Bẫy gas đóng sập khi Qatar ngừng cung cấp và châu Âu tìm cách đối phó

Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã gây ra một trong những cú sốc lớn nhất cho thị trường khí đốt toàn cầu trong những năm gần đây. Giá khí đốt tại châu Âu và châu Á đã tăng hơn 70%, và các chuyên gia nhận định đây có thể chỉ mới là khởi đầu.

Các chuyên gia được đội ngũ biên tập BeInCrypto tham khảo cảnh báo rằng giá khí đốt cao có nguy cơ kéo dài suốt cả năm 2026, và đối với ngành công nghiệp châu Âu, điều này có thể tạo ra một làn sóng phi công nghiệp hóa mới.

Qatar bị mắc kẹt

Qatar hiện đang là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ ​​khủng hoảng này. Theo ông Igor Yushkov, chuyên gia hàng đầu tại Quỹ An ninh Năng lượng Quốc gia và là chuyên gia tại Đại học Tài chính thuộc Chính phủ Nga, quy mô vấn đề là rất lớn:

“Qatar đã phải dừng hoàn toàn sản xuất khí đốt vì không còn chỗ để chứa. Không có các kho chứa ngầm, và việc trữ khí hóa lỏng cũng không hiệu quả: bạn phải duy trì nhiệt độ -162°C và tiêu tốn năng lượng để làm việc đó. Điều này không hợp lý chút nào.”

Hệ lụy không chỉ dừng lại ở khí đốt. Cùng với sản xuất khí, việc khai thác các sản phẩm từ khí như condensate, helium, propane, butane và ethane cũng bị dừng lại.

Theo ông Yushkov, giá helium hiện đã tăng gấp đôi, và Qatar là quốc gia sản xuất helium lớn thứ hai thế giới. Toàn bộ ngành hóa chất khí cũng bị ngưng trệ, bao gồm cả sản xuất phân bón.

Khác với các nhà sản xuất dầu trong khu vực, những người có thể bơm dầu vào kho trữ và sẽ nhanh chóng phục hồi xuất khẩu ngay khi eo biển mở lại, Qatar sẽ mất nhiều thời gian để khôi phục lại công suất khai thác khí đốt:

“Những nhà máy không bị hư hại cũng phải mất ít nhất hai tuần mới có thể hoạt động hết công suất, còn những nhà máy hư hỏng nặng có thể mất thêm vài tháng để sửa chữa.”

Những vấn đề của châu Âu

Khoảng 80% khí hóa lỏng (LNG) của Qatar từ trước đến nay thường được xuất sang các thị trường châu Á. Tuy nhiên, ông Yushkov giải thích rằng thị trường khí đốt châu Á và châu Âu luôn có mối liên hệ với nhau nên giá đều tăng mạnh ở cả hai thị trường.

Yếu tố mùa vụ càng khiến tình hình trở nên khó khăn hơn:

“Hiện tại chúng ta đang ở cuối mùa sưởi ấm, lượng khí đốt dự trữ trong kho ngầm còn rất thấp — các nước cần phải mua thêm khí để bơm vào kho, mà giá hiện rất cao. Nếu tiếp tục chần chừ chờ giá giảm hoặc chờ eo biển Hormuz mở trở lại, thì sau này các nước lại càng phải mua và bơm nhiều hơn mỗi ngày.”

Điều này làm tăng nguy cơ giá khí đốt cao sẽ kéo dài suốt năm 2026. Ông Kirill Bakhtin, trưởng bộ phận phân tích cổ phiếu Nga tại BCS World of Investments, cũng dự báo giá khí đốt sẽ còn tăng cao trong thời gian dài:

“Nếu xung đột kéo dài thêm vài tháng nữa, dự báo giá khí đốt sẽ còn tiếp tục tăng không chỉ trong năm 2026 mà còn sang cả năm 2027, vì mức dự trữ khí hiện nay tại các kho ngầm của các nước tiêu thụ còn rất thấp.”

Các ảnh hưởng đến ngành công nghiệp châu Âu, theo ông Yushkov, có thể sẽ rất nghiêm trọng:

“Giá khí đốt cao sẽ kéo theo giá điện, giá sưởi ấm và chi phí sản xuất ra các sản phẩm khác từ khí đốt cũng tăng theo. Điều quan trọng nhất là chi phí sản xuất hàng hóa tại châu Âu sử dụng khí đốt đắt đỏ sẽ khiến các sản phẩm này không còn sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Châu Âu có nguy cơ phải đối mặt với một làn sóng phi công nghiệp hóa mới.”

Con át chủ bài của Nga

Trước bối cảnh thị trường khí đốt đầy áp lực, tổng thống Nga đã đề xuất xem xét rút khí hóa lỏng (LNG) của Nga khỏi thị trường châu Âu. Theo ông Yushkov, phát biểu này đưa ra rất đúng lúc về mặt chiến lược:

“Thị trường khí đốt châu Âu hiện nay đã rất căng thẳng. Khi tổng thống đe dọa sẽ sớm dừng cung cấp LNG cho châu Âu, thị trường lại càng thêm lo lắng — bởi Nga hiện là nhà cung cấp LNG lớn thứ hai thế giới.”

Trước đó, châu Âu đặt mục tiêu lấp đầy các kho dự trữ khí trước ngày 01/01/2027, thời điểm lệnh cấm nhập khẩu LNG từ Nga bắt đầu có hiệu lực. Nhưng giờ đây, kế hoạch này đã bị đe dọa ngay từ giai đoạn chuẩn bị cho mùa đông.

Khác với khí đốt vận chuyển qua đường ống, LNG lại dễ dàng chuyển hướng. Yushkov lý giải:

“LNG có thể xuất sang các thị trường châu Á — mùa hè sang Ấn Độ, còn Trung Quốc thì đi theo tuyến đường biển phía Bắc. Đường ống thì không thể chuyển hướng: khi nguồn cung khí qua đường ống sang châu Âu bị dừng, Nga buộc phải giảm sản lượng — điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến ngân sách. Tuy nhiên, LNG linh hoạt hơn nhiều.”

Hiện Nga vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về việc có rút hoàn toàn khỏi thị trường châu Âu hay không, chuyên gia này cho biết thêm.

Điều này có ý nghĩa gì đối với nhà đầu tư

Trước những diễn biến này, ông Kirill Bakhtin cũng nhấn mạnh đến sự biến động tương quan giữa các công ty khí đốt Nga:

“Cổ phiếu NOVATEK, xét theo triển vọng phát triển nguồn cung từ Arctic LNG 2 trong trung hạn, hiện hấp dẫn hơn cổ phiếu Gazprom – công ty có nguy cơ mất thị trường EU vào cuối năm 2027.”

Tuy vậy, với tầm nhìn một năm, chuyên gia này vẫn giữ quan điểm thận trọng: theo kịch bản cơ sở của BCS World of Investments, triển vọng cổ phiếu NOVATEK vẫn trung lập.