Xung đột Iran bao trùm thị trường năng lượng: Tại sao Nga trở thành bên hưởng lợi lớn nhất?

TradingKey - Những tiếng súng tại eo biển Hormuz đang tái định hình cục diện bản đồ năng lượng toàn cầu. Khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đẩy giá dầu quốc tế lên mức cao nhất kể từ năm 2022 là 120 USD/thùng, một bên hưởng lợi đầy bất ngờ đang âm thầm lộ diện: Nga.

Nhờ sự nới lỏng tạm thời các lệnh trừng phạt và khoảng trống nguồn cung toàn cầu, giá dầu thô của Nga đã tăng vọt gần 80%, đồng thời giải quyết được lượng tồn kho 130 triệu thùng đang bị ứ đọng. Cơn bão địa chính trị bắt nguồn từ Trung Đông này đang tạo ra những cơ hội tăng trưởng lịch sử cho ngành năng lượng Nga.

Từ bế tắc đến lợi nhuận khổng lồ

Chỉ hơn một tuần trước, ngành năng lượng Nga vẫn còn đang lún sâu vào cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất trong nhiều năm qua. Các lệnh trừng phạt của phương Tây cùng với giá dầu thấp đã khiến nền kinh tế Nga rơi vào tình trạng thiếu hụt tiền mặt trầm trọng, với hàng triệu thùng dầu thô lênh đênh trên biển mà không có điểm đến. Tuy nhiên, cuộc chiến tại Vịnh Ba Tư đã đảo ngược hoàn toàn tình hình, biến dầu thô của Nga từ một "củ khoai tây nóng" bị hắt hủi thành một mặt hàng năng lượng toàn cầu được săn đón ráo riết.

Henning Gloystein, Giám đốc điều hành mảng năng lượng và tài nguyên tại Eurasia Group, đã thẳng thắn nhận định rằng Nga đã "hưởng lợi rất nhiều từ cuộc khủng hoảng này".

Dữ liệu cho thấy dầu thô vận chuyển bằng đường biển của Nga hiện đang giao dịch ở mức xấp xỉ 90 USD/thùng, tăng gần 80% so với thời điểm trước khi cuộc chiến với Iran bùng nổ.

Mức chiết khấu cao mà các nhà giao dịch mua dầu thô của Nga tại Ấn Độ yêu cầu trước đây đã bắt đầu đảo chiều, thậm chí một số nhà giao dịch còn cố gắng bán với mức giá cao hơn các tiêu chuẩn tham chiếu toàn cầu.

Đồng thời, lượng tồn kho dầu thô ngoài khơi của Nga đã giảm từ 132,9 triệu thùng vào cuối tháng 2 xuống còn 118,3 triệu thùng, do lượng dự trữ khổng lồ này đang được thị trường hấp thụ nhanh chóng.

Ngoài những lợi ích trực tiếp từ việc giá dầu tăng, việc Mỹ tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu thô của Nga cũng đã tiếp thêm động lực cho ngành năng lượng nước này.

Theo các báo cáo, chính quyền Trump không chỉ cho phép các quốc gia như Ấn Độ tiếp tục mua dầu thô của Nga mà còn đang cân nhắc nới lỏng thêm các lệnh trừng phạt. Điều này đã giúp Nga phá vỡ vòng vây trừng phạt của phương Tây và mở rộng thị phần trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Naveen Das, nhà phân tích dầu thô cấp cao tại đơn vị cung cấp dữ liệu theo dõi tàu biển Kpler, cho biết xung đột càng kéo dài, thế giới sẽ càng phụ thuộc nhiều hơn vào dầu thô và các sản phẩm tinh chế của Nga.

Alexandra Prokopenko, chuyên gia về kinh tế Nga tại Trung tâm Carnegie Russia Eurasia, tin rằng sự tăng trưởng trong doanh thu năng lượng của Nga sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trong bao lâu.

Một đợt tăng giá dầu ngắn hạn sẽ không thay đổi căn bản vận mệnh kinh tế của Nga, nhưng nếu việc đóng cửa eo biển kéo dài đẩy giá dầu duy trì ổn định ở mức 108 USD/thùng, Nga sẽ thu được "khoản lợi nhuận khổng lồ ngoài mong đợi".

Sự thịnh vượng này có bền vững không?

Mặc dù ngành năng lượng Nga đang đứng trước cơ hội lịch sử, các nhà phân tích cảnh báo rằng sự thịnh vượng này không phải là không có giới hạn.

Carole Nakhle, người sáng lập công ty tư vấn năng lượng Crystol Energy, chỉ ra rằng nhiều năm chịu lệnh trừng phạt và các cuộc tấn công của Ukraine vào các cơ sở năng lượng của Nga đã làm hư hại một số cơ sở hạ tầng, hạn chế khả năng mở rộng nhanh chóng quy mô sản xuất hoặc xuất khẩu của Nga.

Hơn nữa, việc những khách hàng mua dầu xuất khẩu của Nga tập trung quá mức vào một vài quốc gia như Ấn Độ, cùng với những hạn chế về vận chuyển và bảo hiểm, cũng kìm hãm phần nào lợi ích tiềm năng của nước này.

Quan trọng hơn, sự bất ổn trên thị trường năng lượng toàn cầu vẫn hiện hữu. Nhóm G7 đã bày tỏ sự sẵn sàng thực hiện các "biện pháp cần thiết" để hỗ trợ nguồn cung năng lượng toàn cầu, không loại trừ khả năng xả kho dự trữ dầu chiến lược, điều này sẽ gây áp lực giảm giá. Trong khi đó, nếu căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt, giá dầu quốc tế có thể lùi sâu, làm suy giảm doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga.

Thế tiến thoái lưỡng nan về năng lượng của châu Âu

Cuộc khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông gây ra đã đẩy châu Âu vào một thế tiến thoái lưỡng nan chưa từng có. Trong vài năm qua, EU đã đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, cố gắng thoát khỏi sự phụ thuộc vào năng lượng của Nga bằng cách tìm kiếm các giải pháp thay thế từ thị trường Mỹ và Trung Đông.

Tuy nhiên, sự biến động liên tục ở Trung Đông đã cản trở các kế hoạch chuyển đổi năng lượng của châu Âu. Sự gián đoạn sản xuất tại các quốc gia sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông như Qatar đã trực tiếp dẫn đến việc thắt chặt nguồn cung khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, làm gia tăng cuộc chiến đấu thầu LNG giữa những người mua châu Âu và châu Á. Do thị trường châu Á đưa ra mức giá cao hơn, một số tàu chở LNG vốn định đến châu Âu đã chuyển hướng, làm trầm trọng thêm sự bất ổn trong nguồn cung năng lượng của khu vực này.

Điều đáng lo ngại hơn đối với châu Âu là bất chấp những nỗ lực giảm bớt sự lệ thuộc vào năng lượng Nga, 13% tổng lượng nhập khẩu khí đốt tự nhiên và LNG của châu lục này vẫn đến từ Nga. Khi tính ổn định của nguồn cung năng lượng Trung Đông giảm sút, sự phụ thuộc tiềm ẩn của châu Âu vào năng lượng Nga thực tế đang có xu hướng gia tăng.

Tình trạng bị động này đã mang lại cho Tổng thống Nga Vladimir Putin nhiều đòn bẩy địa chính trị hơn — ông đã công khai đe dọa sẽ cắt đứt các nguồn cung năng lượng còn lại cho châu Âu trước thời hạn và chuyển hướng sang thị trường châu Á "đáng tin cậy" hơn.

"Các thị trường khác hiện đang mở ra. Nếu họ cắt nguồn cung của chúng tôi trong một hoặc hai tháng tới, chẳng phải tốt hơn là chúng ta nên dừng lại ngay bây giờ và làm việc với các quốc gia đối tác đáng tin cậy đó hay sao?" Tín hiệu này, được ông Putin đưa ra trong một bài phát biểu trên truyền hình hôm thứ Tư, phản ánh vị thế được nâng cao đáng kể của Nga trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Đối với châu Âu, nếu Nga thực sự cắt nguồn cung khí đốt và năng lượng Trung Đông không thể bù đắp kịp thời, châu lục này sẽ phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Trong kịch bản đó, EU có thể bị buộc phải xem xét lại các kế hoạch cấm vận năng lượng Nga, điều này chắc chắn sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng cho ngành năng lượng nước này.