

Trên mạng xã hội, Trump còn chỉ trích Canada: “Trung Quốc đã chiếm lĩnh hoàn toàn đất nước Canada từng huy hoàng. Thật buồn khi phải chứng kiến điều đó. Tôi chỉ hi vọng họ không động đến khúc côn cầu!” Thị trường đang lo ngại Canada và Trung Quốc có thể đáp trả mạnh mẽ trong tuần tới.

Nguy cơ can thiệp vào đồng Yên

Đồng yên đã tăng 0.7% lên mức 154.58 Yên/USD. Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi cảnh báo sẽ hành động nếu thấy “những biến động bất thường” và có thông tin rằng Cục Dự trữ Liên bang New York đã liên hệ với các tổ chức tài chính để hỏi về tỷ giá yên. Thị trường coi đây là tín hiệu khả năng Mỹ sẽ hỗ trợ Nhật Bản can thiệp vào thị trường tiền tệ.

Ông Matt Maley, chiến lược gia thị trường tại Miller Tabak, chia sẻ trên Bloomberg rằng mọi nỗ lực hỗ trợ đồng yên có thể chỉ làm lãi suất dài hạn tăng lên, khiến giới làm chính sách Nhật Bản rơi vào thế khó khi chưa có giải pháp rõ ràng.

Đồng yên là phương tiện chính cho chiến lược đầu tư chênh lệch lãi suất (carry trade). Nếu thực sự có can thiệp, việc đóng các vị thế carry trade bằng đồng yên sẽ khiến biến động tăng mạnh trên nhiều loại tài sản rủi ro.

Nguy cơ chính phủ Mỹ đóng cửa tăng cao

Thỏa thuận ngân sách hết hạn vào ngày 31/01 lại tiếp tục gây bế tắc. Thị trường dự đoán trên Kalshi cho thấy xác suất chính phủ Mỹ đóng cửa đã lên đến 78.5%. Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, ông Chuck Schumer, thông báo sẽ phản đối dự luật cấp ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa sau hai vụ cảnh sát ICE bắn chết thường dân ở Minnesota.

Hiện có 6/12 dự luật chi tiêu cả năm đã được ký duyệt, nhưng đảng Cộng hoà cần sự ủng hộ từ Dân chủ để thông qua nốt sáu dự luật còn lại trước hạn chót thứ Sáu. Thượng nghị sĩ Patty Murray, đại diện Dân chủ đứng đầu uỷ ban phân bổ ngân sách, người từng vận động mọi người ủng hộ dự luật, cũng đã thay đổi quan điểm: “Không thể có chuyện đặc vụ liên bang giết người giữa ban ngày mà không chịu bất kỳ hậu quả nào.”

Khác với đợt đóng cửa 43 ngày hồi tháng 10, một số bộ ngành như Tư pháp, Thương mại, Nội vụ và Nông nghiệp đã có ngân sách trọn năm nên sẽ không bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, nhiều hoạt động của chính phủ khác sẽ bị đình trệ và Thượng viện chưa quay lại làm việc vì bão tuyết, ít nhất đến thứ Ba.

Các sự kiện quan trọng trong tuần này và tác động

Cuộc họp quyết định lãi suất của Fed (FOMC) dự kiến diễn ra vào ngày 29/01. Hầu hết dự đoán Fed sẽ giữ nguyên lãi suất, song ông Trump vẫn liên tục thúc ép giảm lãi suất. Việc ông công bố sắp chọn người kế nhiệm ông Powell cũng khiến thị trường thêm bất ổn. Ngân sách Mỹ sẽ hết hạn ngày 31/01, còn Nhật Bản tổ chức bầu cử vào ngày 08/02. Tuần này cũng là thời điểm công bố kết quả kinh doanh của các ông lớn công nghệ như Microsoft, Tesla.

Khối lượng giao dịch Bitcoin tăng bùng nổ cuối tuần qua cho thấy nhà đầu tư đã bắt đầu lo sợ. Ba rủi ro lớn hội tụ trước cả khi thị trường Mỹ mở cửa, và các tuyên bố đe doạ áp thuế của Trump tiếp tục khiến nhà đầu tư bất an. Nếu đúng theo các kịch bản trước đây, phản ứng tiêu cực từ thị trường có thể khiến Trump rút lại (TACO, tức Tariff Announcement Cancelled/Overruled), nhưng biến động mạnh có lẽ khó tránh được trong ngắn hạn.

Việc vàng và bạc lập đỉnh mới cho thấy tín hiệu rõ ràng: thị trường đang tìm kiếm sự an toàn.