Bitcoin đã bị kiểm soát? Lợi ích của các tổ chức đã định hình câu chuyện của nó từ năm 2015 như thế nào

Bitcoin, và sau đó là thị trường crypto rộng lớn hơn, đã dần đi khỏi mục tiêu trở thành giải pháp thay thế phi tập trung cho các định chế tài chính của nhà nước, để rồi cuối cùng lại hội nhập vào hệ thống tài chính mà bản thân nó từng muốn thay thế.

Trong một buổi phỏng vấn, Aaron Day – nhà đồng sáng lập Daylight Freedom, một tổ chức hướng tới tự do tài chính và quyền tự chủ cá nhân – đã rút ra kết luận này từ chính trải nghiệm cá nhân của mình với Bitcoin.

Đặt câu hỏi về sứ mệnh ban đầu của Bitcoin

Hiện nay, Bitcoin được biết đến nhiều nhất nhờ các đặc điểm không thuộc quyền kiểm soát của bất kỳ một quốc gia nào và khó bị kiểm duyệt. Trong nhiều năm qua, cộng đồng crypto vẫn thường ví Bitcoin như vàng kỹ thuật số.

Day, người thường xuyên chỉ trích tiền mã hóa và theo trường phái tự do cá nhân, trước đây cũng từng nghĩ như vậy.

Đó là lý do ông bắt đầu sử dụng Bitcoin từ năm 2012. Tuy nhiên, ông nhanh chóng nhận ra rằng câu chuyện về Bitcoin luôn thay đổi – dần rời xa đặc tính phi tập trung vốn có mà cộng đồng từng ca ngợi.

Những ý kiến thẳng thắn trên mạng xã hội cùng những chỉ trích nhắm vào các công ty lớn trong ngành đã khiến một số người xem ông là theo thuyết âm mưu.

Tuy nhiên, kinh nghiệm lâu năm của Day với tư cách nhà đầu tư crypto, kết hợp với quá trình nghiên cứu tại Viện Brownstone, đã mang đến một góc nhìn đáng cân nhắc – nhất là trong bối cảnh Bitcoin ngày càng được chấp nhận rộng rãi.

New Hampshire là nơi thử nghiệm cho Bitcoin

Khi Day – người sống ở New Hampshire – bắt đầu sử dụng Bitcoin cách đây 15 năm, nhiều nhà hàng và cửa hàng ở đây chấp nhận Bitcoin trực tiếp. Khi đó, Bitcoin đã có thể sử dụng như một loại tiền tệ số để chi tiêu hằng ngày.

Bằng nhiều cách, bang này là môi trường lý tưởng để khuyến khích loại hình thanh toán này phát triển.

Vốn được biết đến với khẩu hiệu “Sống tự do hoặc chết”, New Hampshire còn là nơi khởi nguồn của Dự án Bang Tự Do (Free State Project) – một phong trào di cư chính trị phi lợi nhuận thành lập năm 2001, từng kêu gọi khoảng 20,000 người có tư tưởng tự do tập trung về sống tại bang có mật độ dân số thấp này.

Day từng làm Chủ tịch dự án đó, và với niềm tin của mình, ông nhanh chóng chú ý tới tiềm năng của Bitcoin.

“Lúc đó [năm 2012], các hội thảo chủ yếu nói về chuyện Bitcoin sẽ trở thành giải pháp thay thế ngân hàng trung ương, là công cụ giúp giải quyết khủng hoảng tài chính 2008, và giúp mọi người giao dịch mà không cần bên trung gian. Đó là cách tôi tiếp cận Bitcoin ban đầu,” Day chia sẻ trong một podcast với BeInCrypto.

Tuy nhiên, dù Bitcoin được ưa chuộng tại nơi ông sống, câu chuyện về nó dần thay đổi từ năm 2017. Theo Day, lúc đó Bitcoin gần như không còn khả năng sử dụng.

“Đột nhiên, phí giao dịch tăng vọt. Trước kia chỉ vài giây là xác nhận giao dịch, giờ mất đến vài ngày. Bitcoin mất đi ý nghĩa cơ bản nhất: ai cũng có thể tự do giao dịch trên toàn cầu mà không cần bên thứ ba kiểm soát,” ông nói thêm.

Những bất cập trên chỉ là điểm bắt đầu cho các thất vọng lớn hơn mà Day nhận thấy với Bitcoin.

Một sự chuyển dịch câu chuyện từ tiền mặt sang tài sản lưu trữ giá trị

Khi Day bắt đầu dùng Bitcoin, nó chỉ đơn giản là một loại tiền tệ cho giao dịch hằng ngày với ưu điểm phi tập trung. Khi ấy, ngoài ra không ai nghĩ thêm gì nhiều về Bitcoin.

“Lúc đó không ai nói Bitcoin là vàng kỹ thuật số, là thứ chỉ nên giữ mà không dùng để chi tiêu. Ý tưởng đó không có trong tiêu đề whitepaper; bản chất, chức năng của Bitcoin đâu phải như vậy,” ông giải thích.

Những thay đổi này xuất hiện cùng lúc với sự phát triển của các giải pháp Layer 2 trong crypto. Đây là những giao thức xây dựng trên blockchain chính, nhằm mục đích tăng tốc độ xử lý giao dịch và giảm phí. Các giao thức như Segregated Witness (SegWit) cùng Lightning Network đã trở nên phổ biến ở thời điểm đó.

Nhiều nhà phát triển cho rằng đó là sự đánh đổi kỹ thuật cần thiết, nhưng Day lại nhìn nhận khác.

Theo ông, tranh cãi về mặt kỹ thuật chỉ là bề nổi của những thay đổi lớn hơn phía sau – liên quan đến ai thực sự là người tài trợ cho quá trình phát triển của Bitcoin.

Từ sự hậu thuẫn của tổ chức phi lợi nhuận đến ảnh hưởng của các tổ chức lớn

Năm 2012, Bitcoin Foundation – một tổ chức phi lợi nhuận – được thành lập tại Mỹ nhằm thúc đẩy Bitcoin và đảm bảo tính minh bạch của dự án. Nơi này cũng hỗ trợ các nhà phát triển cốt lõi đầu tiên của Bitcoin.

Tuy nhiên, chỉ sau ba năm hoạt động, tổ chức này sụp đổ do mâu thuẫn nội bộ, khó khăn tài chính.

Ngay sau đó, Phòng Thí Nghiệm Truyền Thông Viện Công nghệ Massachusetts (MIT Media Lab), thông qua chương trình Sáng kiến Tiền tệ Số (Digital Currency Initiative) do Joi Ito – người có liên hệ với Jeffrey Epstein – dẫn dắt, bắt đầu tài trợ cho nhiều nhà phát triển cốt lõi của Bitcoin.

Với nhiều người trong hệ sinh thái, đây là một giải pháp thực tế. Bitcoin là một giao thức mã nguồn mở, không có tổ chức nào đứng ra tài trợ chính thức. Các nhà phát triển cần nguồn kinh phí để tiếp tục công việc của mình.

Nhưng đối với Day, thời điểm diễn ra sự việc này khiến ông có nhiều nghi ngờ.

“MIT tiếp quản, rồi một số nhà phát triển từng tham gia vào những dự án như SegWit và Lightning Network lại tiếp tục, và về cơ bản họ đã làm hạn chế khả năng của Bitcoin như một loại tiền mặt ngang hàng, chuyển sang câu chuyện Bitcoin là ‘vàng kỹ thuật số’.”

Khi các vấn đề về khả năng mở rộng của Bitcoin ngày càng rõ ràng và hướng phát triển tương lai của mạng lưới này dần được dẫn dắt bởi các tổ chức giàu tiềm lực tài chính, tính phi tập trung của dự án cũng dần bị mai một.

Nhìn lại hiện tại, Bitcoin đã được tích hợp rộng rãi vào các hạ tầng gắn liền với ngân hàng truyền thống – trung tâm hóa, như quỹ hoán đổi danh mục (ETF) gắn với tài sản Bitcoin, dịch vụ lưu ký của các tổ chức tài chính và kho dự trữ Bitcoin của các quốc gia cũng đã xuất hiện trong các cuộc thảo luận.

Day đặt ra câu hỏi liệu đây có phải là hướng đi tất yếu, hay là kết quả của những yếu tố cấu trúc đã làm lệch hướng mục tiêu ban đầu của Bitcoin.

“Tôi nghĩ cuối cùng, càng để lâu thì càng rõ ràng rằng cả thị trường crypto đã bị chi phối,” ông kết luận.