Nhà kinh tế BIS thúc đẩy CBDC sẽ dẫn dắt ngân hàng trung ương Hàn Quốc

Hyun Song Shin đã có 12 năm làm việc tại Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), góp phần giúp các ngân hàng trung ương thay đổi cách suy nghĩ về tiền kỹ thuật số. Ngày 22/03/2024, Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung đã đề cử ông làm Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK). Ông sẽ thay thế Thống đốc đương nhiệm Lee Chang-yong khi nhiệm kỳ hiện tại kết thúc vào tháng 04/2024.

Nhà kinh tế từng xây dựng lý luận cho việc các ngân hàng trung ương phát hành tiền kỹ thuật số, giờ đây phải thực hiện điều đó – nhưng không phải cho đồng USD.

Lập luận phản đối stablecoin

Shin từng học tập và giảng dạy tại Oxford, sau đó trở thành giáo sư tại London School of Economics và Princeton. Ông gia nhập BIS năm 2014 với vai trò Cố vấn Kinh tế kiêm Trưởng bộ phận Tiền tệ và Kinh tế.

Trong bài nghiên cứu tháng 03/2026 mang tên “Tokenomics and Blockchain Fragmentation”, Shin đã trình bày quan điểm chi tiết nhất của mình. Các blockchain công khai cần các validator để duy trì đồng thuận. Sự phi tập trung cao hơn đồng nghĩa với phần thưởng validator lớn hơn, được trả bởi người dùng thông qua phí gas. Khi phí gas tăng cao, người dùng sẽ rời sang các blockchain có phí rẻ hơn. Điều này dẫn đến phân mảnh hệ sinh thái.

Stablecoin cũng gặp phải vấn đề này. USDC token trên Ethereum và trên Solana thực chất nằm trên hai sổ cái khác nhau và không thể tự động chuyển đổi cho nhau. Việc di chuyển token giữa các chuỗi này cần đến các cầu nối (bridge), làm tăng chi phí, thời gian và cả nguy cơ bị hack. Theo Shin, hậu quả là không hình thành một hệ thống tiền tệ thống nhất, mà chỉ có những “ô riêng biệt” theo từng blockchain.

Điều này phá vỡ cái mà Shin gọi là tính thống nhất của tiền. Trong hệ thống tài chính truyền thống, ngân hàng trung ương đảm bảo mọi đơn vị tiền tệ được quy đổi ngang giá, dù ở ngân hàng nào. Điều này không tồn tại trên các hệ thống phi tập trung. Giải pháp của Shin là: xây dựng một sổ cái chung, nơi tiền ngân hàng trung ương, tiền gửi ngân hàng và các tài sản token hóa cùng tồn tại trên một nền tảng lập trình duy nhất.

Từ nhà lý thuyết đến người điều hành ngân hàng trung ương

Khi ở BIS, Shin chỉ phân tích và khuyến nghị, hướng tới mọi ngân hàng trung ương. Lúc đó, mọi thứ chỉ trên lý thuyết.

Nhưng với vai trò Thống đốc BOK, tình hình hoàn toàn khác. Hàn Quốc không phát hành đồng tiền dự trữ quốc tế. Trong khi đó, tại Mỹ, đạo luật GENIUS đang hợp pháp hóa các stablecoin neo USD, biến chúng thành công cụ mở rộng sức mạnh đô la. Với các nước phát hành tiền dự trữ, việc quản lý stablecoin tư nhân giúp củng cố chủ quyền tiền tệ. Nhưng với các quốc gia không phát hành tiền dự trữ, điều này có thể làm suy yếu chủ quyền tài chính.

Shin hiểu rõ rằng không thể ngăn ổn định stablecoin USD và ông từng nói vậy. Trong một buổi làm việc năm 2018 với ông Kim Yong-beom, khi đó là Phó Chủ tịch Ủy ban Dịch vụ Tài chính và hiện là Chánh văn phòng phụ trách chính sách của Tổng thống, Shin cho biết việc cấm trao đổi tiền mã hóa xuyên biên giới sẽ không hiệu quả. Ông đã khuyến nghị kiểm soát chủ yếu thông qua các ngân hàng – nơi tiền pháp định chảy vào thị trường crypto. Kim đã chia sẻ điều này trong cuốn sách xuất bản năm 2022 của mình.

Như vậy, hướng đi hợp lý là hai giải pháp song song. Một mặt, sử dụng hệ thống ngân hàng để kiểm soát luồng stablecoin USD. Mặt khác, xây dựng một lựa chọn trong nước cạnh tranh. Vào ngày 18/03/2024, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc đã bước sang giai đoạn 2 của dự án tiền kỹ thuật số (CBDC) mang tên “Hangang”, trong đó ngân hàng trung ương sẽ phát hành tiền số còn các ngân hàng thương mại sẽ phân phối các deposit token. Kiến trúc này rất giống với ý tưởng sổ cái thống nhất mà Shin đề xuất. Hai giải pháp này nhằm giữ cho đồng won Hàn Quốc tiếp tục phát huy vai trò, trong bối cảnh tiền kỹ thuật số gắn với USD trở thành hạ tầng mặc định toàn cầu.

Lý thuyết có thể đứng vững trước thực tế không?

Hàn Quốc là một trong những thị trường tiền mã hóa lớn nhất thế giới. Nếu giải pháp hai hướng của Shin thành công, đây sẽ là mô hình tham khảo cho các quốc gia không dùng USD phải đối mặt với bài toán tương tự.

Tuy nhiên, vẫn có nhiều ý kiến trái chiều và đề xuất hướng đi khác. Một số cho rằng, thay vì trông đợi vào CBDC có thể ra mắt quá muộn, Hàn Quốc nên cho phép phát hành stablecoin nội địa gắn với đồng won dưới sự quản lý chặt chẽ. Như vậy, stablecoin won có thể cạnh tranh trực tiếp với stablecoin USD cả về tốc độ lẫn mức độ tiện lợi, không cần chờ ngân hàng trung ương hoàn thành nền tảng số hóa.

Một sổ cái thống nhất cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Nếu toàn bộ tiền ngân hàng trung ương, tiền gửi và tài sản token hóa đều nằm trong một nền tảng, chỉ một sự cố duy nhất cũng có thể làm tê liệt hệ thống tài chính. Sự bền vững đến từ kiến trúc phân tán – điều mà Shin cho là phân mảnh – cũng sẽ mất đi.

Vấn đề quản trị cũng chưa có đáp án. Như trường hợp dự án Agora của BIS, có sự tham gia của 7 ngân hàng trung ương và 43 tổ chức tài chính, cho thấy việc đồng thuận về cơ chế kiểm soát hạ tầng chung còn khó gấp nhiều lần so với công nghệ. Trong khi đó, nguồn cung stablecoin toàn cầu đã vượt 315 tỷ USD. Các giao thức cầu nối như Circle’s CCTP từ khu vực tư nhân đang giải quyết vấn đề phân mảnh chuỗi. Thị trường cũng không đứng chờ.

Shin là tác giả của lý thuyết này. Giờ đây, ông cũng chính là người chịu trách nhiệm về kết quả thực tiễn.