Nhật Bản quyết tâm đầu tư mạnh vào nợ — lý do nhà đầu tư nhỏ lẻ Bitcoin nên quan tâm

Chính phủ Nhật Bản đã trình lên quốc hội ba dự luật tài khóa lớn vào ngày 20/02/2024, chính thức hóa các chính sách cắt giảm thuế, tăng chi tiêu kỷ lục và thâm hụt ngân sách được tài trợ bằng nợ công dưới thời Thủ tướng Sanae Takaichi.

Gói chính sách này mang đến rủi ro ngắn hạn và cả những tác động lâu dài đối với Bitcoin cùng thị trường crypto.

Tổng quan tài chính

Ngân sách năm 2026 dự kiến chi tiêu tổng cộng 122.3 nghìn tỷ yên (tương đương 793 tỷ USD), lập kỷ lục năm thứ hai liên tiếp, trong khi thu ngân sách dự kiến chỉ đạt 83.7 nghìn tỷ yên. Khoản chênh lệch này sẽ được bù đắp bằng việc phát hành thêm 29.6 nghìn tỷ yên trái phiếu chính phủ mới.

Chính phủ cũng trình một dự luật cải cách thuế mới, tăng mức thu nhập bị đánh thuế từ 1.6 triệu yên lên 1.78 triệu yên. Dự luật này còn gia hạn ưu đãi thuế lãi vay mua nhà và xóa bỏ thuế mua xe mới. Các giải pháp kể trên làm giảm ngân sách quốc gia và địa phương khoảng 700 tỷ yên/năm.

Dự luật thứ ba là gia hạn luật trái phiếu đặc biệt bù thâm hụt của Nhật thêm 5 năm, bắt đầu từ 2026. Theo quy định tài chính, Nhật Bản về nguyên tắc không được phép phát hành trái phiếu thâm hụt, chỉ có trái phiếu phục vụ xây dựng cơ bản là hợp lệ. Tuy nhiên, ngoại lệ này đã được gia hạn liên tục nhiều thập kỷ. Việc kéo dài này giúp cấu trúc vay nợ vẫn hợp pháp.

Tổng hợp lại, ba dự luật cho thấy thực trạng: chi phí trả lãi nợ công lên tới 31.3 nghìn tỷ yên, lần đầu tiên vượt mốc 30 nghìn tỷ, trong khi cắt giảm thuế lại khiến nguồn thu ngân sách giảm thêm. Nợ công Nhật hiện đã tương đương khoảng 250% GDP — mức cao nhất trong các nền kinh tế phát triển.

Rủi ro ngắn hạn: BOJ tăng lãi suất và tháo vị thế carry trade

Đối với các nhà giao dịch crypto, mối quan tâm trước mắt khá rõ ràng. Việc mở rộng tài khóa này khiến Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) chịu thêm áp lực phải tăng lãi suất.

Ông Seiji Adachi, cựu thành viên hội đồng BOJ, cho biết ngày 16/02/2024 rằng ngân hàng trung ương có thể sẽ có đủ dữ liệu để tăng lãi suất vào tháng 04/2024. Một lãnh đạo tại Mizuho còn cho rằng BOJ có thể tăng lãi suất tới ba lần trong năm 2026, thậm chí có thể bắt đầu ngay từ tháng 03/2026. Thị trường hiện đang định giá khả năng tăng lãi suất vào tháng 04 ở mức khoảng 80%.

Mối liên hệ giữa việc BOJ tăng lãi suất với việc Bitcoin bị bán tháo đã được ghi nhận rõ ràng. BTC giảm khoảng 23% sau đợt tăng lãi suất hồi tháng 03/2024, giảm 26% sau tháng 07/2024, và giảm 31% sau đợt điều chỉnh đầu tháng 01/2025. Nguyên nhân là do “carry trade” với đồng yên: mỗi khi lãi suất tăng, đồng yên mạnh lên thì các vị thế đầu tư vay yên rẻ sẽ bị giải phóng nhanh chóng. Crypto là thị trường hấp thụ cú sốc đầu tiên vì giao dịch liên tục 24/7 và mức đòn bẩy cao.

Hiện tại, BTC đang giao dịch quanh mức 67,000 USD, đã giảm hơn 47% so với đỉnh lịch sử 126,198 USD hồi tháng 10/2025. Các nhà đầu tư ETF Bitcoin tại Mỹ hiện đang lỗ trung bình khoảng 20% (giá mua vào gần 84,000 USD), và các quỹ ETF đang chuyển sang bán ròng trong năm 2026. Nếu BOJ tăng lãi suất thêm lần nữa, áp lực bán có thể càng gia tăng.

Tuy nhiên, lần tăng lãi suất lên 0.75% vào tháng 12/2025 lại có tác động hạn chế vì thị trường đã dự đoán trước, và các vị thế đầu cơ đồng yên hiện đang ở trạng thái mua ròng, cho thấy kịch bản biến động mạnh như tháng 08/2024 chưa chắc lặp lại.

Tín hiệu dài hạn: Nợ công và câu chuyện vàng kỹ thuật số

Vượt lên những rủi ro ngắn hạn về lãi suất, gói tài khóa nói trên lại càng củng cố cho một câu chuyện dài hạn của Bitcoin. Nhật Bản — nền kinh tế phát triển có mức nợ công cao nhất thế giới — vừa cắt giảm thuế, vừa tăng chi tiêu, và tất cả đều được tài trợ bằng trái phiếu.

Công ty Metaplanet niêm yết tại Tokyo là minh chứng cho xu hướng này. Họ đang nắm giữ hơn 35,000 BTC (khoảng 3 tỷ USD), đặt mục tiêu sở hữu 100,000 BTC trong năm 2026. Chiến lược của Metaplanet là vay vốn bằng đồng yên yếu thông qua các công cụ chứng khoán ưu đãi để mua Bitcoin, thực chất là tận dụng lợi thế vay tiền đang mất giá và đầu tư vào tài sản có nguồn cung cố định.

Đối với Bitcoin, việc mở rộng tài khóa của Nhật tạo ra một nghịch lý: ngắn hạn thì gây áp lực khiến BOJ phải siết chặt chính sách, dễ dẫn đến những đợt bán tháo do “carry trade”; nhưng dài hạn, chính quỹ đạo tài khóa này lại làm suy giảm niềm tin vào khả năng trả nợ quốc gia, củng cố vị trí của BTC như một công cụ phòng vệ trước rủi ro mất giá tiền tệ.

Những yếu tố cần chú ý trong thời gian tới là kết quả đàm phán mức lương mùa xuân (Shunto) vào tháng 03, quyết định chính sách của BOJ tháng 04, và liệu lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật kỳ hạn 10 năm — hiện đang ở mức 2.14% sau khi giảm từ đỉnh hồi tháng 01 — có tiếp tục tăng trở lại hướng mốc 3% hay không.