Iran đồng ý ngừng bắn — nhưng cảnh báo ‘tay vẫn để trên cò súng’

Iran và Hoa Kỳ vừa đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong hai tuần, tạm dừng lại một trong những cuộc đối đầu quân sự nguy hiểm nhất ở Trung Đông trong thời gian gần đây. Thủ tướng Pakistan đã đứng ra làm trung gian, trực tiếp kêu gọi cả hai bên kiềm chế và đồng ý cho cuộc ngừng bắn này.

Cuộc ngừng bắn tạm thời này vẫn chưa giải quyết được những tranh chấp cốt lõi, trong khi ở khu vực vẫn còn thông tin về các cuộc giao tranh.

Những điều cần biết về thỏa thuận ngừng bắn hai tuần giữa Iran và Mỹ

Hỏi: Tại sao ông Trump lại đồng ý tạm dừng chiến dịch không kích Iran?

Đáp: Ông Trump cho biết đàm thoại với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tổng tham mưu trưởng Quân đội Asim Munir đã ảnh hưởng lớn đến quyết định của mình. Ông Sharif công khai khuyến nghị ông Trump kéo dài thời hạn thêm hai tuần và cũng yêu cầu Iran mở cửa eo biển Hormuz. Ông Trump nói rằng các mục tiêu quân sự của Mỹ đã đạt được, thậm chí vượt mong đợi.

Hỏi: Phía Iran có thực sự chấp nhận các điều khoản ngừng bắn không?

Đáp: Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran xác nhận đã đồng ý ngừng bắn nhưng cũng đưa ra cảnh báo rõ ràng: “Chúng tôi vẫn đặt tay trên cò súng”, thông cáo của hội đồng nhấn mạnh. Iran khẳng định ngừng bắn không đồng nghĩa rằng cuộc chiến đã kết thúc.

Hỏi: Tình hình ở eo biển Hormuz như thế nào?

Đáp: Bộ trưởng Ngoại giao Iran cho biết tàu thuyền sẽ được phép di chuyển qua eo biển trong hai tuần tới với sự phối hợp dưới sự kiểm soát quân sự. Tuy nhiên, Iran vẫn đưa ra một số “hạn chế kỹ thuật” chưa từng có trước khi xảy ra chiến sự. Bình thường, khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu đều phải đi qua eo biển này.

Hỏi: Đề xuất hòa bình 10 điểm của Iran gồm những gì?

Đáp: Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã công bố toàn văn 10 điểm này qua hãng thông tấn Mehr News Agency. Các yêu cầu này mang tính cải tổ hoàn toàn quan hệ Iran – Mỹ, chứ không đơn giản chỉ là tạm ngưng giao tranh. 10 điểm chính gồm:

• Mỹ cam kết không tiến hành thêm bất kỳ hành động gây hấn nào với Iran
• Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz
• Mỹ công nhận quyền làm giàu hạt nhân của Iran
• Mỹ phải gỡ bỏ toàn bộ lệnh trừng phạt trực tiếp áp đặt với Iran
• Gỡ bỏ các lệnh trừng phạt thứ cấp của Mỹ liên quan đến bên thứ ba
• Chấm dứt tất cả các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc về Iran
• Chấm dứt mọi nghị quyết của Hội đồng Thống đốc IAEA về Iran
• Mỹ phải bồi thường chiến tranh và thiệt hại cho Iran
• Mỹ rút toàn bộ quân đội khỏi khu vực
• Chấm dứt mọi xung đột, kể cả ở Lebanon

Nhà Trắng vẫn chưa làm rõ lý do ông Trump gọi bản kế hoạch này là “khả thi.”

Hỏi: Lệnh ngừng bắn trên thực tế có được duy trì không?

Đáp: Báo động tên lửa vẫn vang lên ở Israel và UAE không lâu sau khi hai bên thông báo ngừng bắn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran từ lâu hoạt động độc lập trong cuộc xung đột, khiến khả năng tuân thủ thỏa thuận còn nhiều nghi vấn. Ở nhiều khu vực, các cuộc tấn công vào phút chót vẫn xảy ra dù đã được tuyên bố ngừng bắn.

Hỏi: Thị trường tài chính phản ứng ra sao với thỏa thuận ngừng bắn này?

Đáp: Giá dầu thô Mỹ tương lai giảm 18% về mức khoảng 92.60 USD/thùng sau thông báo của ông Trump. Hợp đồng tương lai S&P 500 tăng 2.4% do các nhà đầu tư đón nhận tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng. Tuy nhiên, giá dầu hiện vẫn cao hơn đáng kể so với trước chiến sự, khi đó chỉ khoảng 70 USD/thùng.

Hỏi: Sắp tới sẽ ra sao và còn điểm gì chưa giải quyết?

Đáp: Các nhà đàm phán của Mỹ và Iran dự kiến sẽ gặp nhau tại Islamabad từ thứ Sáu tuần này. Yêu cầu của Iran về việc Mỹ rút hoàn toàn quân khỏi khu vực vẫn là vấn đề gây tranh cãi sâu sắc với các quốc gia vùng Vịnh. Hiện vẫn chưa rõ lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran có tuân thủ ngừng bắn không, và liệu những điều kiện của Iran có được Mỹ chấp nhận hay không.